Leren › Nederlands HAVO › Domein D: Samenvatten
Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhang
Je beoordeelt een samenvatting op volledigheid, juistheid, beknoptheid, samenhang en objectiviteit en verbetert wat ontbreekt of niet klopt.
- Nederlands HAVO
- CE+SE
- 25 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Volledigheid | Alle hoofdpunten staan erin. |
| Juistheid | Inhoud en verbanden kloppen. |
| Beknoptheid, woordenlimiet | Kort, zonder bijzaken, binnen de limiet. |
| Samenhang, verband | Zinnen sluiten logisch aan. |
| Objectiviteit, oordeel | Geen eigen mening. |
| Toevoeging, herhaling | Informatie die niet of dubbel in de tekst staat. |
| Controlelijst | De punten die je afloopt. |
Markeer in de tekst de hoofdpunten en vergelijk ze met je samenvatting. Ontbreekt er een, dan is de samenvatting niet volledig. Neem het voorbeeld van scholen die telefoons verbieden: een samenvatting die alleen het verbod en het bezwaar van ouders noemt, mist het compromis met de kluisjes. Controleer ook de juistheid: staan oorzaak en gevolg in de goede richting, is een bezwaar niet als reden weergegeven en is er geen toevoeging, zoals een naam die de tekst niet noemt?
Een goede samenvatting is beknopt: ze zit binnen de woordenlimiet en bevat geen voorbeelden of herhalingen. Een samenvatting van 280 woorden bij een tekst van 300 woorden is niet beknopt. Voor samenhang controleer je of de zinnen op elkaar aansluiten met verbanden als "omdat", "maar" en "daarom"; losse zinnen zonder verbanden vormen geen geheel. Voor objectiviteit schrap je elk oordeel, zoals "wat terecht is" of "een boeiende tekst": een samenvatting geeft de inhoud weer, niet je mening.
Op het examen krijg je soms een samenvatting en moet je beoordelen of die de hoofdpunten bevat. Werk dan met de controlelijst: zoek de hoofdpunten in de tekst, controleer elk punt in de samenvatting en let op drie dingen: ontbreekt er een hoofdpunt, staat er iets wat niet in de tekst staat, is een verband omgedraaid of een bezwaar als reden weergegeven? Voldoen aan de limiet is niet genoeg: een samenvatting van 38 woorden die het compromis mist en twee voorbeelden bevat, is onvoldoende. Pak eerst de inhoud aan en daarna de vorm.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welke eigenschappen moet een goede samenvatting hebben?
- uitgebreid, grappig en persoonlijk
- volledig, beknopt en juist
- zo lang mogelijk en vol voorbeelden uit de tekst
- kort, maar vol met eigen meningen over de tekst
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "uitgebreid, grappig en persoonlijk"? Dan denk je dat een samenvatting boeiend moet zijn. Een samenvatting is zakelijk en kort, met alleen de inhoud van de tekst.
- B (juist): Klopt: alle hoofdpunten, zonder bijzaken en zonder fouten of toevoegingen.
- C: Koos je "zo lang mogelijk en vol voorbeelden uit de tekst"? Dan denk je dat lang beter is. Een samenvatting is juist beknopt, en voorbeelden laat je weg.
- D: Koos je "kort, maar vol met eigen meningen over de tekst"? Dan denk je dat een mening erbij hoort. Een samenvatting geeft alleen de inhoud weer, objectief en zonder oordeel.
Onthoud: Volledig, beknopt, juist.
Tekst: "Scholen verbieden telefoons in de klas, want leerlingen letten dan beter op. Ouders vinden dat lastig, omdat ze hun kind niet kunnen bereiken. Daarom blijven telefoons tot de pauze in een kluisje." Samenvatting: "Scholen verbieden telefoons omdat leerlingen dan beter opletten, maar ouders vinden dat lastig."
2. Welk hoofdpunt ontbreekt in deze samenvatting?
- het kluisje tot de pauze
- een voorbeeld van een ouder
- de reden waarom docenten voor het verbod zijn
- de mening van de samenvatter over het verbod
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: de oplossing die de scholen zoeken is een hoofdpunt dat in deze samenvatting ontbreekt.
- B: Koos je "een voorbeeld van een ouder"? Dan denk je dat een voorbeeld ontbreekt. Voorbeelden laat je juist weg, het ontbrekende is het compromis.
- C: Koos je "de reden waarom docenten voor het verbod zijn"? Dan denk je dat de reden van de docenten ontbreekt. Die staat er wel ("beter opletten"), het compromis ontbreekt.
- D: Koos je "de mening van de samenvatter over het verbod"? Dan denk je dat een mening ontbreekt. Een mening hoort er niet in, het compromis ontbreekt.
Onthoud: Oplossing ook.
Een samenvatting van een tekst over fietsen luidt: "Fietsen is gezond. Het is goed voor je hart. Het is ook goed voor je spieren. Fietsen is dus gezond." De tekst gaf ook de oplossing om fietsen veilig te maken.
3. Welke twee gebreken heeft deze samenvatting?
- de samenvatting is te kort, ze moet meer voorbeelden hebben
- herhaling en een ontbrekend hoofdpunt
- de samenvatting bevat een mening
- de samenvatting is niet in eigen woorden
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de samenvatting is te kort, ze moet meer..."? Dan denk je dat voorbeelden nodig zijn. Voorbeelden laat je weg, het probleem is de herhaling en het ontbrekende hoofdpunt.
- B (juist): Klopt: herhaling is bijzaak en de oplossing ontbreekt.
- C: Koos je "de samenvatting bevat een mening"? Dan denk je dat er een mening in staat. Er staat geen oordeel, het probleem is herhaling en onvolledigheid.
- D: Koos je "de samenvatting is niet in eigen woorden"? Dan denk je dat het geen eigen woorden zijn. Dat is hier niet het hoofdprobleem, het gaat om herhaling en de ontbrekende oplossing.
Onthoud: Geen herhaling, wel compleet.
Een samenvatting heeft een limiet van 40 woorden. De leerling schrijft 38 woorden, maar de samenvatting bevat twee voorbeelden en mist het compromis.
4. Hoe beoordeel je deze samenvatting?
- onvoldoende, ook al is de limiet gehaald
- goed, want de limiet is gehaald
- goed, want voorbeelden maken de samenvatting duidelijker
- voldoende, want niemand merkt het ontbrekende hoofdpunt
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: de limiet is gehaald, maar de inhoud klopt niet.
- B: Koos je "goed, want de limiet is gehaald"? Dan denk je dat de limiet alles bepaalt. De inhoud moet ook kloppen, en die is hier onvolledig.
- C: Koos je "goed, want voorbeelden maken de samenvatting..."? Dan denk je dat voorbeelden helpen. Voorbeelden laat je weg, omdat ze de kern niet vormen.
- D: Koos je "voldoende, want niemand merkt het ontbrekende..."? Dan denk je dat het ontbrekende niet opvalt. Een docent beoordeelt de volledigheid, dus het wordt gemist.
Onthoud: Inhoud én limiet.
Verder in Nederlands HAVO
- Beknopt schrijven in eigen woordenJe formuleert een samenvatting in eigen woorden en eigen zinsbouw, generaliseert voorbeelden, houdt je aan een woordenlimiet en laat je…
- Een betogende en een informatieve tekst samenvattenJe past je samenvatting aan op de tekstsoort: bij een betoog geef je stelling en argumenten weer, bij een informatieve tekst het onderwerp…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app