Leren › Aardrijkskunde VWO › Examenvragen
Examenvragen Aardrijkskunde VWO met antwoorden
8 vragen (20 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 5 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.
- Aardrijkskunde VWO
- 8 vragen
- 20 punten
- Slagio-proefexamen, geen officieel CE
Opgave 1: Systeem Aarde: een actieve plaatgrens
Afbeelding 1 is een dwarsdoorsnede van een convergente plaatgrens, waar een oceanische plaat onder een continentale plaat wegduikt.
1. Leg met afbeelding 1 uit waarom bij deze plaatgrens zowel een diepzeetrog als een keten van vulkanen ontstaat. Betrek in je uitleg wat er met de oceanische plaat gebeurt.
Modelantwoord en puntenverdeling
De oceanische plaat is zwaarder (dichter) dan de continentale plaat en duikt daaronder weg (subductie). Op de plek waar de plaat naar beneden buigt, ontstaat aan het oppervlak een diepe geul in de oceaanbodem: de diepzeetrog. Naarmate de plaat dieper wegzakt, warmt hij op en komt er water vrij; daardoor smelt gesteente in de mantel gedeeltelijk tot magma. Dit magma is lichter, stijgt op door de continentale plaat en vormt aan het oppervlak een keten van vulkanen evenwijdig aan de plaatgrens.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: zwaardere oceanische plaat duikt onder de continentale (subductie) -> diepzeetrog. 1 punt: wegduikende plaat veroorzaakt (deels) smelten in de mantel -> magma. 1 punt: opstijgend magma vormt de vulkaanketen.
2. Verklaar waarom in dit type gebied juist zware aardbevingen voorkomen.
Modelantwoord en puntenverdeling
Bij subductie schuift de oceanische plaat schoksgewijs langs de continentale plaat naar beneden. De platen blijven door de enorme wrijving aan elkaar haken en er bouwt zich spanning op. Als die spanning te groot wordt, schiet de plaat plotseling los en komt in een keer veel energie vrij: een zware aardbeving. Omdat de plaat tot grote diepte doorloopt, komen bevingen hier ook op grote diepte en met hoge magnitude voor.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: platen haken vast door wrijving -> spanning bouwt op. 1 punt: plotseling losschieten geeft veel energie ineens -> zware (diepe) aardbeving.
Opgave 2: Bevolking in transitie
Afbeelding 2 toont het demografisch transitiemodel: het geboorte- en sterftecijfer (per 1000 inwoners) tijdens de fasen van sociaaleconomische ontwikkeling.
3. Beschrijf met afbeelding 2 wat er in fase 2 met het geboorte- en sterftecijfer gebeurt, en leg uit waarom de bevolking in deze fase het snelst groeit.
Modelantwoord en puntenverdeling
In fase 2 blijft het geboortecijfer nog hoog (rond 40 per 1000), terwijl het sterftecijfer sterk daalt (van rond 38 naar rond 14 per 1000). Die daling komt door betere voeding, hygiene, schoon drinkwater en gezondheidszorg. Omdat het geboortecijfer hoog blijft maar het sterftecijfer snel daalt, wordt het verschil (het geboorteoverschot) in fase 2 het grootst. De natuurlijke bevolkingsgroei is dan het hoogst, want groei = geboortecijfer min sterftecijfer.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: geboortecijfer blijft hoog, sterftecijfer daalt sterk (met oorzaak: hygiene/zorg/voeding). 1 punt: verschil geboorte- en sterftecijfer is hier het grootst. 1 punt: daardoor grootste natuurlijke groei.
4. In fase 4 daalt het geboortecijfer tot ongeveer het niveau van het sterftecijfer. Noem twee redenen waarom mensen in een ontwikkeld land minder kinderen krijgen.
Modelantwoord en puntenverdeling
Twee redenen (elk voldoende): (1) kinderen zijn economisch minder nodig, omdat er geen kinderarbeid meer is en er sociale voorzieningen/pensioenen zijn voor de oude dag, terwijl kinderen juist duur zijn (onderwijs). (2) Vrouwen krijgen meer opleiding en gaan werken (emancipatie), en er zijn goede voorbehoedsmiddelen beschikbaar, waardoor mensen bewust voor minder kinderen kiezen. (Ook goed: verstedelijking, hoge kosten van levensonderhoud.)
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: eerste geldige reden (economisch/sociale voorzieningen/kosten). 1 punt: tweede geldige reden (emancipatie/opleiding vrouwen, voorbehoedsmiddelen).
Opgave 3: Een tropisch klimaat
Afbeelding 3 is het klimaatdiagram van een plaats in Zuidoost-Azie: staven zijn de maandelijkse neerslag (linkeras), de lijn is de gemiddelde temperatuur (rechteras).
5. Bepaal met afbeelding 3 welk klimaattype (volgens Koppen) hier het best past, en onderbouw dit met minstens twee kenmerken uit het diagram.
Modelantwoord en puntenverdeling
Het is een tropisch moessonklimaat (Koppen: Am). Onderbouwing met het diagram: (1) de temperatuur is het hele jaar hoog, boven de 26 C, met vrijwel geen jaarschommeling (kenmerkend tropisch, A-klimaat). (2) Er is een duidelijk nat en droog seizoen: van juni tot september valt zeer veel neerslag (200 tot 300 mm per maand, de moesson), terwijl de wintermaanden droog zijn (onder 30 mm). De totale jaarneerslag is hoog. Het uitgesproken droge seizoen (met toch veel neerslag in het natte seizoen) hoort bij het moessontype Am, niet bij het altijd natte Af.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: tropisch (moesson)klimaat, Koppen Am (A-klimaat). 1 punt: temperatuur altijd hoog (>18 of >26 C) met kleine jaarschommeling. 1 punt: duidelijk nat/droog seizoen (moesson) genoemd met cijfers uit diagram.
Opgave 4: Een verdeelde wereld
Afbeelding 4 toont het bruto binnenlands product (BBP) per hoofd van de bevolking (in koopkracht) voor zes wereldregio's.
6. Beschrijf met afbeelding 4 het patroon van de mondiale welvaartsverdeling, en leg met een centrum-periferiemodel uit hoe dit patroon in stand kan blijven.
Modelantwoord en puntenverdeling
Het patroon laat een groot verschil zien tussen een rijk "Noorden" (Noord-Amerika en West-Europa, met 48 tot 62 duizend dollar per hoofd) en een veel armer "Zuiden" (Afrika bezuiden de Sahara en Zuid-Azie, met 4 tot 7 duizend dollar per hoofd); Oost-Azie en Latijns-Amerika zitten daartussenin (semiperiferie). Volgens het centrum-periferiemodel blijft dit in stand doordat het centrum de hoogwaardige, winstgevende activiteiten (kennis, hoofdkantoren, technologie) beheerst, terwijl de periferie vooral grondstoffen en goedkope arbeid levert tegen lage prijzen. De winst en de kennis stromen naar het centrum, waardoor het verschil zichzelf versterkt en de periferie afhankelijk blijft.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: patroon rijk Noorden tegenover arm Zuiden met cijfers uit diagram. 1 punt: centrum beheerst hoogwaardige activiteiten, periferie levert grondstoffen/goedkope arbeid. 1 punt: winst/kennis stroomt naar centrum -> verschil blijft/versterkt (afhankelijkheid).
Opgave 5: Nederland en het water
Afbeelding 5 is een dwarsprofiel van een Nederlandse rivier met winterdijken en uiterwaarden. Grote delen van het achterland liggen onder de rivierwaterstand bij hoogwater.
7. Leg met afbeelding 5 uit waarom de uiterwaarden tussen de dijken belangrijk zijn bij hoogwater, en beredeneer waarom "ruimte voor de rivier" (uiterwaarden verbreden) veiliger kan zijn dan alleen de dijken verhogen.
Modelantwoord en puntenverdeling
Bij hoogwater kan de rivier niet meer in het smalle zomerbed. Het water stroomt dan de uiterwaarden in: de brede ruimte tussen de winterdijken. Doordat het water zich over een veel grotere breedte verdeelt, kan er meer water worden afgevoerd zonder dat de waterstand extreem stijgt. "Ruimte voor de rivier" verbreedt die uiterwaarden of verlaagt ze, zodat er nog meer water bij past en de piek lager blijft. Dat is veiliger dan alleen dijken verhogen, want hogere dijken houden meer water tegen op een steeds hoger niveau: als zo'n dijk dan toch doorbreekt, is de overstroming veel dieper en catastrofaler. Door de rivier ruimte te geven verlaag je de waterstand zelf, in plaats van steeds meer water op te stuwen.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: uiterwaarden geven bij hoogwater extra doorstroombreedte -> meer afvoer, lagere waterstand. 1 punt: ruimte voor de rivier verlaagt de piekwaterstand (verbreden/verlagen). 1 punt: veiliger dan dijken verhogen (steeds hoger opstuwen geeft bij doorbraak diepere/catastrofalere overstroming).
8. Noem een nadeel van de maatregel "ruimte voor de rivier" voor de bewoners van het gebied.
Modelantwoord en puntenverdeling
Een nadeel is dat bewoners of boeren in de uiterwaarden soms moeten verhuizen of hun grond verliezen, omdat die grond nodig is om de rivier te verbreden (onteigening, verlies van landbouwgrond of woningen). Ook kan het gebied vaker onder water komen te staan.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: een geldig nadeel (verlies van grond/woningen, onteigening, verhuizen, vaker onderlopen van uiterwaarden).
Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app