Slagio

Leren › Wiskunde B HAVO › Domein B: Functies, grafieken en vergelijkingen

Transformaties van grafieken en bijbehorende functievoorschriften

Je voert transformaties uit op grafieken: translatie en vermenigvuldiging ten opzichte van de x-as en de y-as. Je volgt punten, stelt het voorschrift van de nieuwe grafiek op en controleert met een punt.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je voert een translatie en een vermenigvuldiging uit, volgt beeldpunten en stelt het voorschrift op.
Begrippenlijst
BegripKern
Translatief(x − p) + q
Factor x-asa · f(x)
Factor y-asf(bx)
Beeldpuntpunt na stappen
Top(p, q)
Asymptootschuift mee
1Translatie en vermenigvuldiging

Bij een translatie schuift de grafiek: f(x) + 3 schuift 3 omhoog en f(x − 2) schuift 2 naar rechts. Bij vermenigvuldiging ten opzichte van de x-as worden de y-waarden a keer zo groot: 3·f(x). Bij vermenigvuldiging ten opzichte van de y-as worden de x-waarden met 1/b vermenigvuldigd: f(2x) maakt de grafiek smaller. Een translatie verandert de vorm niet, een vermenigvuldiging wel.

transformatieWat verandert er?f(x − p) + qtranslatiep rechts, qomhooga · f(x)x-asy-waarden × af(bx)y-asx-waarden ×1/b
Een getal binnen de haakjes werkt op x, een getal erbuiten op de y-waarde.
Onthoud: binnen de haakjes werkt op x en buiten de haakjes op y.
2Translatie van een parabool

Bij g(x) = (x − 3)² + 2 schuift de parabool y = x² 3 naar rechts en 2 omhoog. De top is dan (3, 2). Controle: g(5) = 4 + 2 = 6 en g(0) = 9 + 2 = 11. Het beeldpunt van (2, 4) is (5, 6). De vorm blijft gelijk, alleen de plaats verandert. Zo lees je het voorschrift direct uit de top: bij top (−2, 1) hoort a(x + 2)² + 1.

0246810120123456xwaardetop (3, 2)(2, 4)(5, 6)
Een translatie van de parabool y = x²: de top van g(x) = (x − 3)² + 2 ligt in (3, 2) in plaats van (0, 0).
Onthoud: de top verschuift mee: van (0, 0) naar (3, 2).
3Meerdere stappen en een beeldpunt volgen

Bij p(x) = 2·√(x − 1) + 3 pas je de stappen in volgorde toe op een punt van f(x) = √x: eerst 1 naar rechts, dan de y-waarde met 2 vermenigvuldigen en tot slot 3 omhoog. Het punt (4, 2) wordt (5, 4) en daarna (5, 7), want 2 · 2 + 3 = 7. Het beginpunt (0, 0) wordt (1, 3). Controle: p(5) = 2 · 2 + 3 = 7. Let op: de factor 2 geldt alleen voor de wortel, niet voor de + 3.

Een punt volgen door de stappen (eigen voorbeeld)

Neem p(x) = 2·√(x − 1) + 3 en het punt (4, 2) van f(x) = √x. Stap 1 is 1 naar rechts: (5, 2). Stap 2 is factor 2: (5, 4). Stap 3 is 3 omhoog: (5, 7). Controle: p(5) = 2·√4 + 3 = 7.

  1. de oorspronkelijke grafiek
  2. translatie in x-richting
  3. vermenigvuldiging ten opzichte van de x-as
  4. translatie in y-richting
  5. 4 + 3
  6. 2 · 2 + 3
Volg het punt van de oorspronkelijke grafiek stap voor stap en controleer met het voorschrift.
Tip: volg een punt door de stappen en controleer met het voorschrift.
4Een functievoorschrift opstellen na transformatie

Om het voorschrift na transformatie op te stellen, schrijf je de stappen als formule. Bij 2^x geeft 2^(x − 3) een translatie van 3 naar rechts, en dat is ook 2^x/8, een vermenigvuldiging met factor 1/8 ten opzichte van de x-as. Bij 2^x + 3 schuift de horizontale asymptoot naar y = 3. Controleer met een punt: g(3) = 2⁰ = 1.

functiekies fstappentranslatie of factorvoorschriftschrijf als formulecontrolereneen punt volgentransformatie
Oorspronkelijke functie kiezen, stappen bepalen, voorschrift schrijven en controleren met een punt.
Tip: schrijf elke stap als formule en controleer met een punt.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. De functie g(x) = f(x) + 3 verschuift de grafiek van f. Hoe?

  1. "3 naar rechts"
  2. "3 omhoog"
  3. "3 naar links"
  4. "met factor 3 vermenigvuldigd"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""3 naar rechts""? Dan verwar je een verschuiving in y-richting met een verschuiving in x-richting. + 3 buiten f hoort bij de y-waarde, dus 3 omhoog.
  • B (juist): Klopt: bij elke x komt er 3 bij de functiewaarde, dus de grafiek schuift 3 omhoog.
  • C: Koos je ""3 naar links""? Dan verwar je + 3 met x + 3. Een getal buiten f verschuift de grafiek verticaal, dus 3 omhoog.
  • D: Koos je ""met factor 3 vermenigvuldigd""? Dan denk je aan 3 · f(x). Hier staat + 3, dus de grafiek schuift 3 omhoog. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 3 omhoog.

Onthoud: De functie g(x) = f(x) + 3 verschuift de grafiek van f. Hoe?

De functie f(x) = x² wordt getransformeerd tot g(x) = (x − 3)² + 2: een translatie van 3 naar rechts en 2 omhoog. Een leerling bepaalt de top, g(5) en het snijpunt met de y-as en controleert zijn antwoorden.

2. Welke top heeft g(x) = (x − 3)² + 2?

  1. "(−3, 2), zeg maar"
  2. "(3, −2)"
  3. "(3, 2)"
  4. "(2, 3)"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""(−3, 2), zeg maar""? Dan neem je het teken uit de haakjes over. (x − 3) schuift naar rechts, dus (3, 2). Het goede antwoord is (3, 2).
  • B: Koos je ""(3, −2)""? Dan verander je het teken van de + 2. Dat is 2 omhoog, dus (3, 2). Door de stappen goed na te lopen kom je uit op (3, 2).
  • C (juist): Klopt: de top van x² schuift 3 naar rechts en 2 omhoog. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""(2, 3)""? Dan verwissel je de coördinaten. De x-coördinaat is 3 en de y-coördinaat 2, dus (3, 2). Controleer je stap: de juiste uitkomst is (3, 2).

Onthoud: Welke top heeft g(x) = (x − 3)² + 2?

De functie p(x) = 2·√(x − 1) + 3 ontstaat uit f(x) = √x door een translatie van 1 naar rechts, een vermenigvuldiging met factor 2 ten opzichte van de x-as en een translatie van 3 omhoog. Een leerling volgt het punt (4, 2) van f.

3. Naar welk punt gaat (4, 2) van f(x) = √x na de drie stappen?

  1. "(5, 5), I suppose"
  2. "(4, 7)"
  3. "(3, 7)"
  4. "(5, 7)"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""(5, 5), I suppose""? Dan vergeet je de factor 2. De y-waarde wordt 2 · 2 + 3, dus (5, 7). Het goede antwoord is (5, 7).
  • B: Koos je ""(4, 7)""? Dan vergeet je de translatie naar rechts. x wordt 4 + 1, dus (5, 7). Door de stappen goed na te lopen kom je uit op (5, 7).
  • C: Koos je ""(3, 7)""? Dan schuif je naar links. De translatie 1 naar rechts maakt x = 5, dus (5, 7). Controleer je stap: de juiste uitkomst is (5, 7).
  • D (juist): Klopt: x: 4 + 1 = 5 en y: 2 · 2 + 3 = 7. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Naar welk punt gaat (4, 2) van f(x) = √x na de drie stappen?

De functie p(x) = 2·√(x − 1) + 3 ontstaat uit f(x) = √x door een translatie van 1 naar rechts, een vermenigvuldiging met factor 2 ten opzichte van de x-as en een translatie van 3 omhoog. Een leerling volgt het punt (4, 2) van f.

4. Welk beginpunt heeft de grafiek van p?

  1. "(1, 3)"
  2. "(−1, 3), eigenlijk"
  3. "(1, −3)"
  4. "(0, 3)"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: het beginpunt (0, 0) van √x wordt (0 + 1, 2 · 0 + 3) = (1, 3).
  • B: Koos je ""(−1, 3), eigenlijk""? Dan neem je het teken uit de haakjes over. x − 1 schuift naar rechts, dus (1, 3). Het goede antwoord is (1, 3).
  • C: Koos je ""(1, −3)""? Dan verander je het teken van + 3. Dat is 3 omhoog, dus (1, 3). Door de stappen goed na te lopen kom je uit op (1, 3).
  • D: Koos je ""(0, 3)""? Dan vergeet je de translatie naar rechts. Het beginpunt ligt bij x = 1, dus (1, 3). Controleer je stap: de juiste uitkomst is (1, 3).

Onthoud: Welk beginpunt heeft de grafiek van p?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde B HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app