Slagio

Leren › Natuurkunde VWO › Examenvragen

Examenvragen Natuurkunde VWO met antwoorden

12 vragen (29 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 6 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.

Maak het als proefexamen met klok

Opgave 1: Optrekkende sprinter

Afbeelding 1 is het (v,t)-diagram van een sprinter: hij versnelt eenparig en gaat daarna met constante snelheid verder.

071421280246810snelheid (m/s)tijd (s)
afbeelding 1: het (v,t)-diagram van de sprinter
2 punten

1. Bepaal met afbeelding 1 de versnelling van de sprinter tijdens het optrekken, en beschrijf hoe het bijbehorende (a,t)-diagram eruitziet.

Modelantwoord en puntenverdeling

In de eerste 6 s neemt de snelheid toe van 0 tot 24 m/s, dus a = Δv/Δt = 24 ÷ 6 = 4,0 m/s². Het (a,t)-diagram is van 0 tot 6 s een horizontale lijn op a = 4,0 m/s² (constante versnelling) en daarna, bij constante snelheid, een horizontale lijn op a = 0.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: a = 24/6 = 4,0 m/s². 1 punt: (a,t)-diagram = 4,0 m/s² tot 6 s, daarna 0.

2 punten

2. Bepaal de totale afgelegde afstand in de eerste 10 seconden met behulp van het oppervlak onder de grafiek.

Modelantwoord en puntenverdeling

De afstand is het oppervlak onder de (v,t)-lijn. Optrekken (0-6 s): driehoek ½ · 6 · 24 = 72 m. Constante snelheid (6-10 s): rechthoek 4 · 24 = 96 m. Totaal = 72 + 96 = 168 m.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: driehoek 72 m én rechthoek 96 m (of gelijkwaardige integratie). 1 punt: totaal 168 m.

Opgave 2: Blok op een helling

Een blok van 2,0 kg ligt op een wrijvingsloze helling van 30° (afbeelding 2). Neem g = 9,81 N/kg.

30°2,0 kgFṱ (zwaartekracht)
afbeelding 2: het blok op de helling
3 punten

3. Ontbind de zwaartekracht in een component langs de helling en loodrecht erop, en bereken de component die het blok langs de helling versnelt.

Modelantwoord en puntenverdeling

De zwaartekracht Fz = m·g = 2,0 · 9,81 = 19,6 N wijst recht naar beneden. Ontbonden ten opzichte van de helling: de component langs de helling is Fz·sin(30°) en de component loodrecht op de helling is Fz·cos(30°). De versnellende component langs de helling = Fz·sin(30°) = 19,6 · 0,50 = 9,8 N.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: Fz = m·g = 19,6 N. 1 punt: component langs de helling = Fz·sin(30°). 1 punt: = 9,8 N.

2 punten

4. Bereken met de tweede wet van Newton de versnelling van het blok langs de helling.

Modelantwoord en puntenverdeling

Op de wrijvingsloze helling is de resulterende kracht langs de helling gelijk aan de component van de zwaartekracht: Fres = 9,8 N. Met Fres = m·a volgt a = Fres/m = 9,8 ÷ 2,0 = 4,9 m/s². (Dit is g·sin30° = 9,81·0,50 = 4,9 m/s².)

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: Fres = 9,8 N en a = Fres/m. 1 punt: a = 4,9 m/s².

Opgave 3: Een speelgoedkatapult

Een katapult schiet een balletje weg met een veer. Afbeelding 3 toont de kracht op de veer tegen de uitrekking. Het balletje heeft een massa van 20 gram.

010203040arbeid = oppervlak0.000.050.100.150.20kracht (N)uitrekking (m)
afbeelding 3: kracht op de veer tegen de uitrekking
2 punten

5. Bepaal met afbeelding 3 de veerconstante van de veer.

Modelantwoord en puntenverdeling

De grafiek is een rechte lijn door de oorsprong: F = C·u. Bij u = 0,16 m hoort F = 32 N (aflezen), dus C = F/u = 32 ÷ 0,16 = 2,0·10² N/m (200 N/m).

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: een bijbehorend punt aflezen (32 N bij 0,16 m). 1 punt: C = F/u = 200 N/m.

3 punten

6. De veer wordt 0,16 m uitgerekt. Bepaal de opgeslagen veerenergie (het oppervlak onder de grafiek) en bereken daarmee de snelheid waarmee het balletje van 20 g wordt weggeschoten. Verwaarloos wrijving.

Modelantwoord en puntenverdeling

Veerenergie = oppervlak onder de F-u-lijn = ½ · u · F = ½ · 0,16 · 32 = 2,56 J (of ½·C·u² = ½·200·0,16² = 2,56 J). Bij wegschieten wordt alle veerenergie omgezet in kinetische energie: Ev = ½·m·v². Dus 2,56 = ½ · 0,020 · v² → v² = 256 → v = 16 m/s.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: veerenergie = ½·u·F = 2,56 J (of ½C u²). 1 punt: energiebehoud Ev = ½m v² met m = 0,020 kg. 1 punt: v = 16 m/s.

Opgave 4: Een massa aan een veer

Een blokje van 0,20 kg hangt aan een veer en voert een harmonische trilling uit. Afbeelding 4 toont de uitwijking tegen de tijd.

-0.050.000.050.00.20.40.60.8uitwijking (m)tijd (s)
afbeelding 4: de uitwijking tegen de tijd
2 punten

7. Lees met afbeelding 4 de amplitude en de trillingstijd af, en bereken de frequentie.

Modelantwoord en puntenverdeling

De amplitude is de maximale uitwijking: A = 0,05 m. De trillingstijd (één volledige trilling) is T = 0,40 s (aflezen). De frequentie f = 1/T = 1 ÷ 0,40 = 2,5 Hz.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: A = 0,05 m en T = 0,40 s afgelezen. 1 punt: f = 1/T = 2,5 Hz.

3 punten

8. Voor een massa-veersysteem geldt T = 2π·√(m/C). Bereken met de afgelezen trillingstijd en de massa (0,20 kg) de veerconstante C.

Modelantwoord en puntenverdeling

T = 2π·√(m/C), dus √(m/C) = T/(2π) = 0,40 ÷ (2π) = 0,0637. Kwadrateren: m/C = 0,0637² = 4,05·10⁻³. Dan C = m ÷ 4,05·10⁻³ = 0,20 ÷ 4,05·10⁻³ = 49 N/m (≈ 50 N/m).

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: √(m/C) = T/2π isoleren. 1 punt: m/C = (T/2π)² = 4,05·10⁻³. 1 punt: C = 0,20/4,05·10⁻³ ≈ 49 N/m.

Opgave 5: Radioactief verval

Afbeelding 5 toont het aantal nog niet-vervallen kernen van een radioactief preparaat tegen de tijd.

020040060080006121824aantal kernen (×10⁹)tijd (uur)
afbeelding 5: aantal kernen tegen de tijd
2 punten

9. Bepaal met afbeelding 5 de halveringstijd en bereken hoeveel kernen er na 24 uur nog over zijn.

Modelantwoord en puntenverdeling

Het aantal kernen daalt van 800 naar 400 (de helft) in 6 uur (aflezen via de stippellijnen), dus de halveringstijd is 6 uur. 24 uur is 4 halveringstijden: 800 → 400 → 200 → 100 → 50. Na 24 uur zijn er dus nog 50·10⁹ kernen over.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: halveringstijd = 6 uur (halvering van 800 naar 400). 1 punt: 24 uur = 4 halveringstijden → 50·10⁹ kernen.

3 punten

10. Bij het verval van één kern wordt een massadefect van 8,0·10⁻³⁰ kg omgezet in energie. Bereken met E = m·c² de vrijgekomen energie per kern (c = 3,0·10⁸ m/s) en leg uit waarom hierbij de wet van behoud van massa en energie samen geldt.

Modelantwoord en puntenverdeling

E = m·c² = 8,0·10⁻³⁰ · (3,0·10⁸)² = 8,0·10⁻³⁰ · 9,0·10¹⁶ = 7,2·10⁻¹³ J per kern. Bij een kernreactie verdwijnt een klein beetje massa (het massadefect) en komt er een equivalente hoeveelheid energie voor in de plaats; massa en energie zijn volgens E = mc² omzetbaar. Massa en energie zijn dus samen behouden (de "verdwenen" massa is als energie teruggekomen).

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: E = m·c² met de juiste waarden. 1 punt: E = 7,2·10⁻¹³ J. 1 punt: uitleg dat massa in een equivalente hoeveelheid energie is omgezet (behoud van massa én energie samen).

Opgave 6: Licht maakt elektronen los

Bij het foto-elektrisch effect maakt licht elektronen los uit een metaal. Afbeelding 6 toont de maximale kinetische energie van de vrijgemaakte elektronen tegen de frequentie van het licht. Gegeven: h = 6,63·10⁻³⁴ J·s.

0246f₀036912E_kin (×10⁻¹⁹ J)frequentie (×10¹⁴ Hz)
afbeelding 6: E_kin van de elektronen tegen de frequentie
3 punten

11. Voor het foto-elektrisch effect geldt E_kin = h·f - W. Bepaal met twee punten van de lijn in afbeelding 6 de helling en laat zien dat die overeenkomt met de constante van Planck h.

Modelantwoord en puntenverdeling

De lijn gaat door (f = 6·10¹⁴ Hz; E_kin = 0) en door (f = 12·10¹⁴ Hz; E_kin = 4·10⁻¹⁹ J). Helling = ΔE_kin/Δf = (4·10⁻¹⁹ - 0) ÷ ((12 - 6)·10¹⁴) = 4·10⁻¹⁹ ÷ 6·10¹⁴ = 6,7·10⁻³⁴ J·s. Dat komt overeen met de constante van Planck h ≈ 6,63·10⁻³⁴ J·s: in E_kin = h·f - W is h namelijk de richtingscoëfficiënt.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: twee punten aflezen (bv. (6·10¹⁴, 0) en (12·10¹⁴, 4·10⁻¹⁹)). 1 punt: helling = ΔE/Δf ≈ 6,7·10⁻³⁴. 1 punt: dit is h (de richtingscoëfficiënt in E_kin = h·f - W).

2 punten

12. Bepaal de uittree-energie (uittree-arbeid W) van dit metaal, en leg uit waarom er onder de grensfrequentie f₀ helemaal geen elektronen vrijkomen.

Modelantwoord en puntenverdeling

Bij de grensfrequentie f₀ = 6·10¹⁴ Hz is E_kin = 0, dus alle fotonenergie gaat op aan het losmaken: W = h·f₀ = 6,63·10⁻³⁴ · 6·10¹⁴ = 4,0·10⁻¹⁹ J. Onder f₀ heeft één foton minder energie dan W; het kan een elektron dan niet losmaken. Omdat een elektron de energie van maar één foton opneemt (niet van meerdere tegelijk), komen er onder f₀ helemaal geen elektronen vrij, hoe fel het licht ook is.

Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: W = h·f₀ = 6,63·10⁻³⁴ · 6·10¹⁴ = 4,0·10⁻¹⁹ J. 1 punt: onder f₀ heeft een foton te weinig energie (< W) en één elektron neemt maar één foton op → geen elektronen.

Oefen Natuurkunde verder in de app

Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app