Leren › Nederlands VMBO › Domein B: Spreek- en gespreksvaardigheid
Doel, publiek en gespreksvorm afstemmen
Je bedenkt wat je met je verhaal wilt bereiken, wie er luistert en welke vorm van gesprek past, en je kiest daar de juiste woorden bij.
- Nederlands VMBO
- SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Doel | Wat je wilt bereiken. |
| Publiek | De mensen die luisteren. |
| Overleg | Samen een besluit nemen. |
| Interview | Vragen stellen om informatie te krijgen. |
| Formeel | Netjes en beleefd. |
| Open vraag | Een vraag met een uitgebreid antwoord. |
Elk gesprek en elke presentatie heeft een doel. Je wilt informeren, overtuigen, vermaken of samen iets beslissen. Mila houdt een spreekbeurt over paardrijden en wil de klas informeren, maar ze gebruikt vakwoorden als "dressuur" zonder uitleg. De klas haakt af. Dat komt doordat ze haar publiek niet goed kent. Vraag je daarom af: wie luistert er, hoe oud zijn ze en wat weten ze al? Dat noem je voorkennis. Een publiek met weinig voorkennis heeft eenvoudige woorden en voorbeelden nodig. Wie zijn doel en zijn publiek kent, kiest woorden die aankomen.
Er zijn verschillende gespreksvormen. Bij een presentatie vertelt één persoon een verhaal voor een groep. Bij een overleg praten mensen samen tot er een besluit is, zoals het groepje dat de klassenreis moet kiezen. Bij een interview stelt iemand vragen om informatie te krijgen, bijvoorbeeld voor de schoolkrant. Bij een discussie geven mensen hun mening over een onderwerp. Elke vorm heeft eigen afspraken. In een overleg krijgt iedereen de beurt, in een interview stelt de vragensteller de vragen en in een presentatie praat één persoon. Kies dus eerst welke vorm bij je doel past.
Je taal hangt af van tegen wie je praat. Formeel taalgebruik is netjes en beleefd: "Goedemiddag, mag ik u iets vragen?" Dat gebruik je tegen een directeur, een onbekende of iemand met een functie. Informeel taalgebruik is los, zoals met vrienden: "Hé man, kan ik even wat vragen?" Jayden praat informeel tegen de directeur en dat past niet. Ook vaktaal is een kwestie van publiek: voor een vakman gebruik je het, voor oudere klanten zoals in het voorbeeld met de app leg je het uit of vervang je het door gewone woorden. Zo zorg je dat je publiek je begrijpt en serieus neemt.
Je stemt je gesprek af in drie stappen. Eerst bepaal je je doel. Dan kijk je naar je publiek: wat weten ze al en welke taal begrijpen ze? Ten slotte kies je de gespreksvorm en de manier van praten. Bij een interview stel je open vragen, zoals "Wat vindt u fijn aan deze buurt?", want een gesloten vraag als "Woont u hier graag?" levert één woord op. In een overleg geef je iedereen de beurt, zodat niemand te lang praat. Als je zo voorbereidt, voorkom je dat je publiek afhaakt of dat een gesprek vastloopt.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Waarom spreek je in een presentatie?
- om de tijd van de les netjes op te vullen met praten
- je wilt iets vertellen, laten zien of bereiken
- om te laten zien hoe snel je kunt praten
- om je klasgenoten te laten schrikken
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "om de tijd van de les netjes op te vullen met praten"? Dan denk je dat een presentatie alleen tijd vult. Een spreker wil echt iets bereiken, en dat is het doel.
- B (juist): Klopt: een presentatie heeft altijd een doel, zoals informeren of overtuigen.
- C: Koos je "om te laten zien hoe snel je kunt praten"? Dan denk je dat het om tempo gaat. Snel praten helpt niemand, het gaat om wat het publiek begrijpt.
- D: Koos je "om je klasgenoten te laten schrikken"? Dan denk je dat schrik het doel is. Een presentatie wil informeren of overtuigen, geen schrik aanjagen.
Onthoud: Wat wil je bereiken?
Mila houdt een spreekbeurt over paardrijden voor haar klas. Ze gebruikt vakwoorden als "dressuur" en "bit" zonder uitleg, praat heel zacht en leest de hele tijd van haar papier. Na drie minuten kijken de meeste klasgenoten uit het raam.
2. Welk probleem heeft Mila met haar publiek?
- ze praat te hard voor de zaal
- ze gebruikt woorden die de klas niet kent
- ze heeft een onderwerp dat niemand interessant vindt
- ze praat te kort over haar onderwerp
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "ze praat te hard voor de zaal"? Dan denk je dat ze te hard praat. In het fragment praat ze juist zacht, dus dat is het probleem niet.
- B (juist): Klopt: vakwoorden zonder uitleg begrijpt de klas niet, daardoor haken ze af.
- C: Koos je "ze heeft een onderwerp dat niemand interessant vindt"? Dan denk je dat het onderwerp slecht is. Het ligt aan haar aanpak, niet aan het onderwerp zelf.
- D: Koos je "ze praat te kort over haar onderwerp"? Dan denk je dat ze te kort praat. Het fragment zegt dat het drie minuten duurt, de klas haakt door de woorden af.
Onthoud: Wat snapt de klas niet?
Een bedrijf geeft een presentatie aan oudere klanten over een nieuwe app. De spreker zegt: "We gaan jullie touchpoints optimaliseren via een betere userflow." De klanten kijken elkaar aan en vragen niets.
3. Hoe kan de spreker de zin beter maken voor deze klanten?
- "Met de app kunt u straks makkelijker uw bestellingen volgen."
- "We gaan de userflow tweaken en de UX shiften naar de volgende fase."
- "De app heeft een aantal nieuwe features."
- "Dit is de nieuwste app van de markt."
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: gewone woorden en een duidelijk voordeel voor de klant.
- B: Koos je "We gaan de userflow tweaken en de UX shiften naar..."? Dan denk je dat dit beter is. Dit zijn nog meer vaktaal, dus nog onbegrijpelijker.
- C: Koos je "De app heeft een aantal nieuwe features."? Dan denk je dat dit beter is. "Features" is een moeilijk woord, en de zin zegt niet wat het oplevert.
- D: Koos je "Dit is de nieuwste app van de markt."? Dan denk je dat dit beter is. Het zegt niet wat de klant eraan heeft, dus het helpt niet.
Onthoud: Wat heeft de klant eraan?
Een bedrijf geeft een presentatie aan oudere klanten over een nieuwe app. De spreker zegt: "We gaan jullie touchpoints optimaliseren via een betere userflow." De klanten kijken elkaar aan en vragen niets.
4. Wat had de spreker eerst moeten doen om zijn publiek te kennen?
- de presentatie sneller afraffelen
- meer vakwoorden bedenken om er slim en deskundig uit te zien
- de klanten zelf de app laten uitleggen
- nagaan wat de oudere klanten al weten en nodig hebben
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de presentatie sneller afraffelen"? Dan denk je dat tempo helpt. Sneller praten maakt het juist lastiger, en lost het publiek niet op.
- B: Koos je "meer vakwoorden bedenken om er slim en deskundig..."? Dan denk je dat vakwoorden indruk maken. De klanten snappen het dan niet, dus ze haken af.
- C: Koos je "de klanten zelf de app laten uitleggen"? Dan denk je dat de klanten moeten uitleggen. Dat is niet hun taak, de spreker moet het uitleggen.
- D (juist): Klopt: wie zijn publiek kent, kiest taal en voorbeelden die passen.
Onthoud: Wie zijn de klanten?
Verder in Nederlands VMBO
- Beeld en geluid interpreterenJe kijkt en luistert naar een fragment en legt uit wat beeld, camera, muziek en stem je vertellen, wat de maker wil en of je het kunt…
- Een presentatie voorbereiden en opbouwenJe kiest en bakent een onderwerp af, zoekt betrouwbare informatie, bouwt je verhaal op met een inleiding, kern en slot en maakt eenvoudige…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app