Leren › Nederlands HAVO › Domein D: Samenvatten
Beknopt schrijven in eigen woorden
Je formuleert een samenvatting in eigen woorden en eigen zinsbouw, generaliseert voorbeelden, houdt je aan een woordenlimiet en laat je eigen mening weg.
- Nederlands HAVO
- CE+SE
- 25 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Eigen woorden, parafraseren | Eigen zinsbouw, zelfde betekenis. |
| Generaliseren, verzamelnaam | Voorbeelden samenvatten in één term. |
| Beknopt, reduceren | Terugbrengen tot de kern. |
| Woordenlimiet | Maximum aantal woorden. |
| Voorbeeld, detail, herhaling | Bijzaken die wegvallen. |
| Objectief | Zonder eigen mening. |
| Citaat | Letterlijk, tussen aanhalingstekens. |
Schrijf de inhoud in eigen woorden met een eigen zinsbouw: dat laat zien dat je de tekst begrijpt. Drie woorden vervangen door synoniemen maakt een zin niet eigen, en aanhalingstekens maken van een kopie geen samenvatting. Generaliseren helpt bij beknoptheid: "appels, peren en bananen" wordt "fruit", vier namen van leerlingen worden "vier leerlingen". Kies een verzamelnaam die klopt en toch informatief is; "groente" voor fruit is fout en "planten" voor tulpen is te vaag.
Laat voorbeelden, details en herhalingen weg. "Veel jongeren sporten. Jan voetbalt twee keer per week, Piet zwemt elke dinsdag" wordt "Veel jongeren sporten", want Jan en Piet illustreren alleen. Een samenvatting is veel korter dan de tekst: 390 woorden uit een tekst van 400 is geen reductie. Heb je een woordenlimiet, bijvoorbeeld vijftig woorden, dan houd je je daaraan en schrap je eerst herhalingen en details; de kern en de conclusie blijven. Zit je ruim onder de limiet met alle hoofdpunten erin, dan is dat prima.
Een samenvatting geeft de inhoud weer en is objectief: geen "volgens mij", geen "de schrijver heeft gelijk" en geen eigen oordeel. Schrijf meestal in de tegenwoordige tijd. Verwijs niet in elke zin naar "de schrijver zegt dat ..."; formuleer de inhoud zelf, met een verwijzing hooguit aan het begin. Een citaat in je samenvatting is meestal niet nodig: je werkt in eigen woorden. Controleer na het schrijven of de betekenis gelijk is gebleven en of je geen informatie hebt toegevoegd die niet in de tekst staat.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Waarom schrijf je een samenvatting in eigen woorden?
- omdat overschrijven verboden is door de wet op het auteursrecht
- je laat zien dat je de tekst begrijpt
- omdat eigen woorden altijd korter zijn dan de woorden van de schrijver
- omdat de docent anders niet kan zien wie de tekst gekopieerd heeft
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "omdat overschrijven verboden is door de wet op het..."? Dan denk je dat het om een wet gaat. Het gaat om begrip en beknoptheid, overschrijven laat niet zien dat je de tekst begrijpt.
- B (juist): Klopt: wie een tekst in eigen woorden weergeeft, toont dat hij de inhoud snapt en niet alleen overschrijft.
- C: Koos je "omdat eigen woorden altijd korter zijn dan de..."? Dan denk je dat eigen woorden vanzelf korter zijn. Dat is niet zo, je moet bewust beknopt formuleren.
- D: Koos je "omdat de docent anders niet kan zien wie de tekst..."? Dan denk je dat het om controle gaat. Het hoofddoel is begrip en samenvatten, niet controle van kopiëren.
Onthoud: Begrip tonen.
Tekst: "Veel mensen eten appels, peren en bananen."
2. Welke generalisatie is goed?
- Veel mensen eten groente.
- Veel mensen eten appels.
- Veel mensen eten fruit.
- Veel mensen eten gezond.
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Veel mensen eten groente."? Dan denk je dat de verzamelnaam groente is. Appels, peren en bananen zijn geen groente, dus de generalisatie klopt niet.
- B: Koos je "Veel mensen eten appels."? Dan denk je dat één voorbeeld de verzamelnaam is. Dan blijven de andere voorbeelden weg, en dat is geen generalisatie.
- C (juist): Klopt: "fruit" is de verzamelnaam voor de drie voorbeelden.
- D: Koos je "Veel mensen eten gezond."? Dan denk je dat dit een generalisatie is. De tekst zegt niets over gezond eten, je voegt een eigen oordeel toe.
Onthoud: Passende verzamelnaam.
Tekst: "De gemeente plant tulpen, narcissen en krokussen in het park."
3. Welke samenvatting is beknopt en klopt?
- De gemeente plant bloembollen in het park.
- De gemeente plant planten in het park.
- De gemeente plant tulpen in het park.
- De gemeente plant bomen in het park.
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: "bloembollen" is een correcte verzamelnaam voor tulpen, narcissen en krokussen.
- B: Koos je "De gemeente plant planten in het park."? Dan denk je dat "planten" een goede verzamelnaam is. Het is te algemeen en zegt weinig, je verliest de informatie.
- C: Koos je "De gemeente plant tulpen in het park."? Dan denk je dat één voorbeeld volstaat. Je laat de andere weg, en dat is geen generalisatie.
- D: Koos je "De gemeente plant bomen in het park."? Dan denk je dat bomen de verzamelnaam zijn. Tulpen, narcissen en krokussen zijn geen bomen, dus de generalisatie klopt niet.
Onthoud: Passende generalisatie.
Alinea: "Veel jongeren sporten. Bijvoorbeeld, Jan voetbalt twee keer per week. Piet zwemt elke dinsdag. Samen zijn ze gezond."
4. Welke samenvatting is beknopt?
- Jan voetbalt en Piet zwemt, dus ze zijn gezond.
- Veel jongeren sporten, bijvoorbeeld Jan en Piet.
- Veel jongeren sporten en zijn daardoor gezond.
- Sporten is leuk.
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Jan voetbalt en Piet zwemt, dus ze zijn gezond."? Dan denk je dat de twee voorbeelden de kern zijn. Ze illustreren alleen, en horen niet in de samenvatting.
- B: Koos je "Veel jongeren sporten, bijvoorbeeld Jan en Piet."? Dan denk je dat de voorbeelden nodig zijn. Een samenvatting laat voorbeelden weg, dus dit is te uitgebreid.
- C (juist): Klopt: voorbeelden over Jan en Piet vallen weg.
- D: Koos je "Sporten is leuk."? Dan denk je dat dit de kern is. Het is een eigen oordeel dat niet in de tekst staat, en het mist de gezondheid.
Onthoud: Voorbeelden weg.
Verder in Nederlands HAVO
- Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvattenJe herkent verbanden als oorzaak, gevolg, tegenstelling, toevoeging, voorwaarde en conclusie en neemt ze juist op in je samenvatting…
- Een samenvatting controleren op volledigheid en samenhangJe beoordeelt een samenvatting op volledigheid, juistheid, beknoptheid, samenhang en objectiviteit en verbetert wat ontbreekt of niet klopt.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app