Slagio

Leren › Nederlands VMBO › Domein D: Schrijfvaardigheid

Woordspelling: d of t, ei of ij en samenstellingen

Je schrijft werkwoorden goed met d of t, kiest tussen ei en ij, schrijft samenstellingen aan elkaar en gebruikt hoofdletters op de juiste plaats.

Oefen alle 26 vragenOpen in de app

Samenvatting

Goed spellen betekent: werkwoorden met de goede d of t, de juiste keuze tussen ei en ij, samenstellingen aan elkaar en hoofdletters op de goede plek.
Begrippenlijst
BegripKern
StamWerkwoord zonder -en.
PersoonsvormPast bij het onderwerp.
't kofschipRegel voor -te of -de.
Voltooid deelwoordge + stam + d of t.
SamenstellingAan elkaar geschreven.
EigennaamMet hoofdletter.
1Tegenwoordige tijd

Bij een werkwoord zoek je eerst de stam: haal -en weg bij de infinitief. Van werken is de stam werk. In de tegenwoordige tijd schrijf je bij ik de stam: ik werk. Bij hij, zij en het komt er een t achter de stam: hij werkt. Bij jij komt er ook een t: jij werkt, maar als jij of je erachter staat, verdwijnt de t: werk jij?. Zo schrijf je jij wordt, maar word je?. Bij wij, jullie en zij (meervoud) staat de hele infinitief: wij werken. De fout "hij loop" mist dus een t.

1234ik: de stamhij, zij, het: stam + tjij: stam + twij, jullie, zij: infinitiefik werkhij werktjij werkt, maar werk jij?wij werken
De persoonsvorm in de tegenwoordige tijd: ik de stam, hij stam plus t, jij stam plus t en wij de infinitief.
Onthoud: ik werk, hij werkt, jij werkt maar werk jij?, wij werken.
2Verleden tijd en voltooid deelwoord

In de verleden tijd kies je tussen -te en -de met 't kofschip: kijk naar de infinitief en de laatste letter van de stam. Staat daar een t, k, f, s, ch of p, dan schrijf je -te: werken, ik werkte. Anders schrijf je -de: spelen, ik speelde. Let op de z en v: reizen heeft een z in de infinitief, dus ik reisde met een d, ook al klinkt het als een s. Het voltooid deelwoord volgt dezelfde regel: ge + stam + t of d, dus gewerkt, gespeeld en gereisd. Bij ik- en wij-vormen verschilt alleen het einde: ik werkte, wij werkten.

tkfschp-te of t-de of dwerken: werkte, gewerktspelen: speelde, gespeeldkijk naar de infinitief: reizen heeft een z
't kofschip: eindigt de stam op t, k, f, s, ch of p, dan -te of t, anders -de of d.
Tip: controleer de z en v in de infinitief: reizen en verhuizen krijgen een d, ook al klinkt het als een s.
3Ei of ij

Ei en ij klinken hetzelfde, dus je moet de woorden leren. Met ei schrijf je bijvoorbeeld klein, trein, mei, eigen, meisje en reis. Met ij schrijf je tijd, wij, mijn, pijn, fijn, blij, vrijdag, ijs en wijn. Een tip: veel woorden met -lijk en -heid hebben ij of ei in het eind, zoals vrolijk en waarheid, maar de beste manier is oefenen en opzoeken. Heb je twijfel, zoek het woord dan op in de woordenlijst.

eiijklein, treinmei, eigenmeisje, reistijd, wij, mijnpijn, fijn, blijvrijdag, ijsoefen de woorden en zoek op bij twijfel
Spelling met ei of ij: de woorden klinken hetzelfde, dus je leert ze apart.
Onthoud: ei en ij klinken hetzelfde, dus je leert de woorden.
4Samenstellingen en hoofdletters

Een samenstelling bestaat uit twee of meer woorden en je schrijft die aan elkaar: voetbalveld, fietsenstalling, schoenenwinkel en boekenkast. Je zet er geen spatie of streepje tussen. Een hoofdletter schrijf je aan het begin van een zin en bij een eigennaam, zoals de naam van een persoon of plaats: Lars, Mo, Amsterdam. Dagen en maanden zijn geen eigennamen, dus je schrijft maandag en mei met een kleine letter. Lees je tekst na en controleer drie dingen: staat de t of d goed, zijn samenstellingen aan elkaar geschreven en zijn de namen met een hoofdletter?

LMAvoetbalveldLars, Mo, Amsterdamaan elkaarnamen: hoofdlettermaandag en mei: kleine letter
Samenstellingen schrijf je aan elkaar en namen met een hoofdletter.
Tip: lees je tekst na en controleer eerst de werkwoorden, daarna de samenstellingen en de hoofdletters.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. In welke zin staat het werkwoord goed bij "hij"?

  1. Hij loop elke dag naar school.
  2. Hij loopt elke dag naar school.
  3. Hij lopen elke dag naar school.
  4. Hij loopd elke dag naar school.
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Hij loop elke dag naar school."? Dan denk je dat bij hij de kale stam past. Dat is de vorm van ik, terwijl hij, zij en het altijd een t krijgen.
  • B (juist): Klopt: bij hij schrijf je de stam loop met een t erachter.
  • C: Koos je "Hij lopen elke dag naar school."? Dan denk je dat bij hij de hele infinitief past. Die vorm hoort bij wij en zij als meervoud, en dus niet bij één persoon.
  • D: Koos je "Hij loopd elke dag naar school."? Dan denk je dat je de d van het voltooid deelwoord gebruikt. In de tegenwoordige tijd schrijf je gewoon een t, en dus loopt.

Onthoud: Welke letter staat achter hij?

Een leerling schrijft: "Ik fiets elke dag naar school. Mijn zus woont in Utrecht en zij fietst ook. Gisteren speelde ik voetbal en daarna reisde ik met de bus naar mijn oma. Zij heeft een kleine tuin en ik help haar graag."

2. Hoe leg je de t in "zij fietst" juist uit?

  1. de stam eindigt altijd al op een t
  2. het is verleden tijd, dus -t
  3. het is een samenstelling, dus -t
  4. bij zij hoort een t achter de stam
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "de stam eindigt altijd al op een t"? Dan denk je dat de t bij de stam hoort. De stam is fiets met een s, en de t komt van de persoonsvorm.
  • B: Koos je "het is verleden tijd, dus -t"? Dan denk je dat het een verleden tijd is. Het is juist de tegenwoordige tijd, dus de t hoort bij zij.
  • C: Koos je "het is een samenstelling, dus -t"? Dan denk je dat het een samenstelling is. Een samenstelling is een naamwoord, en fietst is een werkwoord.
  • D (juist): Klopt: het is tegenwoordige tijd en de t hoort bij de persoonsvorm.

Onthoud: Over hoeveel personen gaat het?

Een leerling schrijft: "Ik fiets elke dag naar school. Mijn zus woont in Utrecht en zij fietst ook. Gisteren speelde ik voetbal en daarna reisde ik met de bus naar mijn oma. Zij heeft een kleine tuin en ik help haar graag."

3. Welke verleden tijd past in "gisteren ... ik voetbal"?

  1. speelte
  2. speelde
  3. spelde
  4. speelden
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "speelte"? Dan denk je dat de verleden tijd op -te eindigt. Dat doe je alleen na t, k, f, s, ch en p, en l hoort daar niet bij.
  • B (juist): Klopt: de stam speel eindigt op l, dus komt er -de achter.
  • C: Koos je "spelde"? Dan denk je dat de stam met één e geschreven wordt. De stam van spelen is speel, met twee e's, dus speelde.
  • D: Koos je "speelden"? Dan denk je dat er -en achter hoort. Dat is de vorm voor wij, en ik krijgt een enkelvoudige vorm.

Onthoud: Op welke letter eindigt de stam?

Een leerling schrijft in zijn dagboek: "Vorig jaar zijn wij verhuisd naar een andere stad. Daarvoor woonde ik in een klein dorp en ik miste mijn vrienden. Mijn vader kookte elke avond soep voor ons allemaal, want het was koud in het nieuwe huis."

4. Welke zin geeft de verleden tijd van verhuizen goed weer?

  1. Ik verhuiste vorig jaar naar Utrecht.
  2. Ik verhuisden vorig jaar naar Utrecht.
  3. Ik verhuisde vorig jaar naar Utrecht.
  4. Ik verhuisd vorig jaar naar Utrecht.
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Ik verhuiste vorig jaar naar Utrecht."? Dan denk je dat de s aan het eind van de stam een -te vraagt. De infinitief verhuizen heeft een z, en die hoort niet bij 't kofschip.
  • B: Koos je "Ik verhuisden vorig jaar naar Utrecht."? Dan denk je dat er -en achter hoort. Dat is de vorm voor wij, terwijl ik een enkelvoudige verleden tijd krijgt.
  • C (juist): Klopt: verhuizen heeft een z in de infinitief, dus -de.
  • D: Koos je "Ik verhuisd vorig jaar naar Utrecht."? Dan denk je dat de stam alleen met een d eindigt. Dat is het voltooid deelwoord, en zonder hulpwerkwoord klopt de zin niet.

Onthoud: Welke letter staat in verhuizen?

Oefen de andere 22 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands VMBO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app