Leren › Nederlands VMBO › Domein C: Leesvaardigheid
Feiten en meningen in een tekst
Je onderscheidt in een tekst feiten van meningen, herkent overdrijving en controleert of informatie betrouwbaar is.
- Nederlands VMBO
- CE+SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Feit | Iets wat je kunt controleren. |
| Mening | Een oordeel, niet te bewijzen. |
| Overdrijving | Beter of erger dan het is. |
| Bron | Waar informatie vandaan komt. |
| Betrouwbaar | Je kunt erop vertrouwen. |
| Bewijs | Laat zien dat het klopt. |
Een feit is iets wat je kunt controleren: een getal, een datum, een naam. "Het zwembad heeft vijf banen" is een feit, want je kunt de banen tellen. Een mening is een oordeel dat iemand heeft: "het is het mooiste zwembad van de regio." Mooiste is niet te meten, dus het is een mening. Vraag jezelf af: kan ik dit nagaan met een meting, een bron of een telling? Zo ja, dan is het een feit. Zo nee, dan is het een mening. Soms staat een mening in de vorm van een feit, zoals "iedereen vindt het te duur". Daar moet je dan op letten.
Je herkent een mening aan oordeelwoorden: mooi, lelijk, saai, jammer, te duur. Ook zinnen als ik vind en volgens mij laten zien dat iemand zijn eigen idee geeft. Een uitspraak als "volgens de wethouder" geeft de mening van een ander weer: het is een feit dat hij dit zei, maar wat hij zegt, is nog steeds een mening. Een overdrijving maakt iets groter of beter dan het is: "geen betere schoen", "altijd", "nooit", "het beste". Zulke woorden kun je niet bewijzen. In een filmrecensie staat een mening, in een nieuwsbericht staan vooral feiten, en in reclame staat een mengsel.
Soms staan feit en mening in dezelfde zin. "Veel inwoners vinden de entree te duur: een kaartje kost zes euro" bevat een feit (zes euro) en een mening (te duur). Splits zo'n zin in delen en beoordeel elk deel apart. Een recensie bevat vooral meningen over een film of boek, maar noemt ook feiten, zoals de speelduur. Een advertentie noemt feiten, zoals gewicht en prijs, en meningen, zoals "geen betere schoen". Schrijvers mengen vaak, omdat een mening met een feit sterker klinkt. Kijk dus welk deel te controleren is en welk deel een oordeel is.
Je controleert een feit met een bron: een website van een instantie, een schoolboek of een meting. Kijk wie de bron heeft gemaakt en waarom. Een nieuwsbericht wil informeren en is vaak betrouwbaar als het bronnen noemt. Een advertentie wil verkopen en overdrijft soms, dus je moet de feiten apart controleren. Een mening hoef je niet te controleren, maar je kunt wel kijken of er een argument bij staat. Een goede lezer zet bij elke bewering de vraag: kan ik dit nagaan en wie zegt het? Zo laat je je niet misleiden door een stelling die er als feit uitziet, maar een mening of overdrijving is.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Wat is een feit?
- wat iemand mooi of fijn vindt
- iets wat je kunt controleren
- wat de meeste mensen denken
- wat de schrijver graag wil
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "wat iemand mooi of fijn vindt"? Dan denk je dat een feit een oordeel is. Een oordeel is een mening, en geen feit.
- B (juist): Klopt: een feit kun je nagaan, bijvoorbeeld met een meting of een bron.
- C: Koos je "wat de meeste mensen denken"? Dan denk je dat een feit is wat de meeste mensen denken. Veel mensen kunnen het fout hebben, en dan is het geen feit.
- D: Koos je "wat de schrijver graag wil"? Dan denk je dat een feit een wens is. Een wens is een mening, en geen feit.
Onthoud: Kun je het nagaan?
Gisteren heeft de gemeente een nieuw zwembad geopend. Het zwembad heeft vijf banen van vijfentwintig meter en een peuterbad. Volgens de wethouder is het het mooiste zwembad van de regio. Veel inwoners vinden de entree te duur: een kaartje kost zes euro. Het zwembad is open van zeven uur 's ochtends tot negen uur 's avonds. Een medewerker van de krant vindt het jammer dat er geen glijbaan is. Het water wordt verwarmd tot achtentwintig graden. Eerder dit jaar werd het oude bad gesloten, omdat het te oud was geworden.
2. Welke zin uit de tekst over het zwembad is een feit?
- "Het is het mooiste zwembad van de regio."
- "Het zwembad heeft vijf banen."
- "Veel inwoners vinden de entree te duur."
- "Het is jammer dat er geen glijbaan is."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Het is het mooiste zwembad van de regio."? Dan denk je dat dit een feit is. Mooiste is een oordeel, en geen meting.
- B (juist): Klopt: je kunt het aantal banen en de lengte nameten.
- C: Koos je "Veel inwoners vinden de entree te duur."? Dan denk je dat dit een feit is. Het is wat inwoners vinden, en dus een mening.
- D: Koos je "Het is jammer dat er geen glijbaan is."? Dan denk je dat dit een feit is. Jammer is een oordeel, en dus een mening.
Onthoud: Wat kun je nameten?
Gisteren heeft de gemeente een nieuw zwembad geopend. Het zwembad heeft vijf banen van vijfentwintig meter en een peuterbad. Volgens de wethouder is het het mooiste zwembad van de regio. Veel inwoners vinden de entree te duur: een kaartje kost zes euro. Het zwembad is open van zeven uur 's ochtends tot negen uur 's avonds. Een medewerker van de krant vindt het jammer dat er geen glijbaan is. Het water wordt verwarmd tot achtentwintig graden. Eerder dit jaar werd het oude bad gesloten, omdat het te oud was geworden.
3. Hoe kun je controleren dat het zwembad vijf banen heeft?
- bij de gemeente nagaan
- aan de wethouder vragen of hij het mooi vindt
- het aan één inwoner vragen die het fijn vindt
- kijken of de krant er mooi over schrijft
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: een betrouwbare bron of een eigen telling bewijst het.
- B: Koos je "aan de wethouder vragen of hij het mooi vindt"? Dan denk je dat de mening van de wethouder een feit bevestigt. Een mening bewijst niets, dus het helpt niet.
- C: Koos je "het aan één inwoner vragen die het fijn vindt"? Dan denk je dat de mening van één inwoner genoeg is. Een mening zegt niets over het aantal, dus het helpt niet.
- D: Koos je "kijken of de krant er mooi over schrijft"? Dan denk je dat de toon van de krant bewijst. Een toon zegt niets over het aantal, dus het helpt niet.
Onthoud: Waar vind je het feit?
Gisteren heeft de gemeente een nieuw zwembad geopend. Het zwembad heeft vijf banen van vijfentwintig meter en een peuterbad. Volgens de wethouder is het het mooiste zwembad van de regio. Veel inwoners vinden de entree te duur: een kaartje kost zes euro. Het zwembad is open van zeven uur 's ochtends tot negen uur 's avonds. Een medewerker van de krant vindt het jammer dat er geen glijbaan is. Het water wordt verwarmd tot achtentwintig graden. Eerder dit jaar werd het oude bad gesloten, omdat het te oud was geworden.
4. Welke zin bevat een feit én een mening?
- "Het zwembad heeft vijf banen en een peuterbad erbij."
- "Het is volgens de wethouder het mooiste zwembad van allemaal."
- "De medewerker vindt het jammer dat er geen glijbaan is."
- "Veel inwoners vinden de entree te duur: zes euro."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Het zwembad heeft vijf banen en een peuterbad erbij."? Dan denk je dat deze zin een mening bevat. Er staan alleen feiten in, zoals het aantal banen.
- B: Koos je "Het is volgens de wethouder het mooiste zwembad van..."? Dan denk je dat deze zin een feit bevat. Er staat alleen een oordeel, en geen controleerbaar gegeven.
- C: Koos je "De medewerker vindt het jammer dat er geen glijbaan..."? Dan denk je dat deze zin een feit bevat. Het is alleen een oordeel over de glijbaan, en niet controleerbaar.
- D (juist): Klopt: de prijs is een feit, "te duur" is een oordeel.
Onthoud: Wat is meetbaar en wat niet?
Verder in Nederlands VMBO
- Hoofdgedachte en deelonderwerpenJe zoekt het onderwerp, de hoofdgedachte en de deelonderwerpen van een tekst, kiest tussenkopjes en vat een tekst samen in één zin.
- Standpunt en argumenten in een leestekstJe vindt in een betoog het standpunt, de argumenten, het voorbeeld, het bezwaar en de conclusie en beoordeelt hoe sterk de argumenten zijn.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app