Leren › Aardrijkskunde HAVO › Examenvragen
Examenvragen Aardrijkskunde HAVO met antwoorden
12 vragen (30 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 6 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.
- Aardrijkskunde HAVO
- 12 vragen
- 30 punten
- Slagio-proefexamen, geen officieel CE
Opgave 1: Een klimaat aflezen
Afbeelding 1 is het klimaatdiagram van een stad: de blauwe staven geven de gemiddelde neerslag per maand, de rode lijn de gemiddelde temperatuur.
1. Beschrijf met afbeelding 1 twee kenmerken van dit klimaat: in welke maanden valt de minste neerslag, en hoe is dan de temperatuur? Bepaal daarna welk klimaattype hierbij past.
Modelantwoord en puntenverdeling
De minste neerslag valt in de zomermaanden (juni, juli, augustus): daar zijn de staven het laagst (± 10-20 mm). Juist in die maanden is de temperatuur het hoogst (± 24-27 °C). Een warme, droge zomer en een natte, mildere winter is kenmerkend voor het mediterrane (Middellandse-Zeeklimaat, Csa) klimaat.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: droogte in de zomermaanden (jun-aug) afgelezen. 1 punt: in die maanden juist de hoogste temperatuur. 1 punt: conclusie mediterraan / Middellandse-Zeeklimaat (Cs).
2. Leg uit waarom de landbouw in dit klimaat in de zomer afhankelijk is van irrigatie (kunstmatige besproeiing).
Modelantwoord en puntenverdeling
In de zomer is het warm, waardoor er veel water verdampt, terwijl er juist dan bijna geen neerslag valt (zie de lage staven in jun-aug). De planten krijgen dan van nature te weinig water. Om gewassen toch te laten groeien, moeten boeren in de zomer kunstmatig water aanvoeren (irrigatie).
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: in de zomer weinig neerslag én veel verdamping door de hitte. 1 punt: daardoor te weinig water voor de gewassen → irrigatie nodig.
Opgave 2: De opbouw van een bevolking
Afbeelding 2 is de bevolkingspiramide van een land: links de mannen, rechts de vrouwen, per leeftijdsgroep.
3. Leid uit de vorm van de piramide af in welke fase van de demografische transitie dit land vermoedelijk zit. Voorspel daarna hoe de vorm van de piramide er over ongeveer 40 jaar uitziet als het geboortecijfer in die periode sterk daalt, en verklaar die verandering.
Modelantwoord en puntenverdeling
De brede basis en de snel smaller wordende top wijzen op een hoog geboortecijfer en een nog jonge bevolking; dat past bij fase 2 van de demografische transitie (sterfte al gedaald, geboortecijfer nog hoog). Als het geboortecijfer sterk daalt, wordt de basis over 40 jaar veel smaller: er komen minder jonge kinderen bij (ontgroening). Tegelijk schuift de nu grote groep jongeren omhoog naar de midden- en oudere leeftijdsgroepen, waardoor de piramide verandert van een driehoek naar een meer klok- of urnvorm en de vergrijzing begint.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: fase 2, onderbouwd met de brede basis/jonge bevolking (hoog geboortecijfer). 1 punt: basis wordt smaller (ontgroening) → meer klok-/urnvorm. 1 punt: de huidige grote groep jongeren schuift omhoog → vergrijzing.
4. Deze bevolkingsopbouw hoort bij een land met een jonge bevolking. Leg uit welk gevolg deze opbouw heeft voor de behoefte aan voorzieningen in de nabije toekomst.
Modelantwoord en puntenverdeling
Omdat er veel kinderen en jongeren zijn, is er vooral behoefte aan voorzieningen voor de jeugd: scholen, onderwijzers en kinderzorg. En omdat die grote groep jongeren over enkele jaren volwassen wordt, zullen er daarna veel banen, woningen en gezondheidszorg nodig zijn. De druk op onderwijs (nu) en werk/woningen (straks) neemt dus toe.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: veel jongeren → veel behoefte aan onderwijs/scholen (nu). 1 punt: die groep wordt volwassen → straks veel vraag naar werk/woningen/zorg.
Opgave 3: Waar platen botsen
Afbeelding 3 is een blokdiagram van de grens tussen een oceanische en een continentale plaat, die naar elkaar toe bewegen.
5. Leg met afbeelding 3 uit waarom juist de oceanische plaat onder de continentale plaat duikt en niet andersom.
Modelantwoord en puntenverdeling
De oceanische plaat is dunner maar bestaat uit zwaarder (dichter) gesteente dan de continentale plaat, die dikker en lichter is. Waar de twee botsen, zakt de zwaardere oceanische plaat onder de lichtere continentale plaat weg (subductie).
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: oceanische plaat is zwaarder/dichter dan de continentale plaat. 1 punt: daarom duikt de zwaardere oceanische plaat onder de lichtere continentale weg.
6. Bij zo'n plaatgrens komen vulkanen voor (zie afbeelding 3). Beschrijf de keten van gebeurtenissen die verklaart hoe de wegduikende plaat tot vulkanisme aan het oppervlak leidt.
Modelantwoord en puntenverdeling
De oceanische plaat duikt de diepte in en komt daar in een hete omgeving terecht. Op grote diepte smelt (een deel van) het gesteente tot magma. Dit magma is lichter dan het omringende gesteente en stijgt op. Waar het magma het aardoppervlak bereikt, komt het als lava naar buiten: er ontstaat een vulkaan.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: de plaat duikt de diepte in / komt in een hete zone. 1 punt: daar smelt gesteente tot magma. 1 punt: magma stijgt op en bereikt het oppervlak → vulkaan.
Opgave 4: Iedereen naar de stad
Afbeelding 4 toont het percentage van de bevolking dat in steden woont, voor hoge-inkomenslanden en lage-inkomenslanden, tussen 1960 en 2020.
7. Bepaal met afbeelding 4 in welk jaar de lage-inkomenslanden ongeveer 50% verstedelijkt waren. Verklaar daarna waarom hun lijn veel steiler stijgt dan die van de hoge-inkomenslanden; betrek de economische ontwikkeling (industrialisatie) in je antwoord.
Modelantwoord en puntenverdeling
De lijn van de lage-inkomenslanden bereikt ongeveer 50% rond het jaar 2000 (aflezen). De lijn stijgt steil omdat deze landen pas laat, maar dan in korte tijd, industrialiseren: er ontstaat in de steden veel werk in fabrieken en diensten, waardoor in een korte periode enorm veel mensen van het platteland naar de stad trekken. De hoge-inkomenslanden waren rond 1960 al grotendeels verstedelijkt (hun industrialisatie was al veel eerder gebeurd), dus daar valt weinig meer bij te winnen en blijft de lijn vlak.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: ongeveer 2000 afgelezen. 1 punt: lage-inkomenslanden industrialiseren nu (laat maar snel) → veel stadsbanen → snelle trek naar de stad. 1 punt: hoge-inkomenslanden al eerder verstedelijkt/geïndustrialiseerd → lijn blijft vlak.
8. De snelle verstedelijking in lage-inkomenslanden gaat vaak gepaard met het ontstaan van sloppenwijken. Leg met een push- én een pullfactor uit hoe zulke wijken ontstaan, en beoordeel of de snelle verstedelijking voor deze landen vooral een kans of een probleem is. Onderbouw je oordeel.
Modelantwoord en puntenverdeling
Door pushfactoren (armoede, werkloosheid, misoogsten op het platteland) en pullfactoren (hoop op werk en een beter leven in de stad) trekken heel veel mensen in korte tijd naar de stad. Dat gaat sneller dan er woningen, banen en voorzieningen bijkomen, waardoor nieuwkomers in zelfgebouwde sloppenwijken zonder goede voorzieningen belanden. Oordeel (genuanceerd): de verstedelijking is deels een kans, want de stad biedt werk, onderwijs en economische groei; maar deels ook een probleem, door sloppenwijken, grote druk op voorzieningen en toenemende ongelijkheid. Een goed antwoord kiest een kant én erkent de andere.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: push + pull → toestroom sneller dan woningen/werk/voorzieningen → sloppenwijken. 1 punt: één kant onderbouwd (kans: werk/onderwijs/groei, óf probleem: sloppenwijken/druk/ongelijkheid). 1 punt: genuanceerd oordeel dat ook de andere kant erkent.
Opgave 5: Ruimte voor de rivier
Afbeelding 5 is een dwarsdoorsnede van een Nederlandse rivier met een zomerbed, uiterwaarden en twee soorten dijken.
9. Leg met afbeelding 5 uit welke functie de uiterwaarden hebben bij een hoge waterstand van de rivier.
Modelantwoord en puntenverdeling
Bij een hoge waterstand kan het water niet meer alleen in het zomerbed. Het water loopt dan over de lage zomerdijken de uiterwaarden in, die tussen de zomer- en winterdijk liggen. De uiterwaarden geven de rivier zo extra ruimte om het water te bergen en af te voeren, zodat de hoge winterdijken het achterland beschermen tegen overstroming.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: bij hoogwater stroomt het water de uiterwaarden in (over de zomerdijk). 1 punt: de uiterwaarden geven extra ruimte voor waterberging/afvoer → bescherming achterland.
10. In het programma "Ruimte voor de Rivier" worden op sommige plekken de dijken landinwaarts verlegd of de uiterwaarden verlaagd. Leg uit hoe deze maatregel het overstromingsrisico verkleint.
Modelantwoord en puntenverdeling
Door de dijken verder naar achteren te leggen of de uiterwaarden af te graven, wordt het gebied waarin de rivier zijn water kwijt kan groter. Bij hoogwater kan het water zich dan over een breder/dieper gebied verspreiden, waardoor de waterstand minder hoog oploopt. Lagere waterstanden geven minder druk op de dijken en dus een kleiner overstromingsrisico.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: de rivier krijgt meer ruimte / een grotere doorstroomruimte. 1 punt: daardoor stijgt het water minder hoog → kleiner overstromingsrisico.
Opgave 6: Bevolkingsgroei in fasen
Afbeelding 6 is het demografisch transitiemodel: het geboortecijfer (rood) en het sterftecijfer (blauw) per 1000 inwoners over vier fasen.
11. In welke fase van afbeelding 6 is de natuurlijke bevolkingsgroei het grootst? Onderbouw je antwoord met het verloop van beide lijnen in die fase.
Modelantwoord en puntenverdeling
In fase 2. In fase 2 is het sterftecijfer al sterk gedaald (betere voeding, hygiëne en gezondheidszorg), terwijl het geboortecijfer nog hoog is. Het verschil tussen de rode lijn (geboorte) en de blauwe lijn (sterfte) is in fase 2 het grootst, en dat verschil is de natuurlijke bevolkingsgroei. Daarom groeit de bevolking daar het snelst.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: fase 2. 1 punt: sterftecijfer al gedaald terwijl geboortecijfer nog hoog is. 1 punt: het (grootste) verschil tussen de lijnen = natuurlijke groei.
12. Leg uit waarom in fase 4 de bevolking nauwelijks meer groeit, ook al is het sterftecijfer laag.
Modelantwoord en puntenverdeling
In fase 4 is niet alleen het sterftecijfer laag, maar is ook het geboortecijfer sterk gedaald tot ongeveer hetzelfde niveau. Omdat geboorte- en sterftecijfer weer dicht bij elkaar liggen, is het verschil (de natuurlijke groei) klein: er worden ongeveer evenveel mensen geboren als er overlijden, dus de bevolking blijft vrijwel gelijk.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: in fase 4 is óók het geboortecijfer laag (gedaald). 1 punt: geboorte- en sterftecijfer liggen dicht bij elkaar → klein verschil → nauwelijks groei.
Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app