Leren › Wiskunde B HAVO › Domein B: Functies, grafieken en vergelijkingen
Transformaties van grafieken en bijbehorende functievoorschriften
Je voert transformaties uit op grafieken: translatie en vermenigvuldiging ten opzichte van de x-as en de y-as. Je volgt punten, stelt het voorschrift van de nieuwe grafiek op en controleert met een punt.
- Wiskunde B HAVO
- CE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Translatie | f(x − p) + q |
| Factor x-as | a · f(x) |
| Factor y-as | f(bx) |
| Beeldpunt | punt na stappen |
| Top | (p, q) |
| Asymptoot | schuift mee |
Bij een translatie schuift de grafiek: f(x) + 3 schuift 3 omhoog en f(x − 2) schuift 2 naar rechts. Bij vermenigvuldiging ten opzichte van de x-as worden de y-waarden a keer zo groot: 3·f(x). Bij vermenigvuldiging ten opzichte van de y-as worden de x-waarden met 1/b vermenigvuldigd: f(2x) maakt de grafiek smaller. Een translatie verandert de vorm niet, een vermenigvuldiging wel.
Bij g(x) = (x − 3)² + 2 schuift de parabool y = x² 3 naar rechts en 2 omhoog. De top is dan (3, 2). Controle: g(5) = 4 + 2 = 6 en g(0) = 9 + 2 = 11. Het beeldpunt van (2, 4) is (5, 6). De vorm blijft gelijk, alleen de plaats verandert. Zo lees je het voorschrift direct uit de top: bij top (−2, 1) hoort a(x + 2)² + 1.
Bij p(x) = 2·√(x − 1) + 3 pas je de stappen in volgorde toe op een punt van f(x) = √x: eerst 1 naar rechts, dan de y-waarde met 2 vermenigvuldigen en tot slot 3 omhoog. Het punt (4, 2) wordt (5, 4) en daarna (5, 7), want 2 · 2 + 3 = 7. Het beginpunt (0, 0) wordt (1, 3). Controle: p(5) = 2 · 2 + 3 = 7. Let op: de factor 2 geldt alleen voor de wortel, niet voor de + 3.
Neem p(x) = 2·√(x − 1) + 3 en het punt (4, 2) van f(x) = √x. Stap 1 is 1 naar rechts: (5, 2). Stap 2 is factor 2: (5, 4). Stap 3 is 3 omhoog: (5, 7). Controle: p(5) = 2·√4 + 3 = 7.
- de oorspronkelijke grafiek
- translatie in x-richting
- vermenigvuldiging ten opzichte van de x-as
- translatie in y-richting
- 4 + 3
- 2 · 2 + 3
Om het voorschrift na transformatie op te stellen, schrijf je de stappen als formule. Bij 2^x geeft 2^(x − 3) een translatie van 3 naar rechts, en dat is ook 2^x/8, een vermenigvuldiging met factor 1/8 ten opzichte van de x-as. Bij 2^x + 3 schuift de horizontale asymptoot naar y = 3. Controleer met een punt: g(3) = 2⁰ = 1.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. De functie g(x) = f(x) + 3 verschuift de grafiek van f. Hoe?
- "3 naar rechts"
- "3 omhoog"
- "3 naar links"
- "met factor 3 vermenigvuldigd"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""3 naar rechts""? Dan verwar je een verschuiving in y-richting met een verschuiving in x-richting. + 3 buiten f hoort bij de y-waarde, dus 3 omhoog.
- B (juist): Klopt: bij elke x komt er 3 bij de functiewaarde, dus de grafiek schuift 3 omhoog.
- C: Koos je ""3 naar links""? Dan verwar je + 3 met x + 3. Een getal buiten f verschuift de grafiek verticaal, dus 3 omhoog.
- D: Koos je ""met factor 3 vermenigvuldigd""? Dan denk je aan 3 · f(x). Hier staat + 3, dus de grafiek schuift 3 omhoog. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 3 omhoog.
Onthoud: De functie g(x) = f(x) + 3 verschuift de grafiek van f. Hoe?
De functie f(x) = x² wordt getransformeerd tot g(x) = (x − 3)² + 2: een translatie van 3 naar rechts en 2 omhoog. Een leerling bepaalt de top, g(5) en het snijpunt met de y-as en controleert zijn antwoorden.
2. Welke top heeft g(x) = (x − 3)² + 2?
- "(−3, 2), zeg maar"
- "(3, −2)"
- "(3, 2)"
- "(2, 3)"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""(−3, 2), zeg maar""? Dan neem je het teken uit de haakjes over. (x − 3) schuift naar rechts, dus (3, 2). Het goede antwoord is (3, 2).
- B: Koos je ""(3, −2)""? Dan verander je het teken van de + 2. Dat is 2 omhoog, dus (3, 2). Door de stappen goed na te lopen kom je uit op (3, 2).
- C (juist): Klopt: de top van x² schuift 3 naar rechts en 2 omhoog. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- D: Koos je ""(2, 3)""? Dan verwissel je de coördinaten. De x-coördinaat is 3 en de y-coördinaat 2, dus (3, 2). Controleer je stap: de juiste uitkomst is (3, 2).
Onthoud: Welke top heeft g(x) = (x − 3)² + 2?
De functie p(x) = 2·√(x − 1) + 3 ontstaat uit f(x) = √x door een translatie van 1 naar rechts, een vermenigvuldiging met factor 2 ten opzichte van de x-as en een translatie van 3 omhoog. Een leerling volgt het punt (4, 2) van f.
3. Naar welk punt gaat (4, 2) van f(x) = √x na de drie stappen?
- "(5, 5), I suppose"
- "(4, 7)"
- "(3, 7)"
- "(5, 7)"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""(5, 5), I suppose""? Dan vergeet je de factor 2. De y-waarde wordt 2 · 2 + 3, dus (5, 7). Het goede antwoord is (5, 7).
- B: Koos je ""(4, 7)""? Dan vergeet je de translatie naar rechts. x wordt 4 + 1, dus (5, 7). Door de stappen goed na te lopen kom je uit op (5, 7).
- C: Koos je ""(3, 7)""? Dan schuif je naar links. De translatie 1 naar rechts maakt x = 5, dus (5, 7). Controleer je stap: de juiste uitkomst is (5, 7).
- D (juist): Klopt: x: 4 + 1 = 5 en y: 2 · 2 + 3 = 7. Reken dit na met de gegeven gegevens.
Onthoud: Naar welk punt gaat (4, 2) van f(x) = √x na de drie stappen?
De functie p(x) = 2·√(x − 1) + 3 ontstaat uit f(x) = √x door een translatie van 1 naar rechts, een vermenigvuldiging met factor 2 ten opzichte van de x-as en een translatie van 3 omhoog. Een leerling volgt het punt (4, 2) van f.
4. Welk beginpunt heeft de grafiek van p?
- "(1, 3)"
- "(−1, 3), eigenlijk"
- "(1, −3)"
- "(0, 3)"
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: het beginpunt (0, 0) van √x wordt (0 + 1, 2 · 0 + 3) = (1, 3).
- B: Koos je ""(−1, 3), eigenlijk""? Dan neem je het teken uit de haakjes over. x − 1 schuift naar rechts, dus (1, 3). Het goede antwoord is (1, 3).
- C: Koos je ""(1, −3)""? Dan verander je het teken van + 3. Dat is 3 omhoog, dus (1, 3). Door de stappen goed na te lopen kom je uit op (1, 3).
- D: Koos je ""(0, 3)""? Dan vergeet je de translatie naar rechts. Het beginpunt ligt bij x = 1, dus (1, 3). Controleer je stap: de juiste uitkomst is (1, 3).
Onthoud: Welk beginpunt heeft de grafiek van p?
Verder in Wiskunde B HAVO
- Sinus en cosinus: periode, amplitude en evenwichtsstandJe werkt met radialen en met de grafieken van sinus en cosinus: je bepaalt periode, amplitude en evenwichtsstand, rekent met kenmerkende…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app