Leren › Nederlands VWO › Domein B: Mondeling
Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers
Je luistert actief, vraagt door, beantwoordt vragen eerlijk, gaat rustig om met kritiek en geeft en ontvangt feedback die concreet en bruikbaar is.
- Nederlands VWO
- SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Actief luisteren | Aandacht tonen, doorvragen, samenvatten. |
| Open vraag, gesloten vraag | Uitleg tegenover ja of nee. |
| Toezegging | Eerlijk zijn en iets uitzoeken. |
| Kritiek, defensief | Luisteren in plaats van je afweren. |
| Feedback, concreet, tip | Wat goed ging, wat beter kan, hoe. |
Actief luisteren betekent dat je laat zien dat je luistert: je kijkt de spreker aan, je legt je telefoon weg en je reageert op wat er gezegd is. Daarbij horen doorvragen en samenvatten. Een open vraag (wat bedoel je met slecht, en voor wie?) vraagt om uitleg en een voorbeeld, een gesloten vraag (vind je dat slecht?) om ja of nee. Met doorvragen en verduidelijken controleer je wat de ander bedoelt voordat je reageert. Bij samenvatten herhaal je in eigen woorden wat je hoorde: dus je vindt de pauze te kort om rustig te eten? Zo kan de ander corrigeren en voelt hij zich gehoord. Een kort ja, ja terwijl je op je telefoon kijkt is geen luisteren: het toont geen aandacht en leidt tot misverstanden, ook in een debat of discussie waar je moet reageren op de ander.
Na een voordracht krijg je vragen. Beantwoord ze kort en eerlijk. Weet je het niet, zeg dat dan: daar heb ik geen antwoord op, maar ik zoek het uit en laat het jullie morgen weten. Zo'n toezegging met een termijn is betrouwbaarder dan een verzonnen getal. Wie een antwoord verzint, verliest zijn geloofwaardigheid zodra dat fout blijkt. Valt een vraag buiten je onderwerp, zeg dat vriendelijk en verwijs eventueel door. Bij een boze of kritische vraag herhaal je de vraag rustig, antwoord je met een bron of voorbeeld en blijf je beleefd. Ontwijken, boos worden of zeggen dat men je moet geloven overtuigt niet. Je geloofwaardigheid groeit juist als je laat zien wat je weet, wat je niet weet en waar je het vandaan hebt.
Kritiek is een bezwaar of verbeterpunt dat iemand noemt over je werk of standpunt. Wie defensief reageert, verdedigt zich zonder te luisteren: jij snapt er niks van. Dat is een aanval op de persoon en lost niets op. Beter is luisteren, rustig vragen wat precies bedoeld wordt, de kritiek erkennen als ze klopt en zeggen wat je eraan doet: dank je, we hadden geen bewijs; we zoeken een onderzoek voor volgende keer. Klopt de kritiek niet, geef dan een inhoudelijk tegenargument in plaats van een tegenaanval. Bij een kritische vraag van een toehoorder doe je hetzelfde: erken de vraag, geef bewijs en blijf kalm. Zo zien anderen dat je open staat voor verbetering en je kritiek niet als een aanval ziet, en dat vergroot je gezag.
Feedback zegt wat goed ging en wat beter kan, zodat de ander ervan leert. Goede feedback is concreet: ze noemt een aanwijsbaar punt in plaats van een algemeen oordeel. Het was wel goed is vaag; je inleiding trok meteen mijn aandacht, maar je praatte in de kern te snel is bruikbaar. Gebruik drie onderdelen: een positief punt, een verbeterpunt en een tip, bijvoorbeeld laat na elk punt een pauze en kijk het publiek aan. Geef feedback op het gedrag of het werk, niet op de persoon. Ontvang feedback door te luisteren, door te vragen wat de ander bedoelt en door te bedanken, ook als je het er niet helemaal mee eens bent. Kies daarna één punt om te verbeteren, zodat de feedback tot iets leidt.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
Tijdens een groepsgesprek zegt Milan: "Ik vind dat de pauze langer moet." Nadia kijkt op haar telefoon en zegt: "Ja, ja." Daarna vraagt Jesse: "Bedoel je dat je meer tijd nodig hebt om te eten, of om te bewegen?"
1. Wie van de drie luistert actief naar Milan?
- Nadia, die "ja, ja" zegt
- Jesse, die doorvraagt
- Milan zelf, omdat hij iets zegt
- niemand, want luisteren kan niet in een groep
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Nadia, die ja, ja zegt"? Dan denk je dat korte bevestigingen luisteren zijn. Nadia kijkt op haar telefoon, dus ze luistert niet echt.
- B (juist): Klopt: Jesse laat zien dat hij luistert door zijn bedoeling te controleren.
- C: Koos je "Milan zelf, omdat hij iets zegt"? Dan denk je dat de spreker luistert. Milan spreekt, Jesse luistert.
- D: Koos je "niemand, want luisteren kan niet in een groep"? Dan denk je dat luisteren in een groep onmogelijk is. Jesse doet het wel, dus het kan.
Onthoud: Wie vraagt door?
Tijdens een groepsgesprek zegt Milan: "Ik vind dat de pauze langer moet." Nadia kijkt op haar telefoon en zegt: "Ja, ja." Daarna vraagt Jesse: "Bedoel je dat je meer tijd nodig hebt om te eten, of om te bewegen?"
2. Waarom is Nadia's reactie geen actief luisteren?
- omdat ze helemaal niet praat tijdens het gesprek
- ze toont geen aandacht
- omdat ze veel te veel praat in het gesprek
- omdat ze een lastige vraag stelt aan Milan
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "omdat ze helemaal niet praat tijdens het gesprek"? Dan denk je dat luisteren praten is. Luisteren kan zonder praten, maar met aandacht.
- B (juist): Klopt: telefoon en een automatisch "ja, ja" tonen geen interesse.
- C: Koos je "omdat ze veel te veel praat in het gesprek"? Dan denk je dat ze veel zegt. Ze zegt maar twee woorden, en toont geen aandacht.
- D: Koos je "omdat ze een lastige vraag stelt aan Milan"? Dan denk je dat ze doorvraagt. Ze stelt geen vraag, dat doet Jesse.
Onthoud: Aandacht tonen.
Tijdens een groepsgesprek zegt Milan: "Ik vind dat de pauze langer moet." Nadia kijkt op haar telefoon en zegt: "Ja, ja." Daarna vraagt Jesse: "Bedoel je dat je meer tijd nodig hebt om te eten, of om te bewegen?"
3. Welke reactie van Nadia zou actief luisteren zijn?
- "Dus je vindt de pauze te kort?"
- "Ik vind dat ook, laten we naar huis gaan."
- "Ik moet even appen, wacht even."
- "Dat is een slecht idee."
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: ze vat samen en controleert wat Milan bedoelt.
- B: Koos je "Ik vind dat ook, laten we naar huis gaan."? Dan denk je dat instemmen luisteren is. Ze reageert niet op wat Milan zei, dus ze luistert niet.
- C: Koos je "Ik moet even appen, wacht even."? Dan denk je dat een korte onderbreking niet uitmaakt. Het toont geen aandacht, dus het is geen luisteren.
- D: Koos je "Dat is een slecht idee."? Dan denk je dat een oordeel luisteren is. Het is een mening zonder te begrijpen, dus het is geen luisteren.
Onthoud: Dus je bedoelt...?
Een leerling zegt tijdens een discussie: "Sociale media zijn slecht." De gespreksleider vraagt: "Wat bedoel je met slecht, en voor wie?" De leerling denkt even na en geeft dan een voorbeeld.
4. Welke vervolgvraag maakt de bewering "sociale media zijn slecht" scherper?
- "Waarom zeg je dat zo hard, joh?"
- "Ben je het niet gewoon moe, zeg?"
- "Dus alles is slecht?"
- "Welk voorbeeld zag je?"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Waarom zeg je dat zo hard, joh?"? Dan denk je dat toon het probleem is. De vraag gaat over de toon, niet over de inhoud.
- B: Koos je "Ben je het niet gewoon moe, zeg?"? Dan denk je dat een persoonlijke vraag helpt. Het is een aanval, geen verduidelijking.
- C: Koos je "Dus alles is slecht?"? Dan denk je dat overdrijven de bewering scherper maakt. Het vervormt de bewering, en helpt niet.
- D (juist): Klopt: een voorbeeld maakt de bewering concreet en controleerbaar.
Onthoud: Wat bedoel je precies?
Verder in Nederlands VWO
- Deelnemen aan een discussie of debatJe bereidt je voor op een discussie of debat, verdedigt je standpunt met onderbouwde argumenten, weerlegt tegenargumenten eerlijk, houdt…
- Informatie verzamelen, verwerken en verantwoordenJe zoekt gericht informatie voor een gedocumenteerde tekst, beoordeelt en weegt bronnen, maakt bruikbare aantekeningen, verwerkt…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app