Slagio

Leren › Economie VWO › Examenvragen

Examenvragen Economie VWO met antwoorden

10 vragen (25 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 5 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.

Maak het als proefexamen met klok

Opgave 1: De markt voor kweekvlees

Op de markt voor kweekvlees geldt voor de gevraagde hoeveelheid Qv = 100 - 10p en voor de aangeboden hoeveelheid Qa = 10p (p in euro per kilo, Q in duizenden kilo). Afbeelding 1 toont beide lijnen.

0246810VA020406080100prijs (euro)hoeveelheid (x1000)
afbeelding 1: vraag (V) en aanbod (A) op de markt voor kweekvlees
3 punten

1. Bereken met de vergelijkingen de evenwichtsprijs en de evenwichtshoeveelheid, en bereken de totale omzet in het evenwicht.

Modelantwoord en puntenverdeling

In het evenwicht geldt Qv = Qa: 100 - 10p = 10p, dus 100 = 20p en p = 5 euro per kilo. Invullen: Q = 10 · 5 = 50 (duizend kilo). Omzet = p · Q = 5 · 50.000 = 250.000 euro (of 5 euro/kilo · 50.000 kilo).

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: Qv = Qa gelijkstellen. 1 punt: p = 5 euro en Q = 50 (x1000). 1 punt: omzet = p·Q = 250.000 euro.

2 punten

2. Bereken de prijselasticiteit van de vraag bij de evenwichtsprijs, en leg met de uitkomst uit of de vraag daar elastisch of inelastisch is.

Modelantwoord en puntenverdeling

Ev = (dQ/dp)·(p/Q). Uit Qv = 100 - 10p volgt dQ/dp = -10. Bij p = 5 en Q = 50: Ev = -10 · (5/50) = -10 · 0,1 = -1,0. De absolute waarde is precies 1, dus de vraag is hier exact eenheidselastisch (op de grens tussen elastisch en inelastisch): een prijsstijging van 1% doet de gevraagde hoeveelheid met 1% dalen.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: Ev = (dQ/dp)·(p/Q) = -10·(5/50). 1 punt: Ev = -1,0 dus (eenheids)elastisch, met correcte interpretatie.

Opgave 2: Een heffing op kweekvlees

De overheid legt een kostprijsverhogende heffing van 3 euro per kilo op de producenten. Afbeelding 2 toont de oude aanbodlijn (gestippeld) en de nieuwe aanbodlijn A+heffing.

036912VAA+heffing020406080100prijs (euro)hoeveelheid (x1000)
afbeelding 2: de markt na de heffing van 3 euro per kilo
3 punten

3. Bereken de nieuwe evenwichtsprijs en -hoeveelheid na de heffing, en bepaal hoeveel van de heffing van 3 euro de consument betaalt (de consumentenlast per kilo).

Modelantwoord en puntenverdeling

De nieuwe aanbodlijn is p = 0,1·Q + 3, oftewel Qa = 10p - 30. Gelijkstellen aan de vraag Qv = 100 - 10p: 100 - 10p = 10p - 30, dus 130 = 20p en p = 6,50 euro. Q = 100 - 10·6,50 = 35 (duizend kilo). De consument betaalde eerst 5 euro en nu 6,50 euro, dus de consumentenlast is 6,50 - 5 = 1,50 euro per kilo (de andere 1,50 euro draagt de producent).

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: nieuwe aanbodlijn Qa = 10p - 30 (of p = 0,1Q + 3). 1 punt: p = 6,50 euro en Q = 35. 1 punt: consumentenlast = 6,50 - 5 = 1,50 euro per kilo.

2 punten

4. Bereken de totale belastingopbrengst voor de overheid na invoering van de heffing.

Modelantwoord en puntenverdeling

De opbrengst = heffing per kilo · verkochte hoeveelheid = 3 euro · 35.000 kilo = 105.000 euro.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: opbrengst = heffing · nieuwe hoeveelheid. 1 punt: = 3 · 35.000 = 105.000 euro.

Opgave 3: Een prijzenoorlog

Twee supermarktketens A en B kiezen onafhankelijk van elkaar tussen een lage en een hoge prijs. Afbeelding 3 toont hun jaarwinst (A, B) bij elke combinatie.

winst (bedrijf A , bedrijf B), in mln euro B: lage prijs B: hoge prijs A: lage prijs A: hoge prijs 4 , 4 9 , 2 2 , 9 7 , 7
afbeelding 3: de uitkomstenmatrix (winst A, winst B)
3 punten

5. Toon met afbeelding 3 aan dat "beide een lage prijs" het Nash-evenwicht is, door voor beide bedrijven te laten zien dat afwijken niet loont.

Modelantwoord en puntenverdeling

In een Nash-evenwicht heeft geen van beide er baat bij als enige van strategie te wisselen. Stel B kiest een lage prijs. Dan krijgt A bij een lage prijs 4 en bij een hoge prijs 2; A kiest dus de lage prijs. Stel A kiest een lage prijs. Dan krijgt B bij een lage prijs 4 en bij een hoge prijs 2; B kiest ook de lage prijs. Bij (lage prijs, lage prijs) wil dus geen van beiden eenzijdig afwijken: dit is het Nash-evenwicht.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: definitie/idee dat niemand eenzijdig wil afwijken. 1 punt: A wijkt niet af (4 > 2 gegeven B laag). 1 punt: B wijkt niet af (4 > 2 gegeven A laag).

2 punten

6. De uitkomst (hoge prijs, hoge prijs) levert samen meer winst op. Leg uit waarom de bedrijven daar toch niet terechtkomen, en noem een manier waarop ze dat wel zouden kunnen bereiken.

Modelantwoord en puntenverdeling

Bij (hoog, hoog) krijgt elk bedrijf 7, samen 14, meer dan de 8 bij (laag, laag). Toch komen ze daar niet, omdat elk bedrijf individueel de prikkel heeft om af te wijken naar een lage prijs (dan stijgt de eigen winst van 7 naar 9). Omdat allebei zo redeneren, belanden ze in het slechtere (laag, laag): een gevangenendilemma. Ze zouden (hoog, hoog) kunnen bereiken door bindende afspraken te maken (een kartel/samenwerking), bijvoorbeeld via een handhaafbaar contract of herhaalde interactie met afspraken, hoewel prijsafspraken meestal verboden zijn.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: elk heeft individuele prikkel af te wijken (7 -> 9) -> gevangenendilemma. 1 punt: oplossing via bindende afspraak/kartel/samenwerking (herhaald spel).

Opgave 4: Inkomens herverdeeld

Afbeelding 4 toont de Lorenzcurve van de inkomens in een land, voor en na belastingheffing en uitkeringen.

0255075100volledige gelijkheidvoorna0255075100% van inkomen% van huishoudens (arm naar rijk)
afbeelding 4: Lorenzcurve voor en na herverdeling
3 punten

7. Leg met afbeelding 4 uit wat de Lorenzcurve laat zien, en beredeneer of de inkomens na herverdeling gelijker of ongelijker verdeeld zijn dan ervoor.

Modelantwoord en puntenverdeling

De Lorenzcurve zet het cumulatieve percentage huishoudens (van arm naar rijk) uit tegen het cumulatieve percentage van het totale inkomen dat zij samen verdienen. De rechte diagonaal is volledige gelijkheid; hoe verder de curve daaronder doorbuigt, hoe ongelijker. De curve "na" ligt dichter bij de diagonaal dan de curve "voor" (bijvoorbeeld: de armste 50% heeft 33% in plaats van 22% van het inkomen). De inkomens zijn na herverdeling dus gelijker verdeeld: belastingen en uitkeringen hebben de ongelijkheid verkleind.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: uitleg assen (cumulatief % huishoudens tegen cumulatief % inkomen) en diagonaal = gelijkheid. 1 punt: "na" ligt dichter bij de diagonaal (concreet cijfer genoemd). 1 punt: conclusie gelijker verdeeld door herverdeling.

2 punten

8. De Ginicoefficient is de verhouding tussen het oppervlak tussen de diagonaal en de Lorenzcurve, en het hele oppervlak onder de diagonaal. Leg uit wat er met de Ginicoefficient gebeurt door de herverdeling.

Modelantwoord en puntenverdeling

Doordat de curve "na" dichter bij de diagonaal ligt, wordt het oppervlak tussen de diagonaal en de Lorenzcurve kleiner. De Ginicoefficient (dat oppervlak gedeeld door het driehoekoppervlak onder de diagonaal) daalt dus. Een lagere Ginicoefficient (dichter bij 0) betekent een gelijkere inkomensverdeling.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: oppervlak tussen diagonaal en curve wordt kleiner. 1 punt: Ginicoefficient daalt (dichter bij 0 = gelijker).

Opgave 5: Nu of later

Een bedrijf mag kiezen: 1000 euro over 2 jaar ontvangen, of vandaag een bedrag. De rente is 5% per jaar (samengesteld). Afbeelding 5 illustreert het verdisconteren naar de contante waarde (CW).

nu (t=0)t=1t=2 1000 euro CW = ? verdisconteren, i = 5% per jaar tijdlijn (jaren)
afbeelding 5: het verdisconteren van 1000 euro naar de contante waarde
3 punten

9. Bereken de contante waarde (CW) van 1000 euro die je pas over 2 jaar ontvangt, bij een rente van 5% per jaar. Rond af op hele euro.

Modelantwoord en puntenverdeling

Verdisconteren over 2 jaar: CW = toekomstige waarde / (1 + i)^n = 1000 / (1,05)^2 = 1000 / 1,1025 = 907 euro (afgerond). Dat is het bedrag dat, tegen 5% samengestelde rente, in 2 jaar aangroeit tot 1000 euro.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: CW = 1000 / (1,05)^2. 1 punt: (1,05)^2 = 1,1025. 1 punt: CW = 907 euro (afgerond).

2 punten

10. Het bedrijf krijgt vandaag een alternatief aanbod van 920 euro contant. Beredeneer met de contante waarde welk aanbod financieel het beste is.

Modelantwoord en puntenverdeling

Beide opties moeten op hetzelfde moment vergeleken worden, dus vandaag. De contante waarde van "1000 euro over 2 jaar" is 907 euro. Het alternatief is 920 euro vandaag, en 920 > 907. Het bedrijf kan dus beter de 920 euro vandaag nemen: die is contant meer waard dan de 1000 euro over 2 jaar.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: beide op t=0 vergelijken via CW (907 euro tegenover 920 euro). 1 punt: conclusie 920 euro vandaag is beter (920 > 907).

Oefen Economie verder in de app

Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app