Leren › Nederlands VMBO › Domein D: Schrijfvaardigheid
Schrijfdoel, lezer en tekstvorm bepalen
Voor je schrijft bedenk je wat je wilt bereiken, voor wie je schrijft en welke vorm past, en je kiest daar de juiste toon bij.
- Nederlands VMBO
- SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Schrijfdoel | Wat je wilt bereiken. |
| Lezer | Voor wie je schrijft. |
| Tekstvorm | Brief, uitnodiging, verslag. |
| Aanhef en afsluiting | Groet aan begin en eind. |
| Formeel | Netjes en beleefd. |
| Nakijken | Fouten verbeteren. |
Elke tekst heeft een schrijfdoel: wat wil je bereiken? De leerling die een docent mailt wil toestemming om de toets later te maken. Lena wil een baan, Fenna wil dat de winkel haar probleem oplost en Noah wil dat zijn opa en oma komen. Daarna bedenk je voor wie je schrijft: de lezer. Een docent, een manager en een vriend lezen allemaal anders en verwachten een andere manier van schrijven. Ten slotte kies je de tekstvorm: een brief, een uitnodiging, een klacht of een verslag. Doel, lezer en vorm bepalen samen wat je opschrijft en hoe je het opschrijft.
Elke tekstvorm heeft eigen kenmerken. Een uitnodiging zegt wat, waar en wanneer en vraagt om te komen, zoals Noahs kaart voor zijn verjaardag. Een klacht noemt wat er mis is, geeft gegevens zoals de datum en zegt wat je wilt: geld terug of een nieuwe koptelefoon. Een sollicitatie is een brief waarin je om een baan vraagt, met je naam, leeftijd en wanneer je kunt werken. Een verslag vertelt achteraf wat er gebeurd is. Kies de vorm die bij je doel past en neem de gegevens op die de lezer nodig heeft, anders weet hij niet wat hij moet doen.
Je toon hangt af van je lezer. Schrijf je aan een docent, een manager of een bedrijf, dan schrijf je formeel: een nette aanhef zoals "Geachte heer Bakker", hele woorden en een afsluiting als "Met vriendelijke groet". Schrijf je aan een vriend of familie, dan mag je informeel zijn: "Yo, zin om te gamen?" of "Lieve opa en oma". De leerling die "hey mevrouw, ff vragen" aan zijn docent schreef, gebruikte een informele toon bij een formele lezer. Dat valt niet goed. Kies je toon dus bij elke tekst opnieuw.
Een goede tekst schrijf je in drie stappen. Eerst plan je: wat is mijn doel, wie is mijn lezer, welke gegevens heb ik nodig? Dan schrijf je met aanhef, inhoud en afsluiting. Ten slotte kijk je na: lees je tekst, controleer de spelling en kijk of alle gegevens erin staan. Fenna noemde de datum en wat er kapot was, waardoor de winkel kon helpen. Noah vergat het adres in zijn uitnodiging, dus zijn opa en oma weten niet waar ze heen moeten. Nakijken voorkomt zulke fouten, dus sla die stap nooit over.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Waarom schrijf je een tekst?
- alleen om de tijd van de les te vullen
- je wilt iets bereiken bij de lezer
- om zoveel mogelijk woorden op te schrijven
- om je handschrift te laten zien
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "alleen om de tijd van de les te vullen"? Dan denk je dat een tekst alleen dient om tijd te vullen. Een schrijver wil echt iets bereiken, en dat is het doel.
- B (juist): Klopt: elke tekst heeft een doel, zoals informeren of iets gedaan krijgen.
- C: Koos je "om zoveel mogelijk woorden op te schrijven"? Dan denk je dat het aantal woorden telt. Een goede tekst is duidelijk en past bij het doel, en niet de langste.
- D: Koos je "om je handschrift te laten zien"? Dan denk je dat een tekst vooral om het schrift gaat. Het gaat om wat de lezer begrijpt, en niet om hoe het eruitziet.
Onthoud: Wat wil je bereiken?
Een leerling schrijft aan zijn docent: "hey mevrouw, ik was gisteren ziek dus ik kon niet naar de les komen. ff vragen of ik de toets later mag maken? thx!!" Hij verstuurt het bericht zonder aanhef of afsluiting.
2. Welk doel heeft het bericht van de leerling?
- de docent laten lachen met een grap
- de toets later mogen maken
- uitleggen hoe je een toets maakt
- een product aan de docent verkopen
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de docent laten lachen met een grap"? Dan denk je dat hij wil grappen maken. Hij vraagt iets, en dat is serieus.
- B (juist): Klopt: hij wil iets van de docent gedaan krijgen.
- C: Koos je "uitleggen hoe je een toets maakt"? Dan denk je dat hij uitleg geeft. Hij vraagt zelf een gunst, en legt niets uit.
- D: Koos je "een product aan de docent verkopen"? Dan denk je dat hij iets verkoopt. Hij vraagt toestemming, en dat is geen verkoop.
Onthoud: Wat vraagt hij?
Noah nodigt zijn opa en oma uit voor zijn verjaardagsfeest: "Lieve opa en oma, ik word zaterdag 15 mei zestien! Ik geef een feestje bij ons thuis om half drie. Komen jullie ook? Liefs, Noah." Hij schrijft op een kaart met een tekening.
3. Voor wie schrijft Noah en welke toon past?
- voor een manager, heel formeel en zakelijk
- voor opa en oma, warm
- voor een docent, kort en zakelijk
- voor een burgemeester, plechtig
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "voor een manager, heel formeel en zakelijk"? Dan denk je dat Noah een manager aanschrijft. Zijn lezers zijn zijn opa en oma, en de toon is warm.
- B (juist): Klopt: de lezers zijn familie, dus een vriendelijke persoonlijke toon past.
- C: Koos je "voor een docent, kort en zakelijk"? Dan denk je dat de lezer een docent is. De aanhef is "Lieve opa en oma", en de toon is warm.
- D: Koos je "voor een burgemeester, plechtig"? Dan denk je dat de lezer een burgemeester is. Noah schrijft liefs, en dus persoonlijk.
Onthoud: Wie leest het?
Noah nodigt zijn opa en oma uit voor zijn verjaardagsfeest: "Lieve opa en oma, ik word zaterdag 15 mei zestien! Ik geef een feestje bij ons thuis om half drie. Komen jullie ook? Liefs, Noah." Hij schrijft op een kaart met een tekening.
4. Welke gegevens horen in een uitnodiging?
- wat, waar en wanneer
- alleen de naam van de afzender
- alleen het cadeau dat je wilt
- alleen een tekening
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: een uitnodiging zegt wat er is, waar en wanneer, en vraagt om te komen.
- B: Koos je "alleen de naam van de afzender"? Dan denk je dat de naam genoeg is. De lezer moet weten wat, waar en wanneer, anders kan hij niet komen.
- C: Koos je "alleen het cadeau dat je wilt"? Dan denk je dat het cadeau erin hoort. Het cadeau noem je meestal niet, maar wel wat, waar en wanneer.
- D: Koos je "alleen een tekening"? Dan denk je dat een tekening genoeg is. De lezer moet ook de gegevens hebben, dus wat, waar en wanneer.
Onthoud: Wat moet de lezer weten?
Verder in Nederlands VMBO
- Standpunt en argumenten in een leestekstJe vindt in een betoog het standpunt, de argumenten, het voorbeeld, het bezwaar en de conclusie en beoordeelt hoe sterk de argumenten zijn.
- Een formele brief of e-mail schrijvenJe schrijft een nette brief of e-mail met een goede onderwerpregel, aanhef, duidelijke inhoud en afsluiting, in beleefd taalgebruik.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app