Leren › Nederlands HAVO › Domein D: Samenvatten
Verbanden en signaalwoorden gebruiken bij samenvatten
Je herkent verbanden als oorzaak, gevolg, tegenstelling, toevoeging, voorwaarde en conclusie en neemt ze juist op in je samenvatting zonder er een te verzinnen.
- Nederlands HAVO
- CE+SE
- 25 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Verband, samenhang | Hoe zinnen en delen bij elkaar horen. |
| Signaalwoord | Geeft het verband aan. |
| Oorzaak, gevolg | Reden en uitkomst. |
| Tegenstelling, concessie | Twee dingen tegenover elkaar. |
| Toevoeging, opsomming | Extra punt in dezelfde richting. |
| Voorwaarde | Wat moet gelden. |
| Conclusie | Slotsom uit het voorgaande. |
| Verwijswoord | Wijst terug naar iets eerders. |
Elk verband heeft zijn eigen signaalwoorden. Een oorzaak herken je aan "omdat" of "doordat", een gevolg aan "daarom", "daardoor" of "dus". Een toevoeging of opsomming wordt aangegeven met "bovendien" of "daarnaast", een tegenstelling met "maar", "echter" of "toch" en een voorwaarde met "als". Een conclusie leid je in met "dus" of "kortom". Soms staat er geen signaalwoord; dan lees je het verband uit de inhoud, bijvoorbeeld: "Het regende. De wedstrijd bleef uit."
Kijk naar twee zinnen en vraag: wat doet de tweede met de eerste? Bij "Het regende hard. Daarom bleef de wedstrijd uit" is de regen de oorzaak en het uitstel het gevolg. Bij "Het project was duur. Toch werd het uitgevoerd" staat het resultaat tegenover de verwachting: een tegenstelling. Let op de richting: "daardoor" staat voor het gevolg, dus de zin ervoor is de oorzaak. Draai die nooit om. Ook tussen alinea's zitten verbanden: "daarnaast" voegt toe en "toch" zet tegenover.
Neem de belangrijkste verbanden over in je samenvatting. Maak van "Scholen willen digitale boeken. Toch zijn papieren boeken populair. Veel leerlingen lezen liever op papier" één zin: "Scholen willen digitale boeken, maar papier blijft populair doordat leerlingen liever op papier lezen." Zo ontstaat samenhang. Verzin geen verband dat niet in de tekst staat: "De trein kwam laat, dus waren de mensen moe" is fout als de tekst dat verband niet legt. Controleer ook of een verband logisch klopt: "Als het regent, dan blijft het droog" is onlogisch.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Waarom is het belangrijk om verbanden tussen zinnen te herkennen bij samenvatten?
- omdat verbanden altijd het belangrijkste deel van de tekst zijn
- je moet laten zien hoe de hoofdpunten bij elkaar horen
- omdat je dan meer woorden krijgt in je samenvatting
- omdat de docent verbanden telt bij het nakijken
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "omdat verbanden altijd het belangrijkste deel van..."? Dan denk je dat verbanden hoofdzaak zijn. Ze verbinden de hoofdzaken, maar de inhoud zelf blijft de kern.
- B (juist): Klopt: een samenvatting is meer dan een rij kernen; de verbanden maken er een geheel van.
- C: Koos je "omdat je dan meer woorden krijgt in je samenvatting"? Dan denk je dat meer woorden beter zijn. Een samenvatting moet beknopt blijven, verbanden zorgen voor samenhang, niet voor lengte.
- D: Koos je "omdat de docent verbanden telt bij het nakijken"? Dan denk je dat het om een telling gaat. Het gaat om de kwaliteit van je samenvatting, en die wordt beter door duidelijke verbanden.
Onthoud: Kernen verbinden.
Het regende hard. Daarom bleef de wedstrijd uit.
2. Welke zin is de oorzaak en welke het gevolg?
- oorzaak: de wedstrijd bleef uit; gevolg: het regende hard
- er is geen oorzaak, want de zinnen staan los
- oorzaak: het regende hard; gevolg: de wedstrijd bleef uit
- beide zinnen zijn een oorzaak
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "oorzaak: de wedstrijd bleef uit; gevolg: het..."? Dan denk je dat de volgorde omgedraaid is. "Daarom" staat voor het gevolg, dus de regen is de oorzaak.
- B: Koos je "er is geen oorzaak, want de zinnen staan los"? Dan denk je dat de zinnen onafhankelijk zijn. "Daarom" verbindt ze tot een oorzaak-gevolgrelatie, dus er is wel een verband.
- C (juist): Klopt: "daarom" leidt het gevolg in, dus de zin ervoor is de oorzaak.
- D: Koos je "beide zinnen zijn een oorzaak"? Dan denk je dat het twee oorzaken zijn. De tweede zin is het gevolg van de eerste, dus er is één oorzaak en één gevolg.
Onthoud: Oorzaak voor gevolg.
Tekst: "Er worden steeds meer elektrische auto's verkocht. De accu's zijn nog duur. De overheid geeft subsidie."
3. Welke samenvatting geeft de verbanden het best weer?
- Er worden meer elektrische auto's verkocht, hoewel de accu's duur zijn, omdat de overheid subsidie geeft.
- Er worden meer elektrische auto's verkocht. De accu's zijn duur. De overheid geeft subsidie.
- Er worden meer elektrische auto's verkocht, daarom zijn de accu's duur.
- De overheid geeft subsidie, dus de accu's zijn duur.
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: de zin bevat een tegenstelling (hoewel) en een oorzaak (omdat) die de tekst impliceert.
- B: Koos je "Er worden meer elektrische auto's verkocht. De..."? Dan denk je dat de zinnen achter elkaar zetten genoeg is. Je laat dan de verbanden weg, en de lezer ziet niet hoe het bij elkaar hoort.
- C: Koos je "Er worden meer elektrische auto's verkocht, daarom..."? Dan denk je dat de verkoop de prijs veroorzaakt. Dat staat niet in de tekst, je draait het verband om.
- D: Koos je "De overheid geeft subsidie, dus de accu's zijn duur."? Dan denk je dat subsidie de prijs veroorzaakt. De tekst zegt dat niet, dus je verzint een verband.
Onthoud: Juiste verbanden.
Tekst: "Vroeger deden mensen boodschappen in de winkel. Nu bestellen veel mensen online. Daardoor sluiten winkels."
4. Welk verband zie je tussen online bestellen en winkels?
- winkels sluiten, en daardoor bestellen mensen online
- online bestellen en winkels hebben niets met elkaar te maken
- online bestellen veroorzaakt het sluiten van winkels
- beide zijn een voorbeeld van boodschappen doen
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "winkels sluiten, en daardoor bestellen mensen online"? Dan denk je dat de volgorde omgedraaid is. De tekst zegt dat online bestellen leidt tot sluiting, niet andersom.
- B: Koos je "online bestellen en winkels hebben niets met elkaar..."? Dan denk je dat er geen verband is. "Daardoor" verbindt ze, dus er is een verband.
- C (juist): Klopt: "daardoor" geeft een oorzaak-gevolgrelatie aan.
- D: Koos je "beide zijn een voorbeeld van boodschappen doen"? Dan denk je dat het voorbeelden zijn. De tekst geeft een gevolg aan, geen opsomming van voorbeelden.
Onthoud: Oorzaak voor gevolg.
Verder in Nederlands HAVO
- Kernzinnen en hoofdpunten per alinea vindenJe vindt per alinea de kernzin, scheidt hoofdzaak van bijzaak (voorbeelden, details, herhaling) en formuleert zelf de kern als die er niet…
- Beknopt schrijven in eigen woordenJe formuleert een samenvatting in eigen woorden en eigen zinsbouw, generaliseert voorbeelden, houdt je aan een woordenlimiet en laat je…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app