Slagio

Leren › Nederlands VWO › Domein B: Mondeling

Informatie verzamelen en verwerken

Je zoekt voor een voordracht, discussie of debat bronnen, beoordeelt hun betrouwbaarheid, vergelijkt tegenstrijdige informatie, verwerkt die tot kernpunten in eigen woorden en vermeldt je bronnen zonder te plagiëren.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Voor een voordracht, discussie of debat verzamel je informatie bij betrouwbare bronnen, vergelijk je bronnen die elkaar tegenspreken en verwerk je alles tot kernpunten in eigen woorden. Een citaat of parafrase krijgt altijd een bronvermelding, anders is het plagiaat.
Begrippenlijst
BegripKern
Betrouwbare, onafhankelijke bronDeskundige afzender, controleerbaar, zonder belang.
BelanghebbendeHeeft voordeel bij een bepaalde boodschap.
ActualiteitPast de bron bij de situatie van nu?
Kernpunt, selecterenAlleen wat bij doel en onderwerp past.
Parafraseren, citaatEigen woorden of letterlijk, beide met bron.
PlagiaatOvernemen zonder bron.
1Bronnen zoeken en beoordelen

Een bron is de plek waar informatie vandaan komt. Je beoordeelt hem met vier vragen. Wie is de afzender, en is die deskundig? Welk belang heeft hij: een bedrijf dat filters verkoopt is een belanghebbende en dus niet onafhankelijk. Hoe is de actualiteit: een onderzoek uit 2012 past slecht bij de situatie van nu. En kun je de informatie controleren: noemt de bron methode, cijfers en eigen bronnen? Een betrouwbare bron scoort goed op alle vier, zoals een universitair rapport met bronnenlijst. Een anoniem forumbericht scoort op geen enkele. Belanghebbende bronnen zijn niet onbruikbaar, maar je noemt hun belang en toetst de informatie aan een onafhankelijke bron. Op het vwo vraagt de eindterm je ook bronnen te vergelijken en je keuze te verantwoorden.

1 wie?2 welk belang?3 hoe recent?4 controleerbaar?kies je bronnendeskundige afzenderonafhankelijk of nietpast bij numethode en bronnen
Een bron beoordelen met vier vragen: de afzender, het belang, de actualiteit en de controleerbaarheid.
Onthoud: een betrouwbare bron heeft een deskundige, onafhankelijke afzender, is actueel en controleerbaar.
2Bronnen vergelijken

Bronnen kunnen elkaar tegenspreken, zoals een onderzoek dat elektrische auto's schoner noemt en een folder van brandstofhandelaren die het ontkent. Vergelijk dan niet het aantal maar de kwaliteit. Het onderzoek met openbare methode en cijfers weegt zwaarder dan een folder zonder cijfers van een belanghebbende. Gebruik beide in je voordracht: noem wat elke bron zegt, wie de afzender is, en waarom je de ene sterker vindt. Alleen de bron noemen die je bevalt, levert eenzijdige informatie en kost geloofwaardigheid. Je kunt ook niet beide gelijk geven om een compromis te vinden: een gemiddelde van tegenstrijdige uitspraken is meestal onwaar. In een debat helpt het te weten welke bron je tegenstander gebruikt, zodat je zijn bron kunt beoordelen.

bron Abron Bonderzoekmethode, cijfersfolderbelang, geen cijferszwaarder: betrouwbaarder bronnoem beide en leg je keuze uit
Bronnen vergelijken: het onderzoek met methode en cijfers weegt zwaarder dan de folder van een belanghebbende, maar je noemt beide.
Tip: noem bij tegenstrijdige bronnen eerst wat ze beweren, dan wie de afzender is en waarom je één bron zwaarder weegt.
3Selecteren en verwerken tot kernpunten

Een goede voordracht leest geen artikel voor. Je selecteert eerst: bij een artikel van 900 woorden over zonnepanelen op schooldaken zijn de kernpunten de schaal, de opbrengst en de terugverdientijd, en de verf van de kantine laat je weg. Daarna formuleer je in eigen woorden en kies je één voorbeeld dat de kernpunten illustreert. Selecteren hangt af van je doel, je publiek en je tijd: twee minuten vraagt om drie kernpunten, vijf minuten om meer uitleg. Een kernpunt beantwoordt de vraag die je onderzoek stelde; details maken je verhaal alleen langer. Maak een korte aantekeningenlijst met trefwoorden en spreek vrij, zodat je publiek je volgt en niet naar je papier hoeft te kijken.

het hele artikelkernpunteneigen woorden900 woorden, veel detailsdrie punten voor je doelplus één voorbeeldspreek vrij, lees niet voor
Van artikel naar voordracht: het hele artikel wordt gereduceerd tot kernpunten, die je in eigen woorden en met één voorbeeld vertelt.
Onthoud: selecteer wat bij doel, publiek en tijd past, en vertel het in eigen woorden.
4Citeren, parafraseren en plagiaat

Wie andermans woorden gebruikt, heeft twee opties. Bij een citaat neem je de tekst letterlijk over: tussen aanhalingstekens, met de bron erbij. Bij parafraseren geef je de inhoud in eigen woorden weer, met een andere zinsbouw dan de bron; ook dan noem je de bron, omdat het idee van iemand anders blijft. Alleen een paar woorden vervangen door synoniemen is geen parafrase. Plagiaat is andermans tekst of idee presenteren als eigen werk, zonder bron. Een volledige bronvermelding bevat auteur, titel, jaar en herkomst, zodat iemand de bron kan terugvinden. Dit geldt ook voor afbeeldingen en grafieken: ook die heeft een maker. Een bronvermelding hoort zowel in je schrijfwerk als in een mondelinge presentatie, bijvoorbeeld als je zegt: volgens een onderzoek van het Slaapinstituut Noord uit 2022.

letterlijkeigen woordenletterlijkmet aanhalingstekens, bronandere zinsbouw, bronzonder broncitaatparafraseplagiaat
Citeren, parafraseren en plagiaat: letterlijk met bron is een citaat, in eigen woorden met bron een parafrase, en zonder bron is het plagiaat.
Tip: noem je bron ook mondeling, bijvoorbeeld met "volgens een onderzoek van ... uit ...", en houd een bronnenlijst bij.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke bron kies je eerst voor een voordracht over een wetenschappelijk onderwerp?

  1. een blog van een enthousiaste liefhebber
  2. een universitair rapport
  3. een reclamefolder van een bedrijf
  4. een anoniem bericht met veel reacties
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "een blog van een enthousiaste liefhebber"? Dan denk je dat enthousiasme betrouwbaarheid is. Een blog kan inspireren, maar je kunt de informatie niet controleren.
  • B (juist): Klopt: een rapport met bronnenlijst en methode is controleerbaar en door deskundigen geschreven.
  • C: Koos je "een reclamefolder van een bedrijf"? Dan denk je dat een bedrijf neutraal informeert. Een folder wil verkopen, dus de informatie kan eenzijdig zijn.
  • D: Koos je "een anoniem bericht met veel reacties"? Dan denk je dat populariteit waarheid bewijst. Het aantal reacties zegt niets, de afzender is onbekend.

Onthoud: Deskundig en controleerbaar.

Je houdt een voordracht over microplastics in zee en vindt vier bronnen. Bron 1: een rapport van een universiteit uit 2023, met uitleg over de meetmethode en een lijst van bronnen. Bron 2: de website van een bedrijf dat filters voor wasmachines verkoopt. Bron 3: een krantenartikel zonder auteur en zonder bronvermelding. Bron 4: een forumbericht van een anonieme gebruiker met veel uitroeptekens.

2. Waarom is bron 3 onvoldoende als enige bron?

  1. omdat een krant nooit betrouwbaar is
  2. geen auteur en geen bronnen
  3. omdat het artikel te kort is
  4. omdat het niet over zee gaat
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "omdat een krant nooit betrouwbaar is"? Dan denk je dat kranten onbetrouwbaar zijn. Veel kranten zijn betrouwbaar, maar dit artikel noemt geen bronnen.
  • B (juist): Klopt: zonder auteur en bronnen kun je niet nagaan waar de informatie vandaan komt.
  • C: Koos je "omdat het artikel te kort is"? Dan denk je dat de lengte telt. Een kort artikel kan juist zijn, het probleem is de herkomst.
  • D: Koos je "omdat het niet over zee gaat"? Dan denk je dat het onderwerp ontbreekt. Het gaat wel over microplastics, het is de controleerbaarheid die schort.

Onthoud: Kun je het nagaan?

Voor een debat over elektrische auto's lees je twee bronnen. Bron A is een onderzoek van een instituut voor duurzame mobiliteit dat de uitstoot over de hele levensduur berekent en zijn methode openbaar maakt: elektrische auto's stoten in totaal minder CO2 uit. Bron B is een folder van een vereniging van brandstofhandelaren: elektrische auto's zijn volgens hen niet schoner, omdat accu's bij de productie vervuilen. De folder noemt geen cijfers.

3. Welke formulering in de voordracht is evenwichtig en eerlijk?

  1. "Het instituut rekent minder uitstoot voor; de vereniging noemt geen cijfers."
  2. "Elektrische auto's zijn altijd schoner en de tegenstanders hebben gewoon ongelijk."
  3. "Elektrische auto's en brandstofauto's zijn precies even schoon."
  4. "Niemand weet het, dus ik zeg er niets over."
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de spreker noemt beide kanten en laat zien dat de tweede bron geen onderbouwing geeft.
  • B: Koos je "Elektrische auto's zijn altijd schoner en de..."? Dan denk je dat een stellige uitspraak eerlijk is. Hij laat de andere bron weg, en is dus eenzijdig.
  • C: Koos je "Elektrische auto's en brandstofauto's zijn precies..."? Dan denk je dat gelijkheid de oplossing is. De bronnen spreken elkaar tegen, dus gelijkheid is een verzonnen compromis.
  • D: Koos je "Niemand weet het, dus ik zeg er niets over."? Dan denk je dat tegenspraak je tot zwijgen dwingt. Je kunt de bronnen beoordelen, en dat doet de spreker niet.

Onthoud: Eerlijk en evenwichtig.

Je houdt een voordracht over microplastics in zee en vindt vier bronnen. Bron 1: een rapport van een universiteit uit 2023, met uitleg over de meetmethode en een lijst van bronnen. Bron 2: de website van een bedrijf dat filters voor wasmachines verkoopt. Bron 3: een krantenartikel zonder auteur en zonder bronvermelding. Bron 4: een forumbericht van een anonieme gebruiker met veel uitroeptekens.

4. Een leerling gebruikt bron 1 en bron 2 even zwaar. Waarom is dat onverstandig?

  1. omdat bron 2 altijd onwaar is
  2. omdat bron 1 te lang is
  3. omdat je nooit twee bronnen naast elkaar mag gebruiken
  4. bron 1 is onafhankelijk, bron 2 heeft belang
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "omdat bron 2 altijd onwaar is"? Dan denk je dat een belanghebbende altijd liegt. De informatie kan juist zijn, maar je weegt haar minder zwaar.
  • B: Koos je "omdat bron 1 te lang is"? Dan denk je dat de lengte iets zegt over de betrouwbaarheid. Het gaat om controleerbaarheid, niet om lengte.
  • C: Koos je "omdat je nooit twee bronnen naast elkaar mag..."? Dan denk je dat combineren verboden is. Je mag bronnen combineren, maar je weegt hun kwaliteit.
  • D (juist): Klopt: de bronnen verschillen in betrouwbaarheid; dat hoort in de weging te blijken.

Onthoud: Zijn ze even sterk?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands VWO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app