Leren › Scheikunde VWO › Examenvragen
Examenvragen Scheikunde VWO met antwoorden
12 vragen (29 punten) in de stijl van het centraal examen, verdeeld over 6 opgaven met context en figuren. Probeer eerst zelf een antwoord en klap daarna het modelantwoord met de puntenverdeling open.
- Scheikunde VWO
- 12 vragen
- 29 punten
- Slagio-proefexamen, geen officieel CE
Opgave 1: Zwavelzuurfabriek
Bij de productie van zwavelzuur reageert zwaveldioxide met zuurstof tot zwaveltrioxide: 2 SO2 (g) + O2 (g) ⇌ 2 SO3 (g) (exotherm) De reactie stelt zich in op een evenwicht. Afbeelding 1 toont de concentraties tegen de tijd.
1. Geef de evenwichtsvoorwaarde (de uitdrukking voor de evenwichtsconstante Kc) van deze reactie.
Modelantwoord en puntenverdeling
Kc = [SO3]² / ([SO2]² · [O2]). De concentraties van de producten komen in de teller, die van de beginstoffen in de noemer, elk tot de macht van hun coëfficiënt.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: producten in de teller, beginstoffen in de noemer. 1 punt: juiste machten: [SO3]²/([SO2]²[O2]).
2. Leg met afbeelding 1 uit waarop je ziet dat er een evenwicht is ontstaan, en wat er op dat moment geldt voor de snelheden van de heen- en teruggaande reactie.
Modelantwoord en puntenverdeling
Vanaf een bepaald moment veranderen de concentraties van SO2/O2 en SO3 niet meer; de lijnen lopen horizontaal (het plateau). Dat betekent dat er per tijdseenheid evenveel SO3 wordt gevormd als wordt afgebroken: de snelheid van de heengaande reactie is gelijk aan die van de teruggaande reactie (dynamisch evenwicht).
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: de concentraties blijven constant (horizontale lijnen). 1 punt: snelheid heen = snelheid terug (dynamisch evenwicht).
3. De fabriek wil de opbrengst aan SO3 vergroten. Beredeneer met het principe van Le Chatelier wat het effect is van (a) het verhogen van de druk en (b) het verlagen van de temperatuur.
Modelantwoord en puntenverdeling
(a) Hogere druk: het evenwicht verschuift naar de kant met minder gasdeeltjes. Links staan 3 gasmoleculen (2 SO2 + O2), rechts 2 (2 SO3), dus het evenwicht verschuift naar rechts en er ontstaat meer SO3. (b) Lagere temperatuur: de reactie is exotherm (heengaande reactie geeft warmte). Bij afkoelen werkt het evenwicht de daling tegen door de warmteproducerende (heengaande) reactie te bevorderen, dus verschuift het naar rechts en ontstaat er meer SO3.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: hogere druk → naar de kant met minder gasdeeltjes (rechts, 2 < 3) → meer SO3. 1 punt: reactie is exotherm. 1 punt: lagere temperatuur → naar rechts (warmte-producerende kant) → meer SO3.
Opgave 2: Sneller met een katalysator
Afbeelding 2 is het energiediagram van een exotherme reactie, met de activeringsenergie zonder en met een katalysator.
4. Leg met afbeelding 2 uit hoe een katalysator de reactie versnelt. Betrek de activeringsenergie en de botsende deeltjes.
Modelantwoord en puntenverdeling
De katalysator verlaagt de activeringsenergie (de blauwe, lagere piek): er is minder energie nodig om de reactie te laten verlopen. Daardoor heeft bij dezelfde temperatuur een groter deel van de botsende deeltjes genoeg energie om de drempel te halen, zodat er per seconde meer effectieve (geslaagde) botsingen zijn en de reactie sneller verloopt.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: katalysator verlaagt de activeringsenergie. 1 punt: daardoor haalt een groter deel van de deeltjes de drempel → meer effectieve botsingen → sneller.
5. Verandert de katalysator ook de energie die de reactie oplevert (ΔH) en de ligging van een eventueel evenwicht? Leg je antwoord uit.
Modelantwoord en puntenverdeling
Nee. De katalysator verlaagt alleen de activeringsenergie (de piek), maar verandert het energieniveau van de beginstoffen en de producten niet; daardoor blijft ΔH (het hoogteverschil) gelijk. Een katalysator versnelt de heen- én de teruggaande reactie evenveel, dus de ligging van het evenwicht verandert niet; het evenwicht wordt alleen sneller bereikt.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: ΔH blijft gelijk (begin- en eindniveau onveranderd). 1 punt: de evenwichtsligging verandert niet (heen en terug even sterk versneld), alleen sneller ingesteld.
Opgave 3: Een zuur titreren
Een oplossing van 25,0 mL azijnzuur (een zwak zuur) wordt getitreerd met natronloog (NaOH) van 0,10 mol/L. Afbeelding 3 is de titratiecurve.
6. Bepaal met afbeelding 3 het equivalentievolume en bereken daarmee de concentratie van het azijnzuur in de oorspronkelijke 25,0 mL.
Modelantwoord en puntenverdeling
Bij het equivalentiepunt springt de pH steil omhoog; dat gebeurt bij ongeveer 27 mL NaOH (aflezen via de stippellijn). n(NaOH) = c·V = 0,10 mol/L × 0,027 L = 2,7·10⁻³ mol. Azijnzuur en NaOH reageren in verhouding 1:1, dus n(azijnzuur) = 2,7·10⁻³ mol. Concentratie = n/V = 2,7·10⁻³ mol ÷ 0,025 L = 0,11 mol/L.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: equivalentievolume ≈ 27 mL afgelezen. 1 punt: n(NaOH) = n(azijnzuur) = 0,10 × 0,027 = 2,7·10⁻³ mol. 1 punt: c = 2,7·10⁻³ / 0,025 ≈ 0,11 mol/L.
7. Leg uit waarom er in het begin van de titratie een "buffergebied" is waar de pH nauwelijks stijgt, en waarom het equivalentiepunt bij deze titratie boven pH 7 ligt.
Modelantwoord en puntenverdeling
In het buffergebied zijn er zowel azijnzuurmoleculen als de gevormde acetaationen aanwezig; deze mengsel-oplossing werkt als een buffer: toegevoegd OH⁻ wordt weggevangen door het zwakke zuur, zodat de pH maar weinig verandert. Bij het equivalentiepunt is al het azijnzuur omgezet in acetaat (de geconjugeerde base). Dit acetaat is een (zwakke) base die met water reageert en OH⁻ vormt, waardoor de oplossing basisch is: het equivalentiepunt ligt daardoor boven pH 7.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: buffer = mengsel van zwak zuur en zijn geconjugeerde base vangt toegevoegd OH⁻ weg → pH stabiel. 1 punt: bij equivalentie is alles omgezet tot acetaat (geconjugeerde base). 1 punt: acetaat reageert basisch met water (OH⁻) → pH > 7.
Opgave 4: Stroom uit een reactie
Afbeelding 4 is een galvanische cel met een zink- en een koperelektrode in oplossingen van hun eigen ionen, verbonden door een zoutbrug en een draad met een voltmeter.
8. Geef de halfreactie die aan de zinkelektrode plaatsvindt en die aan de koperelektrode, en geef bij elke elektrode aan of het oxidatie of reductie is.
Modelantwoord en puntenverdeling
Aan de zinkelektrode: Zn → Zn²⁺ + 2 e⁻. Zink staat elektronen af, dus dit is oxidatie (de negatieve pool). Aan de koperelektrode: Cu²⁺ + 2 e⁻ → Cu. Koperionen nemen elektronen op, dus dit is reductie (de positieve pool).
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: Zn → Zn²⁺ + 2 e⁻ = oxidatie. 1 punt: Cu²⁺ + 2 e⁻ → Cu = reductie. 1 punt: koppeling oxidatie/reductie aan de juiste elektrode.
9. Leg uit in welke richting de elektronen door de draad stromen, en welke functie de zoutbrug in de cel heeft.
Modelantwoord en puntenverdeling
De elektronen stromen door de draad van de zinkelektrode (waar ze vrijkomen bij de oxidatie) naar de koperelektrode (waar ze worden opgenomen bij de reductie), dus van Zn naar Cu. De zoutbrug sluit de stroomkring in de oplossingen: hij laat ionen door om de ladingsopbouw te compenseren (positieve ionen naar de koperkant, negatieve naar de zinkkant), zodat beide oplossingen neutraal blijven en de cel blijft werken.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: elektronen stromen van Zn naar Cu (van oxidatie naar reductie). 1 punt: de zoutbrug transporteert ionen om de lading te compenseren / de kring te sluiten.
Opgave 5: Een geurstof maken
Azijnzuur en ethanol reageren met elkaar tot een ester (een geurstof) en water. Afbeelding 5 toont de reactie. De reactie verloopt onvolledig en stelt zich in op een evenwicht.
10. Benoem het type reactie waarmee de ester ontstaat, en leg uit welke twee groepen van azijnzuur en ethanol met elkaar reageren en welk klein molecuul daarbij vrijkomt.
Modelantwoord en puntenverdeling
Het is een verestering, een condensatiereactie. De carboxylgroep (-COOH) van het azijnzuur reageert met de hydroxylgroep (-OH) van het ethanol. Daarbij wordt een watermolecuul (H2O) afgesplitst en ontstaat een esterbinding (-COO-).
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: verestering / condensatiereactie. 1 punt: -COOH (azijnzuur) reageert met -OH (ethanol) onder afsplitsing van H2O.
11. De reactie is een evenwicht. Leg uit hoe je de opbrengst aan ester kunt vergroten door tijdens de reactie voortdurend het gevormde water te verwijderen.
Modelantwoord en puntenverdeling
Volgens Le Chatelier verschuift een evenwicht bij het wegnemen van een product naar de kant van dat product om het verlies te compenseren. Water is een product; door het steeds af te voeren, verschuift het evenwicht naar rechts en wordt er steeds meer ester gevormd, waardoor de opbrengst stijgt.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: water is een product; wegnemen verschuift het evenwicht naar rechts (Le Chatelier). 1 punt: daardoor wordt er meer ester gevormd (hogere opbrengst).
Opgave 6: Hoeveel product?
Bij een synthese reageert 0,50 mol grondstof volgens een 1:1-verhouding tot een product met molaire massa 88 g/mol. In werkelijkheid wordt 33 g product verkregen. Afbeelding 6 vat de gegevens samen.
12. Bereken de theoretische opbrengst (in gram) en bereken daarmee het rendement van deze synthese.
Modelantwoord en puntenverdeling
Molverhouding grondstof : product = 1 : 1, dus theoretisch ontstaat 0,50 mol product. Theoretische opbrengst = n·M = 0,50 × 88 = 44 g. Rendement = (werkelijke opbrengst ÷ theoretische opbrengst) × 100% = (33 ÷ 44) × 100% = 75%.
Zo worden de punten verdeeld: 1 punt: theoretisch 0,50 mol product (1:1). 1 punt: theoretische opbrengst = 0,50 × 88 = 44 g. 1 punt: rendement = 33/44 × 100% = 75%.
Dit is een origineel Slagio-proefexamen in examenstijl, met eigen contexten en figuren. De echte centrale examens staan op examenblad.nl en in de examenbibliotheek van de app.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app