Leren › Nederlands VWO › Domein C: Schrijfvaardigheid
Schrijftaal, stijl en correctheid
Je schrijft in verzorgde schrijftaal met een toon die bij lezer en doel past, kiest precieze woorden en overzichtelijke zinnen en controleert spelling, grammatica en leestekens.
- Nederlands VWO
- SE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Schrijftaal, spreektaal | Verzorgd tegenover losjes. |
| Register | Formeel of informeel, afgestemd op de lezer. |
| Stopwoord, vaag woord | Woorden zonder inhoud weglaten. |
| Beknoptheid | Zo kort als kan, zonder informatieverlies. |
| Werkwoordspelling | Stam plus t of d. |
| Aanhef, leestekens | Conventies van brief en zin. |
Wie praat, gebruikt spreektaal: stopwoorden als nou, gewoon en eigenlijk, afkortingen als 't en ie, en onafgemaakte zinnen. In een geschreven tekst gebruik je schrijftaal: volledige woorden, correcte zinnen en geen stopwoorden. De lezer kan niet vragen wat je bedoelt, dus moet de tekst zichzelf verklaren. Zeg hij heeft het gedaan in plaats van ie heeft 't gedaan, en laat woorden als gewoon, nou ja en en zo weg als ze niets toevoegen. Spreektaal is wel op haar plaats in de dialoog van een verhaal, waar ze een personage geloofwaardig maakt. Een zakelijke e-mail, een samenvatting of een betoog schrijf je in schrijftaal. Lees je tekst na hardop: waar je struikelt of waar je woorden hoort die je nooit zou opschrijven, past de tekst nog niet.
Het register is de toon van je tekst. Een formele tekst is beleefd en zakelijk: je gebruikt u, een aanhef als Geachte heer De Vries, en een slot als Met vriendelijke groet. Een informele tekst is los en vertrouwd: je, Hoi en Groetjes. Kies het register dat past bij de lezer en het doel. Voor een sollicitatie of een brief aan een onbekende gebruik je een formele toon, in een appje aan een vriend een informele. Een leerling die een docent mailt, kiest vaak iets ertussenin: Beste meneer Smit, met u en een beleefde groet. Wees consequent: een brief die formeel begint en informeel eindigt, valt uit de toon. Ga ook niet te ver, want een stijve zin als hierbij deel ik u mede klinkt in een gewone mail onnatuurlijk.
Kies precieze woorden. Vage woorden als ding, een soort van, een heleboel en best wel zeggen niet wat je bedoelt. Schrijf liever drie tentoonstellingen dan een heleboel dingen, en indrukwekkend dan best wel mooi. Schrijf beknopt: laat woorden weg die niets toevoegen, zoals het is zo dat, maar verlies geen informatie. Let ook op de zinnen. Een zin met veel bijzinnen die in elkaar zitten, is zwaar: de lezer verliest het begin uit het oog. Splits zo'n zin in korte zinnen, met één gedachte per zin. Wissel korte en iets langere zinnen af, zodat de tekst vlot leest. Gebruik zo mogelijk de aantallen uit je bron: zestig van de honderd leerlingen is sterker dan veel leerlingen.
Controleer je tekst op de veelvoorkomende fouten. Bij de werkwoordspelling krijgt de persoonsvorm bij hij, zij en het stam plus t: hij wordt. Het voltooid deelwoord kies je met 't kofschip: eindigt de stam op t, k, f, s, ch of p, dan komt er een t (gefietst), anders een d (gebeld). Gebruik hun bij bezit en meewerkend voorwerp (hun ouders, ik geef hun het boek), en hen na een voorzetsel of als lijdend voorwerp (aan hen, ik zag hen). Gebruik dan na een verschil (groter dan) en als na een gelijkheid (net zo snel als), en die bij een de-woord en dat bij een het-woord. Begin een zin en een naam met een hoofdletter, maar schrijf maanden met een kleine letter. Gebruik komma's voor een opsomming en tussen bijzinnen. Controleer ten slotte aanhef en slot.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welke zin is geschreven in schrijftaal?
- "Nou, de school gaat dus gewoon later beginnen, hè."
- "De school heeft besloten later te beginnen."
- "Die school begint straks later, snap je?"
- "Ze gaan daar lekker later beginnen of zo."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Nou, de school gaat dus gewoon later beginnen, hè."? Dan denk je dat spreektaalwoorden als "nou" en "hè" in schrijftaal passen. Zulke woorden horen bij praten, in schrijftaal laat je ze weg.
- B (juist): Klopt: de zin heeft volledige woorden en geen spreektaalwoorden.
- C: Koos je "Die school begint straks later, snap je?"? Dan denk je dat een vraag aan de lezer schrijftaal is. "Snap je" is spreektaal, het is een gesprek met de lezer.
- D: Koos je "Ze gaan daar lekker later beginnen of zo."? Dan denk je dat "lekker" en "of zo" in schrijftaal kunnen. Dat zijn spreektaalwoorden, ze maken de zin vaag en informeel.
Onthoud: Zou je het zo opschrijven?
Een leerling schrijft in een boekverslag: "Ik vond dat boek eigenlijk best wel echt super leuk, want het was gewoon, nou ja, heel spannend en zo."
2. Welke herschrijving van het fragment is schrijftaal?
- "Ik vond dat boek eigenlijk gewoon wel heel erg spannend."
- "Ik vond het boek zeer spannend."
- "Het boek was echt wel super spannend en zo."
- "Nou, het boek was best wel spannend, of zo."
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Ik vond dat boek eigenlijk gewoon wel heel erg..."? Dan denk je dat extra woorden de zin formeler maken. "Eigenlijk gewoon wel" zijn juist stopwoorden, ze horen bij spreektaal.
- B (juist): Klopt: de zin is volledig en heeft geen stopwoorden.
- C: Koos je "Het boek was echt wel super spannend en zo."? Dan denk je dat deze zin schrijftaal is. "Super" en "en zo" zijn spreektaal, ze passen niet in een formeel verslag.
- D: Koos je "Nou, het boek was best wel spannend, of zo."? Dan denk je dat "nou" en "of zo" in schrijftaal passen. Zulke woorden horen bij praten, je laat ze weg als je schrijft.
Onthoud: Welke woorden zijn nodig?
Een leerling stuurt een e-mail aan de docent. Versie 1: "Hoi meneer, snap die opdracht niet, kun je helpen? Groetjes Lisa". Versie 2: "Beste meneer Smit, ik begrijp opdracht 3 niet helemaal. Kunt u mij helpen? Met vriendelijke groet, Lisa de Vries". Versie 3: "Geachte heer Smit, hierbij deel ik u mede dat ik niet in staat ben de opdracht te begrijpen, hetgeen ik zeer betreur. Hoogachtend, Lisa".
3. Welke versie van de e-mail past het best bij een leerling die een docent iets vraagt?
- versie 2
- versie 1
- versie 3
- versie 1 en 2 zijn even goed
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: ze is beleefd en duidelijk, zonder stijf te worden.
- B: Koos je "versie 1"? Dan denk je dat een informele mail aan een docent kan. Versie 1 is te slordig, en zegt je tegen de docent.
- C: Koos je "versie 3"? Dan denk je dat hoe formeler hoe beter. Versie 3 is te stijf voor een schoolsituatie, de toon past niet bij de lezer.
- D: Koos je "versie 1 en 2 zijn even goed"? Dan denk je dat beide versies passen. Versie 1 is te informeel, en past niet bij een docent.
Onthoud: Past de toon bij de lezer?
Uit een sollicitatiebrief: "Geachte heer De Vries, Ik reageer graag op uw vacature voor kassamedewerker. Ik werk al twee jaar in de bediening en ben flexibel inzetbaar. Dan hoor ik wel van u, tot ziens! Sam Bakker"
4. Welke zin past niet bij het register van deze brief?
- "Geachte heer De Vries,"
- "Ik reageer graag op uw vacature voor kassamedewerker."
- "Ik werk al twee jaar in de bediening en ben flexibel inzetbaar."
- "Dan hoor ik wel van u, tot ziens!"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "Geachte heer De Vries,"? Dan denk je dat de aanhef te formeel is. Bij een sollicitatiebrief hoort een formele aanhef, dus deze past juist.
- B: Koos je "Ik reageer graag op uw vacature voor..."? Dan denk je dat deze zin te stijf is. Hij is beleefd en zakelijk, zoals in een sollicitatie hoort.
- C: Koos je "Ik werk al twee jaar in de bediening en ben..."? Dan denk je dat de zin te zakelijk is. Dat past juist bij een sollicitatie, omdat je jezelf zakelijk presenteert.
- D (juist): Klopt: de zin is te informeel voor een sollicitatiebrief.
Onthoud: Welke zin valt uit de toon?
Verder in Nederlands VWO
- Tekst en alinea opbouwenJe bouwt een tekst op met inleiding, kern en slot, schrijft alinea's met één hoofdgedachte en een kernzin, kiest een passende volgorde en…
- Een tekst reviseren op commentaarJe leest commentaar op een concept, herkent het soort opmerking, pakt de punten in een slimme volgorde aan, weegt af wat je overneemt en…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app