Slagio

Leren › Nederlands VMBO › Domein A: Luister- en kijkvaardigheid

De hoofdzaak en de kernboodschap vinden

Je luistert naar een gesproken tekst en vindt de hoofdzaak, de bijzaken en de kernboodschap, zodat je die kort en volledig kunt samenvatten.

Oefen alle 25 vragenOpen in de app

Samenvatting

Bij een gesproken tekst zoek je de hoofdzaak en de kernboodschap. Een bijzaak laat je weg. Signalen in de tekst helpen je.
Begrippenlijst
BegripKern
HoofdzaakHet belangrijkste.
BijzaakEen detail, kan weg.
KernboodschapDe hoofdzaak in één zin.
SamenvattingKort, met alleen hoofdzaken.
SignaalHet belangrijkste, let op, tot slot.
VolgordeEerst, daarna, tot slot.
1Hoofdzaak en bijzaak

In elke gesproken tekst zit een hoofdzaak: de belangrijkste informatie, dus wat jij moet weten of onthouden. Alles wat daarbij hoort maar niet nodig is, noem je een bijzaak, een detail. Een omroep op school zegt dat de lessen morgen om kwart voor tien beginnen en dat het weer zonnig is. De begintijd is de hoofdzaak, want je moet weten wanneer je er moet zijn. Het weer is een bijzaak. Vraag jezelf bij elke zin af: heb ik dit nodig om de boodschap te begrijpen? Zo nee, dan is het een bijzaak. Soms staat een bijzaak vooraan in de tekst, dus de eerste zin is niet altijd de hoofdzaak.

HBhoofdzaakbijzaaknodig om te snappenwat je moet onthoudeneen detailkun je weglaten"begint om kwart voor tien""het weer is zonnig"heb ik dit nodig om het te begrijpen?
Hoofdzaak tegenover bijzaak: de hoofdzaak heb je nodig, een bijzaak kun je weglaten.
Onthoud: de hoofdzaak heb je nodig, een bijzaak kun je weglaten.
2De kernboodschap

De kernboodschap is de hoofdzaak van de hele tekst in één zin. Bij een nieuwsbericht over een afgesloten straat is dat: de Dorpsstraat is drie weken dicht voor een nieuwe riolering. Daarin staan wat, waar en hoe lang. De omleiding en de zorgen van de winkeliers zijn gevolgen en reacties, geen kern. Een goede kernboodschap is kort en volledig: wie het leest, weet waar de tekst over ging. Schrijf hem in je eigen woorden en vraag jezelf: wat wil de spreker dat ik onthoud? Het antwoord is vaak niet de aanleiding (ik was in de dierentuin) maar het nieuws zelf (de olifanten hebben een nieuw verblijf).

Kkernboodschapwatwaarhoe langstraat dichtDorpsstraatdrie wekenomleiding en zorgen zijn bijzaken
De kernboodschap van een nieuwsbericht bestaat uit wat, waar en hoe lang; omleiding en zorgen zijn bijzaken.
Tip: schrijf de kernboodschap op in één zin en lees hem hardop. Weet iemand die hem hoort waar het over gaat?
3Signalen in een gesproken tekst

Een spreker geeft signalen over wat belangrijk is. Hij zegt het soms zelf: het belangrijkste is, let op, onthoud dit of tot slot. Hij benadrukt iets met een andere stem of herhaalt het. Een bijzaak kondigt hij aan met trouwens of overigens. In een verhaal met volgorde wijzen eerst, daarna en tot slot de stappen aan. Let ook op de plaats: in een nieuwsbericht staat de kern in de eerste zin, in een reclame eindigt de tekst vaak met een oproep zoals meld je nu aan. Sluit ook het eind niet uit: een korte tijd, zoals alleen deze week, zet druk op de luisteraar om snel te kiezen.

HBhoofdzaakbijzaakhet belangrijkstelet op, onthoud diteerst, daarna, tot slottrouwensoverigenstussen haakjeslet op wat de spreker zelf zegt
Signalen: woorden als het belangrijkste en tot slot wijzen de hoofdzaak aan, trouwens kondigt een bijzaak aan.
Onthoud: let op wat de spreker zelf belangrijk noemt, herhaalt of aankondigt als bijzaak.
4Samenvatten

Een samenvatting is een korte versie met alleen de hoofdzaken. Je laat bijzaken, details en reacties weg en schrijft in je eigen woorden. Een goede samenvatting van de omroep luidt: morgen beginnen de lessen om kwart voor tien, omdat de docenten vergaderen. Het weer en de boeken zijn weggelaten. Controleer na afloop drie dingen. Staat de hoofdzaak erin? Staat er niets in wat de spreker niet zei? En is hij echt korter dan de tekst? Een samenvatting met alleen het weer of alleen de reden mist het belangrijkste. Gebruik volgordewoorden als eerst en daarna als de tekst stappen noemt, zodat je de volgorde bewaart.

tekstkieskortalleshoofdzakensamenvattinghoofd- en bijzakenbijzaken wegeigen woordenstaat de hoofdzaak erin?staat er niets bij wat de spreker niet zei?is het korter dan de tekst?
Samenvatten: kies de hoofdzaken, laat bijzaken weg en controleer of de samenvatting volledig en korter is.
Tip: controleer een samenvatting met drie vragen: staat de hoofdzaak erin, staat er niets bij wat de spreker niet zei en is hij korter?

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke informatie is de hoofdzaak van een gesproken tekst?

  1. een grapje van de spreker
  2. het belangrijkste
  3. de eerste zin die je hoort
  4. de langste zin van de tekst
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "een grapje van de spreker"? Dan denk je dat een grap de hoofdzaak is. Een grap is een bijzaak, de hoofdzaak is de belangrijkste informatie.
  • B (juist): Klopt: de hoofdzaak is wat je moet onthouden.
  • C: Koos je "de eerste zin die je hoort"? Dan denk je dat de eerste zin altijd de hoofdzaak is. De hoofdzaak kan overal staan, soms zit ze in het midden of aan het eind.
  • D: Koos je "de langste zin van de tekst"? Dan denk je dat de lengte telt. Een lange zin kan een detail zijn, de hoofdzaak gaat om belang.

Onthoud: Wat moet je onthouden?

Een presentator vertelt in een podcast: "Vorige week ben ik naar de dierentuin geweest. Het was druk, ik had mijn regenjas aan en de kaartjes waren duur. Het mooiste was het nieuwe verblijf van de olifanten: zij hebben nu veel meer ruimte. Dat vind ik het belangrijkste nieuws van het park."

2. Welke informatie in de podcast is een bijzaak?

  1. dat het verblijf van de olifanten nieuw is
  2. dat de presentator zijn regenjas aanhad
  3. dat de olifanten meer ruimte hebben
  4. dat de presentator het nieuws belangrijk vindt
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "dat het verblijf van de olifanten nieuw is"? Dan denk je dat dit een bijzaak is. Het is het nieuws waar het over gaat, dus de hoofdzaak.
  • B (juist): Klopt: de jas heeft niets met het nieuws over de dierentuin te maken.
  • C: Koos je "dat de olifanten meer ruimte hebben"? Dan denk je dat dit een detail is. Het is de belangrijkste verandering, dus de hoofdzaak.
  • D: Koos je "dat de presentator het nieuws belangrijk vindt"? Dan denk je dat dit een bijzaak is. Hij zegt zelf dat dit het belangrijkste is, dus het wijst de hoofdzaak aan.

Onthoud: Heeft het met het nieuws te maken?

Omroep op school: "Let op, allemaal. Morgen is er geen les in de eerste twee uur, omdat de docenten een vergadering hebben. De lessen beginnen om kwart voor tien. Neem je boeken mee. Het weer is morgen trouwens zonnig, dus het schoolplein is open."

3. Samenvatting: "Morgen is het zonnig en de docenten vergaderen." Welk probleem heeft die?

  1. er staat te veel informatie in
  2. de begintijd ontbreekt
  3. er staat een fout in de reden
  4. er staat een bijzaak als eerste
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "er staat te veel informatie in"? Dan denk je dat de samenvatting te lang is. De samenvatting is juist te dun, want de hoofdzaak ontbreekt.
  • B (juist): Klopt: de samenvatting mist het belangrijkste.
  • C: Koos je "er staat een fout in de reden"? Dan denk je dat de reden niet klopt. De reden klopt wel, maar de hoofdzaak ontbreekt.
  • D: Koos je "er staat een bijzaak als eerste"? Dan denk je dat de volgorde het probleem is. Het probleem is wat ontbreekt, namelijk de begintijd.

Onthoud: Staat het belangrijkste erin?

Een docent legt uit: "Voor je werkstuk heb je drie dingen nodig. Eerst kies je een onderwerp. Daarna zoek je bronnen. Tot slot schrijf je de tekst. Het belangrijkste is dat je op tijd begint, want de deadline is vrijdag, en dat is al over vijf dagen."

4. Welke samenvatting is het beste?

  1. "Kies een onderwerp, zoek bronnen, schrijf je tekst en begin op tijd, want vrijdag is de deadline."
  2. "De docent legt iets uit over een werkstuk."
  3. "Het is al over vijf dagen vrijdag."
  4. "Eerst kies je een onderwerp, dan zoek je bronnen, dan schrijf je en dat is lastig en kost veel tijd."
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de samenvatting bevat de stappen en de belangrijkste waarschuwing.
  • B: Koos je "De docent legt iets uit over een werkstuk."? Dan denk je dat dit genoeg is. Het zegt alleen waar het over gaat, en geeft geen enkele stap.
  • C: Koos je "Het is al over vijf dagen vrijdag."? Dan denk je dat de tijd de kern is. Het is een detail bij de deadline, en je mist de stappen en de oproep.
  • D: Koos je "Eerst kies je een onderwerp, dan zoek je bronnen,..."? Dan denk je dat dit klopt. Er staat een mening in die de docent niet geeft, en de deadline ontbreekt.

Onthoud: Staan de stappen en het belangrijkste erin?

Oefen de andere 21 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands VMBO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app