Leren › Nederlands VMBO › Domein D: Schrijfvaardigheid
Een tekst samenvatten
Je zoekt de hoofdzaken in een tekst, laat details en voorbeelden weg en schrijft een korte samenvatting in je eigen woorden.
- Nederlands VMBO
- SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Samenvatting | De kern, kort. |
| Hoofdzaak | Het belangrijkste deel. |
| Bijzaak | Detail of voorbeeld. |
| Kernzin | Zin met het hoofdidee. |
| Eigen woorden | Niet overschrijven. |
| Probleem en oplossing | Vaak de kern. |
Lees de tekst eerst helemaal. Zoek dan per alinea de hoofdzaak. Dat is meestal de kernzin, de zin die het hoofdidee van de alinea geeft. In alinea 1 van de tekst over de fietsenstalling is dat: "de stalling is te klein, dus fietsen staan buiten het hek". De rest van de alinea is uitleg. Zoek ook het onderwerp van de hele tekst: waar gaat het steeds over? Een goed hulpmiddel is deze vraag: wat gebeurt er, waarom en wat wordt eraan gedaan? Zo vind je vaak een probleem, een oorzaak en een oplossing.
Alles wat niet nodig is voor de kern laat je weg. Een detail zoals "honderden fietsen elke dag" maakt het verhaal levendig, maar verandert de kern niet. Ook een voorbeeld is meestal een bijzaak: het maakt iets duidelijk, maar je hoeft het niet in je samenvatting te zetten. Laat ook herhalingen en meningen van de schrijver weg waar ze niet nodig zijn. Wat blijft over is het onderwerp, het probleem, de oorzaak en de oplossing. Vraag jezelf bij elke zin af: snapt de lezer de tekst nog als ik dit weglaat? Zo ja, dan is het een bijzaak.
Schrijf je samenvatting in eigen woorden. Dat betekent dat je de inhoud met je eigen formulering opschrijft en niet letterlijk overschrijft. Joris schreef de eerste zinnen van de fietsentekst gewoon over, en liet zo niet zien dat hij het begrijpt. Mila schreef: "De stalling is te klein, dus staan fietsen buiten het hek en versperren ze de paden." Dat is dezelfde betekenis in andere woorden. Geef geen eigen mening, ook niet als je het ergens mee eens bent: Noor schreef "ik vind dat" en "dat vind ik goed", en dat hoort niet in een samenvatting. Blijf bij wat er in de tekst staat.
Een goede samenvatting volgt de volgorde van de tekst en is veel korter dan het origineel, vaak een paar zinnen. Begin met het onderwerp, noem dan het probleem en de oorzaak en sluit af met de oplossing of de conclusie. Voor de tekst over eten kan dat zijn: "Gezinnen gooien eten weg, vooral door te veel inkopen, maar met een lijstje en het bewaren van restjes is dat te voorkomen." Controleer daarna drie dingen: staat de kern erin, is de tekst korter dan het origineel en staat er geen eigen mening in? Lees het nog eens zonder de oorspronkelijke tekst: begrijpt iemand wat er gebeurd is?
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Wat doe je bij een samenvatting?
- je schrijft de hele tekst over zonder te kijken
- je geeft de kern kort weer
- je voegt je eigen mening toe
- je schrijft de details uitgebreid op
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "je schrijft de hele tekst over zonder te kijken"? Dan denk je dat een samenvatting een kopie is. Een samenvatting is juist veel korter, en bevat alleen de kern.
- B (juist): Klopt: een samenvatting bevat de kern van een tekst, zonder de details.
- C: Koos je "je voegt je eigen mening toe"? Dan denk je dat je je mening geeft. Een samenvatting geeft weer wat er staat, zonder eigen oordeel.
- D: Koos je "je schrijft de details uitgebreid op"? Dan denk je dat details horen. Details laat je juist weg, omdat de kern telt.
Onthoud: Wat laat je weg?
[1] Op school staan elke dag honderden fietsen in de stalling. De stalling is te klein, dus veel leerlingen zetten hun fiets buiten het hek. [2] Daardoor staan de paden vol en kunnen mensen er niet meer langs. [3] De conciërge heeft daarom gevraagd of de gemeente een tweede stalling wil bouwen. Zolang die er niet is, mogen leerlingen hun fiets alleen in de stalling parkeren. Wie dat niet doet, krijgt een waarschuwing. Samenvatting van Mila: De stalling is te klein, dus staan fietsen buiten het hek en versperren ze de paden. De conciërge vraagt de gemeente om een tweede stalling. Samenvatting van Joris: Op school staan elke dag honderden fietsen in de stalling. De stalling is te klein, dus veel leerlingen zetten hun fiets buiten het hek.
2. Welk onderwerp heeft de tekst over de fietsenstalling?
- het onderhoud van de fietsen
- te weinig stallingplek
- het verkeer rond de school
- het weer en de fietsen
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "het onderhoud van de fietsen"? Dan denk je dat het over fietsen onderhouden gaat. Dat staat er niet in, en het gaat om de ruimte.
- B (juist): Klopt: de hele tekst gaat over een stalling die te klein is.
- C: Koos je "het verkeer rond de school"? Dan denk je dat het over verkeer gaat. Dat is te breed, en het gaat om de stalling.
- D: Koos je "het weer en de fietsen"? Dan denk je dat het over het weer gaat. Het weer komt niet voor, en het onderwerp is de stalling.
Onthoud: Waar gaat het over?
[1] Op school staan elke dag honderden fietsen in de stalling. De stalling is te klein, dus veel leerlingen zetten hun fiets buiten het hek. [2] Daardoor staan de paden vol en kunnen mensen er niet meer langs. [3] De conciërge heeft daarom gevraagd of de gemeente een tweede stalling wil bouwen. Zolang die er niet is, mogen leerlingen hun fiets alleen in de stalling parkeren. Wie dat niet doet, krijgt een waarschuwing. Samenvatting van Mila: De stalling is te klein, dus staan fietsen buiten het hek en versperren ze de paden. De conciërge vraagt de gemeente om een tweede stalling. Samenvatting van Joris: Op school staan elke dag honderden fietsen in de stalling. De stalling is te klein, dus veel leerlingen zetten hun fiets buiten het hek.
3. Hoe schrijf je alinea 2 in eigen woorden?
- de paden staan vol en mensen kunnen er niet langs
- er staan honderden fietsen in de stalling
- de paden raken geblokkeerd door de fietsen
- de conciërge vraagt de gemeente om een stalling
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de paden staan vol en mensen kunnen er niet langs"? Dan denk je dat dit eigen woorden zijn. De zin is bijna woord voor woord uit de tekst gehaald, en dat is overschrijven.
- B: Koos je "er staan honderden fietsen in de stalling"? Dan denk je dat dit alinea 2 weergeeft. Deze zin gaat over de aantallen in de stalling, en dat is de inhoud van alinea 1.
- C (juist): Klopt: de betekenis blijft, maar de woorden zijn anders.
- D: Koos je "de conciërge vraagt de gemeente om een stalling"? Dan denk je dat dit alinea 2 weergeeft. Deze zin gaat over een verzoek aan de gemeente, en dat is de inhoud van alinea 3.
Onthoud: Wat staat er?
[1] Veel gezinnen gooien eten weg dat nog goed is. Vaak komt dat doordat ze te veel inkopen. [2] Soms lezen mensen ook de datum op de verpakking verkeerd: bij "ten minste houdbaar tot" is het product daarna vaak nog goed. [3] Je kunt verspilling voorkomen door een boodschappenlijstje te maken en restjes te bewaren. Zo bespaar je geld en help je het milieu. Samenvatting van Sam: Veel gezinnen gooien eten weg, vaak door te veel inkopen of verkeerd gelezen data. Een boodschappenlijstje en restjes bewaren helpen. Samenvatting van Noor: Ik vind dat gezinnen te veel eten weggooien en dat is slecht. Ik gooi zelf nooit eten weg en dat vind ik goed.
4. Welke zin uit alinea 2 is een nuttig detail dat de lezer moet onthouden?
- mensen lezen de verpakking niet goed
- "ten minste houdbaar" is vaak nog goed
- sommige mensen kopen veel te veel in
- een boodschappenlijstje maken helpt
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "mensen lezen de verpakking niet goed"? Dan denk je dat dit het nuttige detail is. Het is te vaag, en het verklaart niets.
- B (juist): Klopt: dit verklaart waarom mensen eten onnodig weggooien.
- C: Koos je "sommige mensen kopen veel te veel in"? Dan denk je dat dit uit alinea 2 komt. Dit staat in alinea 1, en het is een andere reden.
- D: Koos je "een boodschappenlijstje maken helpt"? Dan denk je dat dit uit alinea 2 komt. Dit staat in alinea 3, en het is een oplossing.
Onthoud: Wat leert de lezer?
Verder in Nederlands VMBO
- Een verslag schrijvenJe schrijft een verslag van een uitje, onderzoek of vergadering: feitelijk, in de verleden tijd en met inleiding, uitvoering en conclusie.
- Woordspelling: d of t, ei of ij en samenstellingenJe schrijft werkwoorden goed met d of t, kiest tussen ei en ij, schrijft samenstellingen aan elkaar en gebruikt hoofdletters op de juiste…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app