Slagio

Leren › Natuurkunde HAVO › Examenvragen

Examenvragen Natuurkunde HAVO met antwoorden

14 vragen (34 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 6 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.

Maak het als proefexamen met klokUitleg per onderwerp

Opgave 1: Optrekkende tram

Een tram vertrekt bij een halte. Afbeelding 1 is het (v,t)-diagram van de tram: hij trekt eerst eenparig op en rijdt daarna met constante snelheid verder.

051015200246810snelheid (m/s)tijd (s)
afbeelding 1: het (v,t)-diagram van de tram
2 punten

1. Bepaal met afbeelding 1 de versnelling van de tram tijdens het optrekken. Laat je berekening zien.

Modelantwoord en puntenverdeling

In de eerste 6 s neemt de snelheid toe van 0 tot 15 m/s. a = Δv/Δt = 15 m/s ÷ 6 s = 2,5 m/s².

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: aflezen Δv = 15 m/s in Δt = 6 s (of gelijkwaardig). 1 punt: a = Δv/Δt = 2,5 m/s².

3 punten

2. Bepaal de totale afstand die de tram in de eerste 10 seconden aflegt. Gebruik het oppervlak onder de grafiek.

Modelantwoord en puntenverdeling

De afstand is het oppervlak onder de (v,t)-lijn. Optrekken (0-6 s): driehoek ½ · 6 · 15 = 45 m. Constante snelheid (6-10 s): rechthoek 4 · 15 = 60 m. Totaal = 45 + 60 = 105 m.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: afstand = oppervlak onder de grafiek. 1 punt: driehoek 45 m én rechthoek 60 m (of gelijkwaardig). 1 punt: totaal 105 m.

2 punten

3. Na 6 s rijdt de tram met constante snelheid. Leg met de eerste wet van Newton uit wat je hieruit kunt afleiden over de resulterende kracht op de tram in dat deel.

Modelantwoord en puntenverdeling

Bij constante snelheid (eenparige beweging) is er geen versnelling. Volgens de eerste wet van Newton is de resulterende (netto) kracht op de tram dan nul: de voorwaartse kracht van de motor en de tegenwerkende krachten (wrijving/luchtweerstand) zijn in evenwicht.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: constante snelheid → geen versnelling → resulterende kracht = 0. 1 punt: koppeling aan de eerste wet van Newton / krachtenevenwicht.

Opgave 2: Een veer testen

Een leerling hangt steeds zwaardere gewichtjes aan een veer en meet de uitrekking. Afbeelding 2 toont de kracht op de veer tegen de uitrekking.

012340246810kracht (N)uitrekking (cm)
afbeelding 2: kracht op de veer tegen de uitrekking
3 punten

4. Bepaal met afbeelding 2 de veerconstante van deze veer in N/m. Laat je berekening zien.

Modelantwoord en puntenverdeling

De lijn gaat recht door de oorsprong: F = C·u. Bij u = 4 cm = 0,04 m hoort F = 2 N (aflezen via de stippellijnen). C = F/u = 2 N ÷ 0,04 m = 50 N/m.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: een bijbehorend punt aflezen (bv. 2 N bij 4 cm). 1 punt: u omrekenen naar meter (0,04 m). 1 punt: C = F/u = 50 N/m.

2 punten

5. De lijn in afbeelding 2 is recht en gaat door de oorsprong. Leg uit welk natuurkundig verband hieruit blijkt en wat er met de grafiek zou gebeuren als de veer te ver wordt uitgerekt (voorbij de veergrens).

Modelantwoord en puntenverdeling

De rechte lijn door de oorsprong laat zien dat de kracht recht evenredig is met de uitrekking (de wet van Hooke: F = C·u). Voorbij de veergrens geldt dit niet meer: de lijn zou afbuigen (geen rechte lijn meer) en de veer vervormt blijvend, waardoor hij niet meer in de oude vorm terugkeert.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: recht evenredig verband / wet van Hooke (F = C·u). 1 punt: voorbij de veergrens buigt de grafiek af / de veer rekt blijvend uit.

Opgave 3: De skatebaan

Een skater met massa 60 kg start in rust boven in een baan (punt A) en rolt naar het laagste punt (B). Het hoogteverschil is 1,8 m (afbeelding 3). De wrijving verwaarlozen we. Neem g = 9,81 N/kg.

h = 1,8 mAB
afbeelding 3: de baan van A naar B
2 punten

6. Bereken de zwaarte-energie van de skater in punt A ten opzichte van punt B.

Modelantwoord en puntenverdeling

Ez = m·g·h = 60 kg · 9,81 N/kg · 1,8 m = 1,06 × 10³ J ≈ 1,1 kJ.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: formule Ez = m·g·h met de juiste waarden. 1 punt: Ez ≈ 1,06 × 10³ J (≈ 1,1 kJ).

3 punten

7. Bereken de snelheid van de skater in punt B. Ga uit van behoud van energie en licht toe waarom je de zwaarte-energie gelijk mag stellen aan de kinetische energie.

Modelantwoord en puntenverdeling

Zonder wrijving geldt behoud van energie: alle zwaarte-energie in A is in B omgezet in kinetische energie (in A staat hij stil, dus Ek = 0; in B is h = 0, dus Ez = 0). Dus Ez,A = Ek,B: m·g·h = ½·m·v². De massa valt weg: v = √(2·g·h) = √(2 · 9,81 · 1,8) = √35,3 = 5,9 m/s.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: behoud van energie → Ez wordt volledig Ek (Ek,A = 0 en Ez,B = 0). 1 punt: opstellen m·g·h = ½·m·v² (massa valt weg). 1 punt: v = √(2gh) ≈ 5,9 m/s.

Opgave 4: Twee lampjes

In de schakeling van afbeelding 4 staan twee weerstanden R₁ = 6 Ω en R₂ = 4 Ω in serie op een bron van 12 V. De ampèremeter meet de stroomsterkte.

R₁R₂12 VA
afbeelding 4: het schakelschema (R₁ en R₂ in serie)
3 punten

8. Bereken de stroomsterkte die de ampèremeter aanwijst.

Modelantwoord en puntenverdeling

Bij serieschakeling tel je de weerstanden op: Rv = R₁ + R₂ = 6 + 4 = 10 Ω. Met de wet van Ohm: I = U/R = 12 V ÷ 10 Ω = 1,2 A.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: vervangingsweerstand serie Rv = 6 + 4 = 10 Ω. 1 punt: I = U/R. 1 punt: I = 1,2 A.

2 punten

9. Bereken de spanning over R₁.

Modelantwoord en puntenverdeling

In een serieschakeling loopt door elke weerstand dezelfde stroom (1,2 A). U₁ = I · R₁ = 1,2 A · 6 Ω = 7,2 V.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: dezelfde stroom door R₁ (1,2 A) en U₁ = I·R₁. 1 punt: U₁ = 7,2 V.

2 punten

10. Leg uit wat er met de stroomsterkte gebeurt als je R₂ vervangt door een grotere weerstand, en waarom.

Modelantwoord en puntenverdeling

Een grotere R₂ maakt de vervangingsweerstand Rv groter. Bij dezelfde bronspanning van 12 V geldt I = U/Rv, dus als Rv groter wordt, wordt de stroomsterkte I kleiner.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: grotere R₂ → grotere vervangingsweerstand. 1 punt: bij gelijke spanning wordt I = U/R kleiner.

Opgave 5: Geluid op de oscilloscoop

Twee zuivere tonen worden op een oscilloscoop bekeken. Afbeelding 5 toont beide trillingen; één hokje op de horizontale as komt overeen met 1 ms (1 milliseconde).

toon 1toon 21 hokje = 1 ms
afbeelding 5: twee tonen op de oscilloscoop
3 punten

11. Toon 1 (oranje) doorloopt één volledige trilling in 4 hokjes. Bepaal de trillingstijd én de frequentie van toon 1. Laat je berekening zien.

Modelantwoord en puntenverdeling

Eén hokje = 1 ms, dus 4 hokjes = 4 ms. De trillingstijd T = 4 ms = 4 × 10⁻³ s. De frequentie f = 1/T = 1 ÷ (4 × 10⁻³) = 250 Hz.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: T = 4 ms = 4 × 10⁻³ s aflezen. 1 punt: f = 1/T. 1 punt: f = 250 Hz.

2 punten

12. Vergelijk toon 2 (blauw) met toon 1. Leg uit welke van de twee tonen je als de hoogste toon hoort en waaraan je dat in afbeelding 5 ziet.

Modelantwoord en puntenverdeling

Toon 2 heeft in dezelfde tijd meer trillingen (kortere trillingstijd), dus een hogere frequentie dan toon 1. Een hogere frequentie hoor je als een hogere toon. Je ziet dit doordat de blauwe golf dichter op elkaar staat (meer golven per hokje) dan de oranje.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: toon 2 heeft een hogere frequentie (kortere trillingstijd / meer golven). 1 punt: hogere frequentie = hogere toon, afgelezen uit de dichtere golf.

Opgave 6: Radioactief verval

Een ziekenhuis gebruikt een radioactieve stof. Afbeelding 6 toont de activiteit (in becquerel) van een monster tegen de tijd.

800400510activiteit (Bq)tijd (uur)
afbeelding 6: activiteit van het monster tegen de tijd
2 punten

13. Bepaal met afbeelding 6 de halveringstijd van deze stof.

Modelantwoord en puntenverdeling

De activiteit daalt van 800 Bq naar 400 Bq (de helft) in 5 uur (aflezen via de stippellijnen). De halveringstijd is dus 5 uur.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: aflezen dat de activiteit halveert van 800 naar 400 Bq. 1 punt: dit gebeurt in 5 uur → halveringstijd = 5 uur.

3 punten

14. Bereken hoeveel becquerel het monster nog heeft na 15 uur, en leg uit waarom de activiteit steeds langzamer daalt.

Modelantwoord en puntenverdeling

15 uur is 3 × de halveringstijd (3 × 5 uur). Na elke halveringstijd halveert de activiteit: 800 → 400 → 200 → 100 Bq. Na 15 uur is de activiteit dus 100 Bq. De activiteit daalt steeds langzamer omdat er per halveringstijd steeds minder kernen over zijn die kunnen vervallen; een vast percentage van een steeds kleiner aantal levert een steeds kleinere afname op (exponentieel verval).

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: 15 uur = 3 halveringstijden. 1 punt: 800 → 400 → 200 → 100 Bq. 1 punt: uitleg dat er per keer minder kernen over zijn → steeds kleinere afname (exponentieel).

Oefen Natuurkunde verder in de app

Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app