Slagio

Leren › Wiskunde B HAVO › Domein A: Vaardigheden

Wiskundige redeneringen opbouwen, verifiëren en onder woorden brengen

Je onderzoekt beweringen met voorbeelden en tegenvoorbeelden, bouwt een algebraïsch bewijs op, let op de omgekeerde uitspraak, verifieert je conclusie met een getal en brengt je redenering onder woorden.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je bouwt een redenering op, bewijst met letters, gebruikt een tegenvoorbeeld en verifieert je conclusie.
Begrippenlijst
BegripKern
Beweringuitspraak om te onderzoeken
Tegenvoorbeeldweerlegt een bewering
Algebraïsch bewijsmet letters
Omgekeerdeals q, dan p
Verifiërengetal invullen
Gevolgtrekkingdus
1Uitspraken onderzoeken: voorbeeld en tegenvoorbeeld

Een bewering voor alle getallen onderzoek je eerst met voorbeelden, maar voorbeelden die kloppen bewijzen niets. Eén tegenvoorbeeld is genoeg om de bewering te weerleggen: voor x² ≥ x geeft x = 0,5 de waarden 0,25 en 0,5, dus de bewering geldt niet voor alle x. 'Alle priemgetallen zijn oneven' is onwaar door het tegenvoorbeeld 2.

beweringGeldt dit voor alle getallen?voorbeeldx = 2, 3, 10bewijst nietstegenvoorbeeldx = 0,5weerlegtbewijsmet lettersgeldt altijd
Voorbeelden geven vertrouwen, een tegenvoorbeeld weerlegt en een bewijs toont dat het altijd geldt.
Onthoud: één tegenvoorbeeld weerlegt een bewering.
2Algebraïsch bewijs

Een algebraïsch bewijs gebruikt letters. Een even getal is 2k en een oneven getal is 2k + 1, met k geheel. Twee opeenvolgende oneven getallen zijn 2n − 1 en 2n + 1 en hun som is 4n, dus deelbaar door 4 (controle: 5 + 7 = 12 = 4 · 3). Bij (a + b)² ≥ 4ab werk je (a + b)² − 4ab uit tot (a − b)², en een kwadraat is nooit negatief.

Een bewijs stap voor stap (eigen voorbeeld)

Bewijs dat de som van twee opeenvolgende oneven getallen deelbaar is door 4. Stel de getallen zijn 2n − 1 en 2n + 1. Hun som is (2n − 1) + (2n + 1) = 4n. Omdat 4n = 4 · n, is de som deelbaar door 4. Controle met n = 3: 5 + 7 = 12.

  1. aanname
  2. de termen −1 en +1 vallen weg
  3. een veelvoud van 4
  4. 4 · 3
Stel de getallen met letters op, werk de som uit en trek de conclusie.
Tip: stel de getallen met letters op en trek dan de conclusie.
3Omgekeerde uitspraken en verifiëren

Bij 'als p, dan q' is de omgekeerde uitspraak 'als q, dan p'. Die is niet automatisch waar en moet je apart bewijzen: als n even is, dan is n² even, en de omkering 'als n² even is, dan is n even' is een andere uitspraak. Een redenering bestaat uit stappen, met een gevolgtrekking die volgt uit de vorige. Bij het oplossen van 2(x − 3) = x + 5 volgt x = 11, en verifiëren door invullen geeft 16 = 16. Zo is 5² + 12² = 13², dus de driehoek is rechthoekig.

0123400,511,52xwaarde0,250,5
Bij x = 0,5 ligt x² (0,25) onder x (0,5): de bewering x² ≥ x geldt niet voor alle x.
Onthoud: bij x = 0,5 ligt x² onder x.
4Redeneringen onder woorden brengen

Schrijf een redenering met wiskundige taal. Gebruik stel voor een aanname, omdat of want voor een reden en dus voor een gevolgtrekking. Onder woorden brengen betekent dat een lezer elke stap kan volgen: noem de regel, werk uit en sluit af met de conclusie. Controleer tot slot met een getal, bijvoorbeeld a = 3 en b = 1 bij (a + b)² ≥ 4ab: 16 ≥ 12.

stelaannamewerk uitstap met redendusconclusieverifieergetal invullenredenering
Stel, werk uit, concludeer en verifieer met een getal.
Tip: werk uit met redenen en verifieer met een getal.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Wat laat zien dat een bewering voor alle getallen niet waar is?

  1. "tien voorbeelden die wel kloppen"
  2. "één tegenvoorbeeld"
  3. "een mooie tekening"
  4. "een schatting"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""tien voorbeelden die wel kloppen""? Dan tel je voorbeelden die kloppen. Die bewijzen niets voor alle getallen, dus één tegenvoorbeeld.
  • B (juist): Klopt: een enkel voorbeeld dat niet voldoet is genoeg om de bewering te weerleggen.
  • C: Koos je ""een mooie tekening""? Dan vertrouw je op een plaatje. Een tekening is geen bewijs, dus één tegenvoorbeeld. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op één tegenvoorbeeld.
  • D: Koos je ""een schatting""? Dan gebruik je een schatting. Die kan een bewering niet weerleggen, dus één tegenvoorbeeld. Controleer je stap: de juiste uitkomst is één tegenvoorbeeld.

Onthoud: Wat laat zien dat een bewering voor alle getallen niet waar is?

Een leerling beweert: voor elk getal x geldt x² ≥ x. Hij heeft het gecontroleerd voor x = 2, 3 en 10. Zijn docent vraagt hem ook breuken te testen, bijvoorbeeld x = 0,5, en dan te zeggen wat hij kan concluderen.

2. Wat geven x² en x bij x = 0,5?

  1. "x² = 1 en x = 0,5"
  2. "x² = 0,5 en x = 0,25"
  3. "x² = 0,25 en x = 0,5"
  4. "x² = 0,25 en x = 0,25, zeg maar"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""x² = 1 en x = 0,5""? Dan reken je 2 × 0,5. Het kwadraat is 0,5 × 0,5, dus 0,25. Het goede antwoord is x² = 0,25 en x = 0,5.
  • B: Koos je ""x² = 0,5 en x = 0,25""? Dan verwissel je x² en x. x² is 0,25, en x is 0,5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op x² = 0,25 en x = 0,5.
  • C (juist): Klopt: 0,5 × 0,5 = 0,25 en dat is kleiner dan 0,5. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""x² = 0,25 en x = 0,25, zeg maar""? Dan neem je x gelijk aan x². x is 0,5, dus 0,5 en 0,25. Controleer je stap: de juiste uitkomst is x² = 0,25 en x = 0,5.

Onthoud: Wat geven x² en x bij x = 0,5?

Een leerling lost 2(x − 3) = x + 5 op en schrijft bij elke stap waarom die klopt. Hij werkt eerst de haakjes weg, brengt de x-termen samen en controleert zijn antwoord door in te vullen in de oorspronkelijke vergelijking.

3. Welke stap volgt uit 2(x − 3) = x + 5 na het wegwerken van de haakjes?

  1. "2x − 3 = x + 5, zeg maar"
  2. "2x − 6 = x − 5"
  3. "x − 6 = x + 5"
  4. "2x − 6 = x + 5"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""2x − 3 = x + 5, zeg maar""? Dan vermenigvuldig je alleen de eerste term. Ook de −3 wordt met 2 vermenigvuldigd, dus 2x − 6.
  • B: Koos je ""2x − 6 = x − 5""? Dan verander je het teken rechts. Het blijft x + 5, dus 2x − 6 = x + 5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 2x − 6 = x + 5.
  • C: Koos je ""x − 6 = x + 5""? Dan laat je de factor 2 weg. Het is 2x, dus 2x − 6 = x + 5. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 2x − 6 = x + 5.
  • D (juist): Klopt: 2 · x = 2x en 2 · −3 = −6. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welke stap volgt uit 2(x − 3) = x + 5 na het wegwerken van de haakjes?

Een leerling lost 2(x − 3) = x + 5 op en schrijft bij elke stap waarom die klopt. Hij werkt eerst de haakjes weg, brengt de x-termen samen en controleert zijn antwoord door in te vullen in de oorspronkelijke vergelijking.

4. Wat volgt uit 2x − 6 = x + 5?

  1. "x = 11"
  2. "x = −11, eigenlijk"
  3. "x = 1"
  4. "x = 5"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: x = 5 + 6 = 11. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""x = −11, eigenlijk""? Dan maak je een tekenfout. Je telt 6 erbij, dus x = 11. Het goede antwoord is x = 11.
  • C: Koos je ""x = 1""? Dan trek je 6 van 5 af. Het is 5 + 6, dus x = 11. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op x = 11.
  • D: Koos je ""x = 5""? Dan laat je de 6 weg. Je moet ook 6 verwerken, dus x = 11. Controleer je stap: de juiste uitkomst is x = 11.

Onthoud: Wat volgt uit 2x − 6 = x + 5?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde B HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app