Leren › Nederlands HAVO › Domein D: Samenvatten
Een betogende en een informatieve tekst samenvatten
Je past je samenvatting aan op de tekstsoort: bij een betoog geef je stelling en argumenten weer, bij een informatieve tekst het onderwerp en de kernpunten.
- Nederlands HAVO
- CE+SE
- 25 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Betoog, stelling | Verdedigt een standpunt. |
| Argument | Reden voor de stelling. |
| Tegenwerping, weerlegging | Bezwaar en de reactie erop. |
| Informatieve tekst | Legt iets uit. |
| Deelonderwerp | Onderdeel van het onderwerp. |
| Opsomming, oorzaak, gevolg | Veelvoorkomende structuren. |
| Structuur | Hoe de tekst is opgebouwd. |
| Toevoeging | Staat niet in de tekst. |
De kern van een betoog is de stelling: wat wil de schrijver bewijzen? Daaronder vallen de belangrijkste argumenten, vaak ook de tegenwerping met de weerlegging. Een samenvatting van "Mobiele telefoons horen niet in de klas. Ze leiden af en leerlingen gebruiken ze om te spieken. Sommigen zeggen dat ze handig zijn voor opdrachten, maar scholen kunnen laptops geven" bevat dus: geen telefoons in de klas, omdat ze afleiden en spieken mogelijk maken, en het bezwaar over opdrachten is op te lossen met laptops. Noem altijd de stelling, anders weet de lezer niet wat de argumenten onderbouwen.
Een informatieve tekst legt iets uit en heeft meestal geen mening. Je zoekt het onderwerp en per deelonderwerp de kern. Herken eerst de structuur: een opsomming van soorten met kenmerken (drie wolksoorten), oorzaak en gevolg ("de lucht is vuil, daardoor krijgen mensen longziekten"), een probleem met een oplossing of een vergelijking. Volg bij het samenvatten de opbouw van de tekst: noem alle soorten of alle delen in korte zinnen. Een oordeel ("bijen zijn goed") of een voorbeeld over één persoon hoort er niet in.
Begin met de vraag: is dit een betoog of een uitleg? Bij een betoog zoek je de stelling, bij een uitleg het onderwerp. Veelgemaakte fouten zijn: de stelling weglaten, alleen het argument noemen, een voorbeeld of persoon opnemen, een oordeel toevoegen en toevoegingen verzinnen die niet in de tekst staan. Gebruik "dus" alleen als de tekst die conclusie ook trekt. Een samenvatting van een betoog die zegt "er zijn argumenten voor en tegen" zonder stelling en argumenten zegt niets over wat de schrijver beweert. Pas ook je formulering aan: "In deze tekst wordt uitgelegd dat ..." past bij een uitleg, niet bij een betoog.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Wat zoek je als eerste bij het samenvatten van een betoog?
- alle voorbeelden die de schrijver geeft, in volgorde
- de stelling en de belangrijkste argumenten
- de titel en de bladzijdenummers van het artikel
- de naam van de schrijver en zijn geboortejaar
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "alle voorbeelden die de schrijver geeft, in volgorde"? Dan denk je dat voorbeelden de kern zijn. Voorbeelden illustreren de argumenten, en laat je meestal weg.
- B (juist): Klopt: een betoog draait om een stelling die met argumenten wordt onderbouwd.
- C: Koos je "de titel en de bladzijdenummers van het artikel"? Dan denk je dat dit de inhoud weergeeft. Titel en nummers zeggen weinig over de redenering, de stelling en argumenten wel.
- D: Koos je "de naam van de schrijver en zijn geboortejaar"? Dan denk je dat de schrijver de kern is. Voor een samenvatting telt wat hij betoogt, niet wie hij is.
Onthoud: Stelling en argumenten.
Tekst: "Mobiele telefoons horen niet in de klas. Ze leiden af. Bovendien gebruiken leerlingen ze om te spieken. Sommigen zeggen dat telefoons handig zijn voor opdrachten, maar scholen kunnen daarvoor laptops geven."
2. Welke hoofdpunten bevat dit betoog?
- stelling, twee argumenten en een weerlegging
- alleen dat sommigen telefoons handig vinden
- alleen het woord "bovendien" en wat erna komt
- dat scholen laptops hebben
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: stelling (geen telefoons), argumenten (afleiding, spieken) en weerlegging (laptops) vormen samen de kern van het betoog.
- B: Koos je "alleen dat sommigen telefoons handig vinden"? Dan denk je dat de tegenwerping de kern is. Ze is een deel van het betoog, de stelling en argumenten zijn de kern.
- C: Koos je "alleen het woord bovendien en wat erna komt"? Dan denk je dat één signaalwoord de kern aanwijst. Het zegt niets over de volledige redenering, je zoekt stelling en argumenten.
- D: Koos je "dat scholen laptops hebben"? Dan denk je dat dit de hoofdzaak is. Het is een weerlegging in het betoog, de stelling staat in de eerste zin.
Onthoud: Stelling, argumenten, weerlegging.
Tekst: "School moet later beginnen. Jongeren hebben een ander slaapritme. Ze zijn dan alerter. Sommigen zeggen dat het ritme van ouders ermee botst, maar ouders kunnen hun werk aanpassen."
3. Welke samenvatting klopt het best?
- Jongeren hebben een ander slaapritme dan ouders.
- Ouders vinden dat school later moet beginnen.
- School moet later beginnen omdat jongeren dan alerter zijn.
- School begint vroeg en dat is slecht.
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Jongeren hebben een ander slaapritme dan ouders."? Dan denk je dat dit de kern is. Het is een deel van het argument, de stelling ontbreekt.
- B: Koos je "Ouders vinden dat school later moet beginnen."? Dan denk je dat de ouders de stelling dragen. Zij brengen een bezwaar in, de stelling is dat school later moet beginnen.
- C (juist): Klopt: stelling en argument staan er beknopt in, en het onderwerp klopt met de tekst.
- D: Koos je "School begint vroeg en dat is slecht."? Dan denk je dat dit de kern is. Het mist het argument en de reden, en is te algemeen.
Onthoud: Betoog compleet.
Een informatieve tekst heeft drie delen: wat plastic is, waarom het een probleem is en wat er aan gedaan wordt.
4. Hoe bouw je de samenvatting op?
- in drie delen volgens de opbouw van de tekst, elk met één zin
- als één lange alinea zonder structuur
- alleen het laatste deel, want dat is de oplossing
- met een eigen mening over plastic
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: de samenvatting volgt de opbouw van de tekst en blijft beknopt.
- B: Koos je "als één lange alinea zonder structuur"? Dan denk je dat structuur niet uitmaakt. Een volgorde volgens de tekst maakt de samenvatting begrijpelijk, dus je volgt de opbouw.
- C: Koos je "alleen het laatste deel, want dat is de oplossing"? Dan denk je dat het laatste deel genoeg is. De samenvatting moet alle delen dekken, dus ook het probleem.
- D: Koos je "met een eigen mening over plastic"? Dan denk je dat een mening hoort bij de samenvatting. Een samenvatting is objectief, dus geen mening.
Onthoud: Opbouw volgen.
Verder in Nederlands HAVO
- Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhangJe beoordeelt een samenvatting op volledigheid, juistheid, beknoptheid, samenhang en objectiviteit en verbetert wat ontbreekt of niet klopt.
- Literaire tekstsoorten herkennen en onderscheidenJe herkent proza, poëzie en drama aan hun vorm, onderscheidt een literaire tekst van een gebruikstekst en onderbouwt wat een tekst bij je…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app