Leren › Nederlands VMBO › Domein A: Luister- en kijkvaardigheid
Feit en mening onderscheiden
Je hoort of ziet een tekst en weet of een uitspraak een feit of een mening is. Je let op woorden die een oordeel geven en je controleert wat te controleren is.
- Nederlands VMBO
- SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Feit | Te controleren, voor iedereen waar. |
| Mening | Persoonlijk oordeel. |
| Controleren | Tellen, meten of opzoeken. |
| Bron, betrouwbaar | Waar je het vindt en of je het kunt geloven. |
| Belang | Wat iemand wil bereiken met wat hij zegt. |
| Signaalwoord | Vind ik, mooiste, te duur. |
Een feit is iets wat je kunt controleren en wat voor iedereen waar is: Utrecht ligt in Nederland. Je kunt het opzoeken, tellen of meten. Een mening is een persoonlijk oordeel: Utrecht is de gezelligste stad. Een ander kan het er niet mee eens zijn zonder dat een van de twee ongelijk heeft. Een mening gaat over wat iemand vindt, een feit over wat is. Bij luisteren en kijken hoor je beide door elkaar, bijvoorbeeld in een radioprogramma of in een filmpje. Vraag jezelf bij elke zin af: kan ik dit nagaan, of is het wat iemand vindt?
Sommige woorden laten meteen zien dat iemand een oordeel geeft. Denk aan mooiste, lekkerste, beste, te duur, te warm en veel te vroeg. Ook vind ik, volgens mij en als je het mij vraagt zijn signaalwoorden voor een mening. Feiten herken je aan aantallen, maten, jaartallen en namen: dertig stoelen, vijftig meter, half negen. Let op: een spreker kan een mening stellig zeggen, zoals niemand verkoopt lekkerder fruit dan ik. Dat klinkt als een feit, maar lekker is smaak, dus het blijft een mening. Hard roepen maakt een mening dus niet waar.
Een feit kun je controleren. Je telt, meet of zoekt het op in een bron, zoals een boek, een rooster of een website. Of het zwembad vijftig meter lang is, meet je na. Hoeveel bezoekers er komen, vraag je na bij het zwembad. Een mening kun je niet zo controleren: of het zwembad het mooiste is, hangt af van wie het zegt. Wil je van een mening een feit maken, zoek dan een meting: in plaats van het is veel te warm zeg je het is negenentwintig graden. Let ook op de bron: een betrouwbare bron weet echt iets van het onderwerp en heeft niets te winnen met wat hij zegt.
In echte teksten staan feiten en meningen door elkaar. Een nieuwslezer meldt dat een zwembad is geopend (feit) en wat de burgemeester ervan vindt (mening van de burgemeester). Let dus op wie iets zegt en wat die persoon ermee wil bereiken. Een verkoper die roept dat zijn aardbeien de beste zijn, wil overtuigen en verkopen: hij heeft er belang bij. Een vlogger die een telefoon gratis kreeg, kan daardoor te positief zijn. Dat betekent niet dat alles wat hij zegt onwaar is, maar controleer de feiten zelf en neem de mening met een korreltje zout. Een mening wordt ook geen feit doordat een bekend iemand die zegt.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welke zin is een feit?
- "Utrecht is de gezelligste stad."
- "Utrecht ligt in Nederland."
- "Utrecht is mooier dan Rotterdam."
- "Ik vind Utrecht heerlijk om te wonen."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Utrecht is de gezelligste stad."? Dan denk je dat gezellig een feit is. Dat is een oordeel, en iedereen vindt iets anders gezellig.
- B (juist): Klopt: je kunt opzoeken dat Utrecht in Nederland ligt, dus het is een feit.
- C: Koos je "Utrecht is mooier dan Rotterdam."? Dan denk je dat deze vergelijking een feit is. "Mooier" is een oordeel, en geen meting.
- D: Koos je "Ik vind Utrecht heerlijk om te wonen."? Dan denk je dat dit een feit is. Het gaat over wat jij vindt, dus het is een mening.
Onthoud: Kun je het nagaan?
Presentator op Radio Zuid, ochtendprogramma: "Op onze school staan driehonderd fietsen in de stalling. Fietsen is de gezondste manier om naar school te gaan, vind ik. Het kost ook bijna niets. De bus is veel te duur en ik haat wachten bij de halte."
2. Welke uitspraak in het fragment is een feit?
- fietsen is de gezondste manier om naar school te gaan
- driehonderd fietsen in de stalling
- de bus is veel te duur voor leerlingen
- de presentator haat wachten bij de halte
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "fietsen is de gezondste manier om naar school te..."? Dan denk je dat dit een feit is. "De gezondste" is een oordeel, en de presentator zegt zelf "vind ik".
- B (juist): Klopt: je kunt de fietsen in de stalling tellen.
- C: Koos je "de bus is veel te duur voor leerlingen"? Dan denk je dat dit een feit is. "Te duur" is een oordeel, want wat te duur is, verschilt per persoon.
- D: Koos je "de presentator haat wachten bij de halte"? Dan denk je dat dit een feit over de school is. Het is een gevoel van de presentator, dus een mening.
Onthoud: Kun je de fietsen tellen?
Een vlogger zegt in zijn filmpje: "Deze telefoon heeft een scherm van zes inch en een accu die twee dagen meegaat. Het is gewoon de beste telefoon van dit jaar. Hij kost driehonderd euro. Dat is een prima prijs, als je het mij vraagt."
3. De vlogger zegt: "Dat is een prima prijs, als je het mij vraagt." Wat betekent "als je het mij vraagt"?
- dat het zijn eigen mening is
- dat het een feit is dat iedereen kent
- dat hij een vraag van een kijker beantwoordt
- dat de prijs voor iedereen gelijk is
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: de vlogger laat zien dat hij zijn eigen oordeel geeft.
- B: Koos je "dat het een feit is dat iedereen kent"? Dan denk je dat het woord een feit aankondigt. Het wijst juist op een persoonlijke mening, van de vlogger.
- C: Koos je "dat hij een vraag van een kijker beantwoordt"? Dan denk je dat er een vraag is gesteld. Het is een uitdrukking, waarmee hij zegt wat hij zelf vindt.
- D: Koos je "dat de prijs voor iedereen gelijk is"? Dan denk je dat de prijs voor iedereen geldt. Hij zegt alleen wat hij zelf vindt, dus het is geen feit.
Onthoud: Zegt hij wat hij vindt?
Een nieuwslezer zegt: "Gisteren is in Utrecht een nieuw zwembad geopend. Het bad is vijftig meter lang. De burgemeester noemde het zwembad het mooiste van het land. Volgens de directeur komen er elke dag ongeveer driehonderd bezoekers."
4. Wat is het verschil tussen "Het bad is vijftig meter lang" en "het mooiste zwembad van het land"?
- het eerste is een mening, het tweede een feit
- beide zijn feiten, want ze gaan over het zwembad
- beide zijn meningen, want de nieuwslezer zegt ze
- meetbaar tegenover een oordeel
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "het eerste is een mening, het tweede een feit"? Dan denk je dat ze omgedraaid zijn. De lengte is meetbaar, en "mooiste" is een oordeel.
- B: Koos je "beide zijn feiten, want ze gaan over het zwembad"? Dan denk je dat het onderwerp bepaalt of iets een feit is. Het gaat om wat je kunt controleren, en alleen de lengte is controleerbaar.
- C: Koos je "beide zijn meningen, want de nieuwslezer zegt ze"? Dan denk je dat alles wat de nieuwslezer meldt een mening is. De lengte is een feit, alleen "het mooiste" is een mening.
- D (juist): Klopt: een lengte kun je meten, "mooiste" niet.
Onthoud: Wat kun je meten?
Verder in Nederlands VMBO
- De hoofdzaak en de kernboodschap vindenJe luistert naar een gesproken tekst en vindt de hoofdzaak, de bijzaken en de kernboodschap, zodat je die kort en volledig kunt samenvatten.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app