Leren › Nederlands VMBO › Domein C: Leesvaardigheid
Standpunt en argumenten in een leestekst
Je vindt in een betoog het standpunt, de argumenten, het voorbeeld, het bezwaar en de conclusie en beoordeelt hoe sterk de argumenten zijn.
- Nederlands VMBO
- CE+SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Standpunt | De mening die de schrijver verdedigt. |
| Argument | Een reden voor het standpunt. |
| Voorbeeld | Een concreet geval. |
| Tegenargument | Een bezwaar. |
| Weerlegging | Een antwoord op een bezwaar. |
| Conclusie | De afsluiting met het standpunt. |
Een betoog begint vaak met het standpunt: wat vindt de schrijver? Je herkent het aan ik vind dat, moet of zou moeten. Daarna volgen de argumenten: redenen waarom het standpunt klopt. In de tekst over de schooltijden is het standpunt "school moet later beginnen" en het eerste argument "leerlingen zijn 's ochtends moe". Een argument beantwoordt de vraag waarom. Een schrijver geeft meestal meer dan één argument en leidt ze in met want, omdat of bovendien. Het standpunt en de argumenten samen vormen de onderbouwing van het betoog.
Een voorbeeld maakt een argument concreet. De schrijver van de bustekst noemt een klas die nooit te laat kwam. Let op: één voorbeeld bewijst nog niet voor iedereen dat iets klopt, het is dus een zwak punt. Een goede schrijver noemt ook een bezwaar (tegenargument): "een bezwaar is dat de gemeente het moet betalen". Daarna geeft hij een weerlegging, een antwoord waarmee het bezwaar kleiner wordt: "toch is dat goed te doen, want er zijn minder auto's". Dat doet de schrijver vaak met maar of toch. Zo toont hij dat hij nagedacht heeft en wordt zijn betoog sterker.
Signaalwoorden helpen je de onderdelen van een betoog te vinden. Een standpunt herken je aan ik vind dat en moet. Een argument staat na want of omdat, een extra argument na bovendien. Een bezwaar kondig je aan met sommigen zeggen of een bezwaar is, het antwoord met maar of toch. De conclusie begint met daarom of kortom. Een oproep zegt wat de lezer moet doen, zoals teken de petitie. In het examen staan deze woorden als gids door de tekst, dus onderstreep ze.
Het slot van een betoog bevat de conclusie: het standpunt wordt herhaald met daarom of kortom, bijvoorbeeld "daarom moet de school later beginnen". Soms staat er ook een oproep. Beoordeel daarna hoe sterk het betoog is. Een sterk argument past echt bij het standpunt en geldt voor veel mensen, zoals "later beginnen helpt bij opletten". Een zwak argument noemt maar één persoon, zoals de zus van de schrijver, of gaat over iets anders. Vraag bij elk argument: bewijst dit echt dat het standpunt klopt? Een bezwaar met antwoord maakt een betoog sterker, een bezwaar zonder antwoord laat een gat.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Wat is een standpunt?
- een reden voor een mening erbij
- de mening van de schrijver
- een voorbeeld uit de tekst
- de laatste zin van de tekst
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "een reden voor een mening erbij"? Dan denk je dat een standpunt een reden is. Een reden is een argument, en het standpunt is de mening zelf.
- B (juist): Klopt: het standpunt zegt wat de schrijver vindt of wil.
- C: Koos je "een voorbeeld uit de tekst"? Dan denk je dat een standpunt een voorbeeld is. Een voorbeeld maakt een argument sterker, maar het is zelf geen standpunt.
- D: Koos je "de laatste zin van de tekst"? Dan denk je dat een standpunt altijd de laatste zin is. Dat kan, maar niet altijd, het gaat om de inhoud: een mening.
Onthoud: Wat vindt de schrijver?
[1] Ik vind dat school later moet beginnen. [2] Veel leerlingen zijn 's ochtends nog moe, want ze gaan laat naar bed. Een uur later beginnen geeft ze meer rust, en slaaptekort is niet goed voor je concentratie. [3] Bovendien kun je dan beter opletten, zodat je betere cijfers haalt. Mijn zus begint pas om negen uur en zij haalt hoge cijfers. [4] Sommigen zeggen dat school dan ook later uit is. Dat klopt, maar dan heb je 's middags nog genoeg tijd voor sport en huiswerk. [5] Daarom moet de school later beginnen.
2. Welke zin is het standpunt in de tekst over de schooltijden?
- "Veel leerlingen zijn 's ochtends nog moe."
- "Ik vind dat school later moet beginnen."
- "Mijn zus begint pas om negen uur."
- "Dat klopt, maar dan heb je 's middags nog tijd."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Veel leerlingen zijn 's ochtends nog moe."? Dan denk je dat dit het standpunt is. Het is een argument, dus een reden.
- B (juist): Klopt: hier zegt de schrijver met "ik vind dat" wat hij vindt.
- C: Koos je "Mijn zus begint pas om negen uur."? Dan denk je dat dit het standpunt is. Het is een voorbeeld, geen mening.
- D: Koos je "Dat klopt, maar dan heb je 's middags nog tijd."? Dan denk je dat dit het standpunt is. Het is een antwoord op een bezwaar, geen standpunt.
Onthoud: Wat vindt de schrijver?
[1] Scholieren moeten gratis met de bus kunnen reizen. [2] Ouders betalen nu veel geld voor de buskaart van hun kind. Als het gratis wordt, houden gezinnen meer geld over. [3] Bovendien gaan er dan meer leerlingen met de bus in plaats van met de auto, zodat het verkeer rustiger wordt. Een klas uit mijn buurt reisde vorig jaar samen met de bus en kwam nooit te laat. [4] Een bezwaar is dat de gemeente het moet betalen. Toch is dat goed te doen, want er zijn minder auto's en dus minder wegwerkzaamheden. [5] Kortom: laat scholieren gratis reizen.
3. Waarom beantwoordt de schrijver het bezwaar over de kosten?
- omdat hij zelf twijfelt aan zijn standpunt
- omdat de gemeente hem dwingt
- omdat hij het bezwaar niet begrijpt
- zo wordt zijn standpunt sterker
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "omdat hij zelf twijfelt aan zijn standpunt"? Dan denk je dat de schrijver twijfelt. Hij eindigt met "kortom, laat scholieren gratis reizen", dus hij is zeker.
- B: Koos je "omdat de gemeente hem dwingt"? Dan denk je dat de gemeente hem dwingt. Dat staat nergens, en hij kiest zelf wat hij schrijft.
- C: Koos je "omdat hij het bezwaar niet begrijpt"? Dan denk je dat hij het niet snapt. Hij geeft een antwoord, dus hij begrijpt het wel.
- D (juist): Klopt: een bezwaar met een goed antwoord maakt de tekst overtuigender.
Onthoud: Wat bereikt hij?
[1] Scholieren moeten gratis met de bus kunnen reizen. [2] Ouders betalen nu veel geld voor de buskaart van hun kind. Als het gratis wordt, houden gezinnen meer geld over. [3] Bovendien gaan er dan meer leerlingen met de bus in plaats van met de auto, zodat het verkeer rustiger wordt. Een klas uit mijn buurt reisde vorig jaar samen met de bus en kwam nooit te laat. [4] Een bezwaar is dat de gemeente het moet betalen. Toch is dat goed te doen, want er zijn minder auto's en dus minder wegwerkzaamheden. [5] Kortom: laat scholieren gratis reizen.
4. Welke zin is de conclusie van de tekst over de bus?
- "Ouders betalen nu veel geld."
- "Kortom: laat scholieren gratis reizen."
- "Een bezwaar is dat de gemeente het moet betalen."
- "Een klas kwam nooit te laat."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Ouders betalen nu veel geld."? Dan denk je dat dit de conclusie is. Het noemt een kostenpunt voor ouders, en dat is een argument in het begin.
- B (juist): Klopt: deze zin herhaalt het standpunt aan het eind.
- C: Koos je "Een bezwaar is dat de gemeente het moet betalen."? Dan denk je dat dit de conclusie is. Het noemt een tegenwerping van anderen, en die komt voor het slot.
- D: Koos je "Een klas kwam nooit te laat."? Dan denk je dat dit de conclusie is. Het beschrijft een gebeurtenis in de klas, en dat is een voorbeeld in het midden.
Onthoud: Hoe eindigt de tekst?
Verder in Nederlands VMBO
- Feiten en meningen in een tekstJe onderscheidt in een tekst feiten van meningen, herkent overdrijving en controleert of informatie betrouwbaar is.
- Schrijfdoel, lezer en tekstvorm bepalenVoor je schrijft bedenk je wat je wilt bereiken, voor wie je schrijft en welke vorm past, en je kiest daar de juiste toon bij.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app