Leren › Nederlands VMBO › Domein D: Schrijfvaardigheid
Zinsbouw en leestekens
Je schrijft hele zinnen met een onderwerp en een persoonsvorm en gebruikt punt, vraagteken, komma, aanhalingstekens en hoofdletters op de goede plek.
- Nederlands VMBO
- SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Zin | Onderwerp plus persoonsvorm. |
| Brokstuk | Zin zonder persoonsvorm. |
| Komma | In een opsomming en voor maar. |
| Vraagteken | Aan het eind van een vraag. |
| Directe rede | Letterlijke woorden. |
| Aanhalingsteken | Om letterlijke woorden. |
Een zin begint met een hoofdletter en bevat minstens een onderwerp en een persoonsvorm. In "Ik ben naar de markt geweest" is ik het onderwerp en ben de persoonsvorm. Staat er geen persoonsvorm in, dan heb je een brokstuk, zoals "Na school naar het park." Een brokstuk begrijpt de lezer vaak wel, maar in een nette tekst schrijf je hele zinnen: "Na school ging ik naar het park." De persoonsvorm past bij het onderwerp: ik loop, zij loopt. Een goede zin begint met een hoofdletter en eindigt met een leesteken. Lees je tekst na en kijk of elke zin compleet is.
Aan het eind van een zin staat altijd een leesteken. Een gewone mededeling eindigt met een punt: "Ik ben gisteren naar de markt geweest." Een vraag eindigt met een vraagteken: "Wil je volgende week ook meegaan?" Een bevel, een wens of een sterk gevoel krijgt een uitroepteken: "Neem je eigen drinken mee!" Gebruik het uitroepteken spaarzaam, anders klinkt je tekst luid. Na een punt, vraagteken of uitroepteken begint de volgende zin met een hoofdletter. In de tekst van het briefje ontbreekt aan het eind van "Wie wil er helpen met opbouwen" een vraagteken, want het is een vraag.
Een komma staat midden in een zin. Gebruik hem in een opsomming: "Ik kocht appels, peren en bananen." Tussen de delen staat een komma, voor het laatste deel staat en zonder komma. Zet ook een komma voor maar en dus: "Mijn zus ging mee, maar zij kocht niets" en "We hebben geen melk, dus hij dronk water." Bij een korte zin met en hoef je geen komma te zetten: "Eerst had ik wiskunde en daarna gym." Zet je een komma op de verkeerde plek, dan raakt de lezer de draad kwijt. Lees de zin hardop: waar maak je een pauze?
Schrijf je letterlijk op wat iemand zegt, dan gebruik je aanhalingstekens en een dubbele punt: Mijn broer zei: "Ik heb honger." De letterlijke woorden beginnen met een hoofdletter en eindigen met een punt voor het sluitende teken. Dat noem je directe rede. In een brief of mail staat na de aanhef een komma: "Dag meneer Bos," en na de groet aan het eind ook: "Met vriendelijke groet," met je naam eronder. Mail je een leraar, schrijf dan nette zinnen met leestekens. Lees alles nog eens na op ontbrekende punten, vraagtekens en komma's en kijk of elke zin compleet is.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welk leesteken zet je aan het eind van een vraag?
- een punt
- een vraagteken
- een komma
- een dubbele punt
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "een punt"? Dan denk je dat een vraag met een punt eindigt. Een punt hoort bij een mededeling, en een vraag krijgt een vraagteken.
- B (juist): Klopt: een vraag eindigt altijd met een vraagteken, niet met een punt.
- C: Koos je "een komma"? Dan denk je dat een komma een zin afsluit. Een komma scheidt delen binnen een zin, en sluit hem niet af.
- D: Koos je "een dubbele punt"? Dan denk je dat een dubbele punt een zin afsluit. Die kondigt iets aan, zoals een opsomming of een citaat.
Onthoud: Wat eindigt een vraag?
Een leerling schrijft aan zijn oma: "Hoi oma! Ik ben gisteren naar de markt geweest en ik kocht appels peren en bananen. Mijn zus ging mee maar zij kocht niets. Wil je volgende week ook meegaan"
2. Waar ontbreken komma's in "appels peren en bananen"?
- voor "kocht", zodat de zin langer wordt
- na appels, in de opsomming
- na "gisteren", omdat het een tijd is
- nergens, de zin klopt echt wel
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "voor kocht, zodat de zin langer wordt"? Dan denk je dat een komma voor het werkwoord moet. Een komma staat tussen delen van een opsomming, en niet voor het werkwoord.
- B (juist): Klopt: in een opsomming staat een komma tussen de eerste delen en en voor het laatste.
- C: Koos je "na gisteren, omdat het een tijd is"? Dan denk je dat een komma na een tijdsaanduiding komt. Hier staat de komma in de opsomming, tussen de gekochte dingen.
- D: Koos je "nergens, de zin klopt echt wel"? Dan denk je dat de zin goed is. Tussen appels en peren ontbreekt een komma, dus de opsomming is niet duidelijk.
Onthoud: Waar staan de delen?
Een leerling schrijft aan zijn oma: "Hoi oma! Ik ben gisteren naar de markt geweest en ik kocht appels peren en bananen. Mijn zus ging mee maar zij kocht niets. Wil je volgende week ook meegaan"
3. Wat ontbreekt er aan het eind van de laatste zin van de tekst?
- een punt
- een uitroepteken
- een komma
- een vraagteken
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "een punt"? Dan denk je dat een punt de zin netjes afsluit. Zo'n punt hoort bij een mededeling, en deze zin vraagt iets aan oma.
- B: Koos je "een uitroepteken"? Dan denk je dat de zin een uitroepteken krijgt omdat oma iets moet doen. Hij vraagt haar of ze meegaat, en dat is geen bevel.
- C: Koos je "een komma"? Dan denk je dat een komma het eind van de zin markeert. Een komma staat midden in een zin, en laat de lezer niet weten dat het een vraag is.
- D (juist): Klopt: "Wil je volgende week ook meegaan" is een vraag.
Onthoud: Is het een vraag?
Een leerling schrijft: "Mijn broer zei: ik heb honger. Hij pakte brood kaas en een appel. We hebben thuis geen melk dus hij dronk water. Daarna ging hij naar zijn kamer"
4. Hoe schrijf je "ik heb honger" goed op in de tekst?
- Mijn broer zei: "Ik heb honger."
- Mijn broer zei: ik heb honger.
- Mijn broer zei, "ik heb honger".
- Mijn broer zei ik heb honger.
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: letterlijke woorden zet je tussen aanhalingstekens en na een dubbele punt met een hoofdletter.
- B: Koos je "Mijn broer zei: ik heb honger."? Dan denk je dat de letterlijke woorden geen aanhalingstekens nodig hebben. Ze staan toch in de directe rede, en dan zijn aanhalingstekens verplicht.
- C: Koos je "Mijn broer zei, ik heb honger."? Dan denk je dat een komma na zei past. Dan hoort een dubbele punt, met een hoofdletter bij het citaat.
- D: Koos je "Mijn broer zei ik heb honger."? Dan denk je dat een zin zonder leestekens kan. Zo is de directe rede niet te zien, en de lezer raakt de draad kwijt.
Onthoud: Wat zegt de broer letterlijk?
Verder in Nederlands VMBO
- Woordspelling: d of t, ei of ij en samenstellingenJe schrijft werkwoorden goed met d of t, kiest tussen ei en ij, schrijft samenstellingen aan elkaar en gebruikt hoofdletters op de juiste…
- Verhaalelementen: personages, tijd, plaats en gebeurtenissenJe herkent in een verhaal de hoofdpersoon en bijpersonages, de plaats en de tijd, de gebeurtenissen en het thema, en je ziet aan gedrag…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app