Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein A: Vaardigheden

De rol van wiskunde herkennen en informatie beoordelen

Je herkent waar wiskunde in het dagelijks leven zit en beoordeelt informatie met cijfers: je maakt onderscheid tussen procent en procentpunt, let op de schaalverdeling van grafieken, leest een peiling met marge en controleert of een verband ook een oorzaak is.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je herkent de rol van wiskunde, onderscheidt procent en procentpunt, beoordeelt grafieken op schaalverdeling, leest een peiling met marge en controleert bronnen en conclusies.
Begrippenlijst
BegripKern
Procentpuntverschil tussen twee percentages
Relatieve veranderingverschil gedeeld door de oude waarde
Margeonzekerheid bij een peiling
Schaalverdelingwaar begint de as?
Verbandgeen oorzaak
Conclusiemet een getal
1Waar je wiskunde tegenkomt

Wiskunde zit in het dagelijks leven: bij geld (rente, korting, hypotheek), bij nieuws (peilingen, werkloosheid, grafieken) en bij gezondheid (doseringen, risico). Een goede kijker haalt informatie uit zo'n context, vraagt naar de bron en rekent zelf na wat er staat. Zo herken je de rol van wiskunde en kun je de resultaten aan anderen uitleggen.

wiskundeWaar gebruik ik het?geld25% korting?rente,korting,hypotheeknieuwsStijging van 2procent?peiling,grafiekgezondheidHoeveelmilligram?dosering,risico
Drie plekken waar je wiskunde nodig hebt om informatie te beoordelen.
Onthoud: vraag bij elk getal in het nieuws: wat is de bron en hoe is het berekend?
2Procent of procentpunt

Een procent is een honderdste. Het verschil tussen twee percentages noem je procentpunt: van 4% naar 6% is 2 procentpunt. De relatieve verandering reken je ten opzichte van de oude waarde: 2/4 = 0,5 = 50%. In dit krantenbericht staan beide door elkaar, en daarom is de zin onduidelijk.

Krantenbericht (eigen voorbeeld)

De werkloosheid steeg van 4% naar 6%. Dat is een stijging van 2 procent. De relatieve stijging is 2/4 = 50%.

  1. oude waarde: de basis voor de relatieve verandering
  2. nieuwe waarde
  3. onduidelijk: 2 procentpunt of 2 procent van 4%?
  4. verschil gedeeld door de oude waarde
Het verschil is 2 procentpunt; de relatieve stijging is 50%.
Tip: procentpunt is het verschil, procent is ten opzichte van de oude waarde.
3Grafieken en de schaalverdeling

Een schaalverdeling kan de indruk veranderen. Hieronder staan dezelfde twee getallen (92 en 96) in twee grafieken. In de eerste begint de verticale as bij 0: je ziet een kleine stijging van ongeveer 4,3%. In de tweede begint de as bij 88: dezelfde stijging lijkt enorm. Controleer dus altijd waar de as begint. Let ook op het label en de eenheid op de as.

0204060801000123jaar (1 = eerste, 2 = tweede)omzetomzet9296
Schaalverdeling vanaf 0: de stijging van 92 naar 96 (ongeveer 4,3 procent) is klein en eerlijk te zien.
8890929496980123jaar (1 = eerste, 2 = tweede)omzetomzet9296
Schaalverdeling vanaf 88: dezelfde stijging lijkt enorm. Kijk dus altijd waar de as begint.
Onthoud: kijk waar de y-as begint en lees de eenheid.
4Een bewering controleren

Controleer elke bewering in stappen. Zoek de bron en het soort onderzoek. Een peiling gebruikt een steekproef en heeft een marge: 52% met een marge van 3 procentpunt betekent 49% tot 55%. Een verband is nog geen oorzaak: wie meer ijs eet, verdrinkt vaker, maar dat komt door warm weer. Trek tot slot een conclusie met een getal, zodat anderen het kunnen controleren.

bronwie en hoe?cijferszelf narekenenschaal en margeas en onzekerheidconclusiemet een getalcontroleren
Bron, cijfers, schaal en marge, conclusie: zo beoordeel je informatie.
Tip: reken zelf na: kloppen procent, marge en schaal?

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een prijs stijgt van €50 naar €60. Hoeveel procent is de stijging?

  1. "10%"
  2. "20%"
  3. "16,7%"
  4. "120%"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""10%""? Dan neem je het verschil van 10 euro als percentage. Je moet het verschil delen door de oude prijs van 50, en dat geeft 20 procent.
  • B (juist): Klopt: de stijging is €10 en dat is 10/50 = 20% van de oude prijs.
  • C: Koos je ""16,7%""? Dan deel je door de nieuwe prijs van 60. Een procentuele stijging reken je altijd ten opzichte van de oude prijs, dus door 50.
  • D: Koos je ""120%""? Dan tel je de nieuwe prijs bij 100 procent op. Dat is 60/50 en dat is de nieuwe prijs als percentage van de oude, en niet de stijging.

Onthoud: Een prijs stijgt van €50 naar €60. Hoeveel procent is de stijging?

Een krant schrijft op de voorpagina: "De werkloosheid steeg van 4% naar 6%. Dat is een stijging van 2 procent." Een politicus reageert dat dit een ramp is. De krant noemt geen bron en zegt niet hoe de cijfers zijn berekend.

2. De werkloosheid steeg van 4% naar 6%. Hoeveel procentpunt is dat?

  1. "50 procentpunt"
  2. "1,5 procentpunt"
  3. "2 procentpunt"
  4. "12 procentpunt"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""50 procentpunt""? Dan verwar je procentpunt met de relatieve stijging. 6 is 50 procent meer dan 4, maar het verschil is 2 procentpunt.
  • B: Koos je ""1,5 procentpunt""? Dan deel je 6 door 4. Dat geeft de factor 1,5 en niet het verschil, terwijl je 6 min 4 moet doen.
  • C (juist): Klopt: 6 min 4 is 2, dus het verschil is 2 procentpunt.
  • D: Koos je ""12 procentpunt""? Dan tel je 6 en 4 bij elkaar op en neem je er nog twee bij. Een verschil reken je met aftrekken, en dat is 2.

Onthoud: De werkloosheid steeg van 4% naar 6%. Hoeveel procentpunt is dat?

Een winkel hangt een grote poster op met de tekst: "Nu 25% korting! Van €80 voor €64." Daaronder staat in kleine letters dat de actie voor alle schoenen geldt. Een klant twijfelt of de reclame wel klopt en wil het zelf narekenen.

3. Klopt de advertentie 'Nu 25% korting! Van €80 voor €64'?

  1. "ja, want 25% van 80 is 16, I suppose, really"
  2. "ja, want 80 min 64 is 16"
  3. "nee: de korting is 16%"
  4. "nee: de korting is 20%, want €16 van €80"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""ja, want 25% van 80 is 16, I suppose, really""? Dan reken je 25 procent van 80 verkeerd uit. 25% van 80 is 20, en niet 16.
  • B: Koos je ""ja, want 80 min 64 is 16""? Dan controleer je alleen het verschil. Je moet het verschil als percentage van 80 berekenen, en dat is geen 25.
  • C: Koos je ""nee: de korting is 16%""? Dan neem je het verschil als percentage. 16 euro van 80 is 20 procent, en niet 16 procent.
  • D (juist): Klopt: 80 min 64 is 16 en 16/80 = 0,20, dus 20% korting.

Onthoud: Klopt de advertentie 'Nu 25% korting! Van €80 voor €64'?

Een winkel hangt een grote poster op met de tekst: "Nu 25% korting! Van €80 voor €64." Daaronder staat in kleine letters dat de actie voor alle schoenen geldt. Een klant twijfelt of de reclame wel klopt en wil het zelf narekenen.

4. Wat moet de nieuwe prijs zijn bij echt 25% korting op €80?

  1. "€60"
  2. "€64"
  3. "€55"
  4. "€20"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: 25% van 80 is 20 en 80 min 20 is 60, de prijs bij echt 25% korting.
  • B: Koos je ""€64""? Dan neem je de prijs uit de advertentie. Bij 25 procent korting betaal je 75 procent, en dat is 60.
  • C: Koos je ""€55""? Dan trek je 25 af van 80. Een procent trek je niet als euro af, maar je rekent 25 procent van 80.
  • D: Koos je ""€20""? Dan neem je het kortingsbedrag als nieuwe prijs. Het kortingsbedrag is 20, maar de nieuwe prijs is 80 min 20.

Onthoud: Wat moet de nieuwe prijs zijn bij echt 25% korting op €80?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app