Slagio

Leren › Maatschappijwetenschappen VWO › Examenvragen

Examenvragen Maatschappijwetenschappen VWO met antwoorden

6 vragen (16 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 4 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.

Maak het als proefexamen met klok

Opgave 1: Ongelijke politieke participatie

Bron 1 toont de opkomst bij verkiezingen naar opleidingsniveau. Praktisch geschoolden stemmen aanzienlijk minder vaak dan theoretisch geschoolden.

025507510062%74%88%praktischgeschooldmiddelbaartheoretischgeschooldopkomst (%)bron 1: opkomst naar opleidingsniveau
bron 1: opkomst bij verkiezingen naar opleidingsniveau
3 punten

1. Analyseer bron 1 met het kernconcept sociale ongelijkheid. Leg uit hoe het verschil in opkomst een vorm van politieke ongelijkheid is en hoe dit de machtsverhoudingen in de samenleving kan beinvloeden.

Modelantwoord en puntenverdeling

Sociale ongelijkheid is de ongelijke verdeling van schaarse en gewaardeerde zaken (zoals macht, kennis en invloed) op basis van iemands sociale positie. Bron 1 laat zien dat de opkomst sterk samenhangt met opleidingsniveau: praktisch geschoolden stemmen veel minder (62%) dan theoretisch geschoolden (88%). Dit is politieke ongelijkheid: hoger opgeleiden laten hun stem, en dus hun belangen, vaker gelden. Omdat politici zich richten op de mensen die stemmen, worden de belangen en voorkeuren van hoger opgeleiden sterker in het beleid vertegenwoordigd. Zo versterkt de ongelijke participatie de bestaande machtsverhoudingen: de groep die al meer hulpbronnen (opleiding, inkomen) heeft, krijgt ook meer politieke invloed, terwijl lager opgeleiden politiek ondervertegenwoordigd raken.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: definitie sociale/politieke ongelijkheid toegepast op de bron (opkomst hangt samen met positie/opleiding, met cijfers). 1 punt: hoger opgeleiden laten hun belangen sterker gelden. 1 punt: dit versterkt bestaande machtsverhoudingen (beleid volgt de stemmers -> ondervertegenwoordiging lager opgeleiden).

Opgave 2: Hoe je wordt wie je bent

Bron 2 is een schema van de instituties die een individu socialiseren.

individu (identiteit) gezin school media leeftijdsgenoten werk / vrije tijd bron 2: instituties die het individu socialiseren
bron 2: socialiserende instituties rond het individu
3 punten

2. Leg met bron 2 en het kernconcept socialisatie uit hoe iemand normen en waarden aanleert. Noem twee socialiserende instituties uit de bron en beschrijf per institutie een manier waarop die socialiseert.

Modelantwoord en puntenverdeling

Socialisatie is het proces waarbij iemand de waarden, normen en gedragspatronen van zijn cultuur aanleert en zo een sociaal wezen wordt. Dit gebeurt via socialiserende instituties (socialisatoren). Twee voorbeelden uit de bron: (1) het gezin: ouders brengen hun kind vanaf de geboorte basisnormen en -waarden bij (beleefdheid, wat goed en fout is) door voorbeeldgedrag, belonen en straffen. (2) De school: leerlingen leren er niet alleen kennis, maar ook waarden als samenwerken, op tijd komen en respect voor gezag, via regels en het verborgen curriculum. (Ook goed: media brengen rolmodellen en opvattingen over; leeftijdsgenoten oefenen groepsdruk uit.) Door deze instituties internaliseert het individu de cultuur en vormt het zijn identiteit.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: definitie socialisatie (aanleren waarden/normen/gedrag van de cultuur). 1 punt: eerste institutie met concrete socialiserende werking. 1 punt: tweede institutie met concrete socialiserende werking.

Opgave 3: Losser verbonden

Bron 3 toont het aandeel van de Nederlandse bevolking dat lid is van een kerk of van een vereniging, tussen 1970 en 2020.

0204060kerklidmaatschaplid vereniging19701985200020152020% van bevolkingbron 3: lidmaatschap kerk en vereniging
bron 3: lidmaatschap van kerk en vereniging, 1970-2020
3 punten

3. Beschrijf de ontwikkeling in bron 3 en leg uit dat deze past bij het kernconcept individualisering. Betrek beide lijnen in je antwoord.

Modelantwoord en puntenverdeling

Bron 3 laat zien dat zowel het kerklidmaatschap als het verenigingslidmaatschap tussen 1970 en 2020 daalt. Het kerklidmaatschap daalt het sterkst: van 62% naar 14%. Het verenigingslidmaatschap daalt geleidelijker: van 58% naar 34%. Deze ontwikkeling past bij individualisering: het proces waarbij mensen steeds minder afhankelijk zijn van vaste groepen en tradities en hun leven steeds meer als individu naar eigen keuze inrichten. Mensen ontlenen hun identiteit en dagbesteding minder aan traditionele collectieve verbanden zoals kerk en vereniging, en maken meer eigen, wisselende keuzes. De sterke daling van juist het kerklidmaatschap (ontkerkelijking) illustreert het loslaten van vaste, opgelegde verbanden, terwijl de mildere daling bij verenigingen laat zien dat vrijwillige binding ook afneemt maar minder hard.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: beschrijving beide dalingen met cijfers (kerk 62->14, vereniging 58->34). 1 punt: definitie individualisering (minder afhankelijk van vaste groepen, meer eigen keuze). 1 punt: koppeling: mensen ontlenen identiteit/binding minder aan traditionele collectieve verbanden.

2 punten

4. Leg uit welk gevolg de ontwikkeling in bron 3 kan hebben voor de sociale cohesie in de samenleving, en noem een tegenargument dat nuanceert dat de cohesie niet per se afneemt.

Modelantwoord en puntenverdeling

Sociale cohesie is de mate van onderlinge verbondenheid en betrokkenheid tussen mensen in een samenleving. Doordat mensen minder lid zijn van kerken en verenigingen, verdwijnen ontmoetingsplekken waar mensen van verschillende achtergronden elkaar tegenkomen en samen dingen doen; dat kan de sociale cohesie verzwakken (minder gedeelde waarden, minder onderling contact). Een nuancerend tegenargument is dat er nieuwe vormen van binding voor in de plaats komen: mensen verbinden zich tegenwoordig via online netwerken, informele groepen, sportscholen of tijdelijke projecten. De binding wordt dus niet per se minder, maar krijgt een andere, lossere en meer individuele vorm.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: gevolg voor sociale cohesie (minder gedeelde ontmoetingsplekken/verbanden -> mogelijk zwakkere cohesie), met definitie. 1 punt: geldig nuancerend tegenargument (nieuwe/lossere vormen van binding, bv. online of informeel).

Opgave 4: Boven en onder

Bron 4 is een schema van de sociale gelaagdheid en de verdeling van machtsbronnen in een samenleving.

elitehoge klassemiddenklasselagere klasse weinig mensen,veel machtveel mensen,weinig macht bron 4: sociale gelaagdheid en de verdeling van machtsbronnen
bron 4: sociale gelaagdheid en machtsbronnen
3 punten

5. Analyseer bron 4 met het kernconcept macht. Leg uit wat het schema laat zien over de verdeling van machtsbronnen, en noem twee verschillende machtsbronnen die de positie in de piramide bepalen.

Modelantwoord en puntenverdeling

Macht is het vermogen om het gedrag of de keuzes van anderen te beinvloeden, ook tegen hun wil in, dankzij de beschikking over machtsbronnen. Bron 4 laat een piramide zien: bovenin bevindt zich een kleine elite met veel macht, onderin een grote lagere klasse met weinig macht. Het schema toont dus dat machtsbronnen ongelijk verdeeld zijn: een klein deel van de bevolking beschikt over veel hulpbronnen, de grote meerderheid over weinig. Twee machtsbronnen die iemands positie bepalen zijn bijvoorbeeld: (1) economische macht (bezit, geld, kapitaal), waarmee je invloed kunt kopen of afdwingen, en (2) kennis en informatie (opleiding, deskundigheid), waarmee je toegang krijgt tot invloedrijke posities. (Ook goed: sociale netwerken/relaties, aantal mensen dat je organiseert, geweld/dwangmiddelen, aanzien.) Wie meer van deze bronnen bezit, staat hoger in de piramide en heeft meer macht.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: definitie macht (gedrag van anderen kunnen beinvloeden via machtsbronnen). 1 punt: uitleg piramide (kleine elite veel macht boven, grote groep weinig macht onder -> ongelijke verdeling machtsbronnen). 1 punt: twee verschillende, correct benoemde machtsbronnen.

2 punten

6. Leg uit hoe de ongelijke politieke participatie uit bron 1 samenhangt met de sociale gelaagdheid uit bron 4. Verbind de twee bronnen in je analyse.

Modelantwoord en puntenverdeling

De twee bronnen versterken elkaar. Bron 4 laat zien dat machtsbronnen (zoals opleiding, kennis en inkomen) ongelijk over de klassen verdeeld zijn. Bron 1 laat zien dat juist de mensen met meer van die bronnen (theoretisch geschoolden, doorgaans hogere klassen) vaker gaan stemmen. Zo zet de hogere positie in de sociale gelaagdheid zich om in meer politieke invloed: de bovenlaag gebruikt haar hulpbronnen ook om politiek actiever te zijn, terwijl de lagere klasse minder participeert. Hierdoor blijft de bestaande gelaagdheid in stand of wordt zij versterkt: wie boven staat, krijgt via participatie nog meer invloed op het beleid, wat de sociale ongelijkheid reproduceert.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: koppeling dat hulpbronnen uit bron 4 (opleiding/klasse) samenhangen met de participatie in bron 1. 1 punt: conclusie dat hogere gelaagdheid zich omzet in meer politieke invloed -> gelaagdheid blijft in stand/versterkt (reproductie ongelijkheid).

Oefen Maatschappijwetenschappen verder in de app

Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app