Leren › Nederlands HAVO › Examenvragen
Examenvragen Nederlands HAVO met antwoorden
11 vragen (23 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 4 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.
- Nederlands HAVO
- 11 vragen
- 23 punten
- Slagio-proefexamen, geen officieel CE
Opgave 1: Tekst 1, "Zet die telefoon eens weg"
Lees de volgende alinea uit een betoog. "Scholen zouden smartphones tijdens lessen helemaal moeten verbieden. In de eerste plaats leiden telefoons leerlingen voortdurend af: een trillend berichtje onderbreekt de concentratie, ook al kijk je er niet naar. Daarnaast gaat een verbod pesten tegen. Uit onderzoek van een lerarenvakbond blijkt namelijk dat online pesten vaak juist tijdens schooltijd begint. Wie de telefoon uit de klas weert, haalt dus een belangrijke bron van afleiding én van conflict weg." Afbeelding 1 geeft de argumentatiestructuur van deze alinea schematisch weer.
1. Wat is het hoofdstandpunt van de schrijver in deze alinea? Leg ook uit waaraan je ziet dat dit een standpunt (een te verdedigen mening) is en geen feit.
Modelantwoord en puntenverdeling
Het standpunt is dat scholen smartphones tijdens de les helemaal zouden moeten verbieden. Je ziet dat het een standpunt is en geen feit doordat het een mening is waarover je van mening kunt verschillen en die de schrijver met argumenten moet onderbouwen (let op "zouden moeten"). Een feit is controleerbaar en onbetwistbaar; dit standpunt is dat niet, het moet overtuigen.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: standpunt = smartphones zouden in de les verboden moeten worden. 1 punt: uitleg dat het een (betwistbare, met argumenten onderbouwde) mening is en geen controleerbaar feit.
2. De schrijver geeft twee argumenten voor zijn standpunt. Noem beide argumenten en beoordeel welk van de twee het best is onderbouwd. Betrek de tekst in je oordeel.
Modelantwoord en puntenverdeling
Argument 1: telefoons leiden leerlingen voortdurend af (verstoren de concentratie). Argument 2: een verbod gaat online pesten tegen. Argument 2 is het best onderbouwd, want de schrijver geeft er bewijs bij: "uit onderzoek van een lerarenvakbond blijkt dat online pesten vaak juist tijdens schooltijd begint". Argument 1 is alleen een bewering zonder onderzoek of cijfers erbij, en is dus minder sterk onderbouwd.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: beide argumenten correct (afleiding én pesten tegengaan). 1 punt: argument 2 is het best onderbouwd. 1 punt: omdat er bij argument 2 onderzoek/bewijs staat en bij argument 1 niet.
3. Bij argument 2 hoort in afbeelding 1 een apart blok "onderbouwing". Welke zin uit de tekst vormt die onderbouwing, en leg uit waarom het een onderbouwing en geen zelfstandig argument is.
Modelantwoord en puntenverdeling
De onderbouwing is: "Uit onderzoek van een lerarenvakbond blijkt namelijk dat online pesten vaak juist tijdens schooltijd begint." Het is geen zelfstandig argument omdat het niet rechtstreeks het standpunt steunt, maar alleen argument 2 (dat een verbod pesten tegengaat) geloofwaardiger maakt met een onderzoeksgegeven.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: de juiste zin (het onderzoek dat online pesten tijdens schooltijd begint). 1 punt: uitleg dat het argument 2 ondersteunt en niet los het standpunt steunt.
4. De schrijver noemt alleen voordelen van een telefoonverbod. Bedenk één weerwoord (tegenargument) dat een tegenstander tegen dit standpunt kan inbrengen, en leg uit waarom een betoog juist sterker wordt als de schrijver zo'n tegenargument noemt en vervolgens weerlegt.
Modelantwoord en puntenverdeling
Een mogelijk tegenargument is bijvoorbeeld: een telefoon kan in de les ook nuttig zijn (opzoeken, agenda, rekenmachine, leren met apps), of leerlingen moeten juist leren zélf verantwoord met hun telefoon om te gaan. Een betoog wordt sterker als de schrijver zo'n tegenargument noemt en weerlegt, omdat hij dan laat zien dat hij de andere kant heeft overwogen; dat maakt zijn betoog overtuigender en geloofwaardiger en het ontkracht bij voorbaat de kritiek van de tegenstander.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: een plausibel tegenargument tegen het verbod. 1 punt: het betoog wordt overtuigender/geloofwaardiger doordat de schrijver de andere kant overweegt. 1 punt: het weerleggen ontkracht de kritiek van de tegenstander bij voorbaat.
Opgave 2: Tekst 2, "Lezen loopt terug"
Bij een artikel over leesgedrag staat afbeelding 2. De journalist schrijft: "De cijfers liegen er niet om: jongeren lezen in hun vrije tijd steeds minder, en de daling lijkt eerder te versnellen dan af te vlakken."
5. De journalist schrijft dat de daling "eerder lijkt te versnellen dan af te vlakken". Beoordeel met de getallen in afbeelding 2 of die uitspraak klopt. Onderbouw met een berekening of vergelijking.
Modelantwoord en puntenverdeling
De uitspraak klopt niet goed. De daling per periode van vijf jaar wordt juist kleiner: 2010→2015 daalt het van 115 naar 82 (-33 min), 2015→2020 van 82 naar 55 (-27 min) en 2020→2024 van 55 naar 38 (-17 min in vier jaar). De afname wordt dus per periode steeds kleiner: de daling vlakt eerder af dan dat hij versnelt.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: de afnames per periode benoemen/vergelijken (-33, -27, -17 of gelijkwaardig). 1 punt: conclusie dat de daling afvlakt, dus de uitspraak klopt niet.
6. Leg uit welke functie afbeelding 2 heeft ten opzichte van de tekst van de journalist. Gebruik in je antwoord het begrip "ondersteunen" of "illustreren".
Modelantwoord en puntenverdeling
De grafiek ondersteunt/illustreert de bewering van de journalist dat jongeren steeds minder lezen: hij maakt de dalende leestijd met concrete cijfers zichtbaar en dus geloofwaardiger. De afbeelding levert het bewijsmateriaal bij de tekst.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: de grafiek ondersteunt/illustreert de bewering (dat de leestijd daalt). 1 punt: uitleg dat cijfers de tekst concreter/geloofwaardiger maken.
Opgave 3: Tekst 3, opbouw van een betoog
Afbeelding 3 toont schematisch de opbouw van een betoog over lerarentekort, verdeeld over zeven alinea's met de functie van elk tekstblok.
7. Volgens afbeelding 3 volgt op het blok "Probleem" het blok "Oorzaken". Welk tekstverband bestaat er tussen deze twee blokken? Noem een signaalwoord dat bij dit verband past.
Modelantwoord en puntenverdeling
Tussen "Probleem" en "Oorzaken" bestaat een oorzaak-gevolg-verband (een verklarend/oorzakelijk verband): het tweede blok legt uit waardoor het probleem ontstaat. Passende signaalwoorden zijn bijvoorbeeld "doordat", "omdat", "hierdoor" of "de oorzaak hiervan is".
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: oorzaak-gevolg- / verklarend verband. 1 punt: een passend signaalwoord (doordat/omdat/hierdoor/de oorzaak is).
8. Het laatste blok heet "Slot, mening schrijver". Leg uit waarom je aan deze opbouw kunt zien dat de hele tekst een betoog is en geen zakelijke uiteenzetting.
Modelantwoord en puntenverdeling
In het slot geeft de schrijver zijn eigen mening en probeert hij de lezer te overtuigen; de tekst werkt via een probleem en oplossing naar een standpunt toe. Een uiteenzetting zou alleen neutraal informatie geven zonder de lezer van een mening te willen overtuigen. Omdat hier duidelijk een mening wordt verdedigd, is het een betoog.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: in het slot staat een mening / de schrijver wil overtuigen. 1 punt: verschil met een uiteenzetting = die informeert neutraal zonder te overtuigen.
9. Bepaal het schrijfdoel van dit betoog en voor welk publiek het vooral bedoeld is. Onderbouw beide met de opbouw of de inhoud van de tekst.
Modelantwoord en puntenverdeling
Het schrijfdoel is overtuigen/activeren: de schrijver wil de lezer overhalen zijn standpunt over het lerarentekort te delen en er iets aan te (laten) doen; dat blijkt uit de opbouw naar een mening en een oplossing toe. Het publiek is vooral mensen die bij het onderwijs betrokken zijn of er invloed op hebben, bijvoorbeeld politici, schoolbestuurders, ouders of leraren, omdat de tekst een maatschappelijk probleem aankaart en om maatregelen vraagt.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: schrijfdoel = overtuigen/activeren, onderbouwd met de opbouw naar mening/oplossing. 1 punt: een passend publiek (bv. politici/onderwijsbetrokkenen/ouders) met onderbouwing.
Opgave 4: Tekst 4, een wankele redenering
In een online discussie schrijft iemand: "Een beroemde topsporter gebruikt deze vitaminepillen en zweert erbij. Die pillen werken dus echt." Afbeelding 4 zet deze redenering schematisch neer.
10. De redenering in afbeelding 4 bevat een drogreden. Benoem de drogreden en leg uit waarom de stap van bewering naar conclusie niet deugt.
Modelantwoord en puntenverdeling
Het is een beroep op autoriteit (autoriteitsargument als drogreden): dat een beroemde topsporter de pillen gebruikt en aanprijst, bewijst niet dat de pillen werken. Een sporter is geen deskundige op het gebied van vitaminewerking, en persoonlijke ervaring is geen wetenschappelijk bewijs. De conclusie "dus ze werken echt" volgt daarom niet uit de bewering.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: (onjuist) beroep op autoriteit / autoriteitsargument. 1 punt: uitleg dat bekendheid/populariteit geen bewijs is dat de pillen werken.
11. Bedenk één zin waarmee de schrijver de bewering wél overtuigend zou kunnen onderbouwen in plaats van met de beroemde sporter.
Modelantwoord en puntenverdeling
Bijvoorbeeld: "Uit een gecontroleerd onderzoek onder 500 deelnemers bleek dat wie deze pillen slikte significant minder vaak verkouden werd dan de controlegroep." (Elke zin met deugdelijk, controleerbaar bewijs, onderzoek, cijfers, deskundigen, is goed.)
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: een onderbouwing met deugdelijk/controleerbaar bewijs (onderzoek, cijfers, deskundige) in plaats van een beroep op een bekende persoon.
Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app