Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Domein B: Mondelinge taalvaardigheid

Adequaat reageren op luisteraars en deelnemers

Je luistert actief, beantwoordt vragen eerlijk en gericht, vraagt door waar iets onduidelijk is en geeft en ontvangt bruikbare feedback.

Oefen alle 26 vragenOpen in de app

Samenvatting

Een presentatie of discussie is geen eenrichtingsverkeer. Adequaat reageren betekent dat je actief luistert, vragen eerlijk en gericht beantwoordt, doorvraagt bij iets onduidelijks, kritiek inhoudelijk beantwoordt en feedback geeft en ontvangt. In dit leerdoel leer je hoe dat werkt.
Begrippenlijst
BegripKern
Actief luisterenMeedenken, noteren, aankijken en doorvragen.
DoorvragenEen vervolgvraag voor meer uitleg.
ReagerenInhoudelijk antwoorden op wat de ander zei.
Kritiek, tegenwerpingEen bezwaar tegen wat iemand zegt of doet.
ErkennenToegeven dat iets klopt.
FeedbackConcrete informatie om iets te verbeteren.
VerbeterpuntEen punt waarop iemand beter kan worden.
Persoonlijke aanvalDe persoon aanvallen in plaats van zijn argument.
1Actief luisteren en doorvragen

Bij actief luisteren kijk je de spreker aan, denk je mee, noteer je kernpunten en wacht je tot je aan de beurt bent. Is iets onduidelijk, dan vraag je door: een open vraag als "Wat bedoel je precies?" of "Kun je daar een voorbeeld van geven?" levert meer op dan een oordeel of een onoprechte opmerking.

1 Kijk de spreker aan 2 Denk mee en noteer kernpunten 3 Wacht op je beurt 4 Vraag door bij onduidelijkheid"Wat bedoel je precies?"
Vier onderdelen van actief luisteren: aankijken, meedenken en noteren, je beurt afwachten en doorvragen waar iets onduidelijk is.
2Vragen en kritiek beantwoorden

Beantwoord een vraag kort en gericht. Weet je het niet, zeg dat dan eerlijk en bied aan het uit te zoeken; verzin niets. Bij kritiek of een tegenwerping luister je eerst en ga je inhoudelijk in op wat is gezegd. Maakt de ander een terecht punt, dan erken je dat en vul je je verhaal aan. Val de persoon niet aan.

1 Luister en begrijpvraag door als het onduidelijk is 2 Reageer inhoudelijkof erken wat klopt Niet doende persoon aanvallen, iets verzinnen,de vraag negeren
Reageren op een vraag of kritiek in twee stappen: eerst luisteren en begrijpen, dan inhoudelijk antwoorden of erkennen. Aanvallen, verzinnen en negeren (stippellijn) doe je niet.
Onthoud: een terecht punt erken je; een antwoord dat je niet weet, verzin je niet.
3Feedback geven en ontvangen

Goede feedback is concreet: je noemt wat goed ging en wat beter kan, over het gedrag en niet over de persoon. "Je opening trok aandacht, maar je sprak in het midden te snel" is bruikbaar; "je bent geen goede spreker" is dat niet. Krijg je feedback, dan luister je eerst, vraag je zo nodig door, en kies je een of twee verbeterpunten om te oefenen. Reageer niet met een tegenaanval.

Bruikbaar"Je opening trok de aandacht.""In het midden sprak je te snel:""neem daar pauzes." Niet bruikbaar"Het was best oké.""Je bent geen goede spreker."
Bruikbare feedback is concreet over wat goed ging en wat beter kan; vage opmerkingen en oordelen over de persoon (stippellijn) helpen niet.
Tip: vraag na je presentatie om feedback op twee punten, bijvoorbeeld oogcontact en tempo. Zo krijg je concrete antwoorden en weet je waar je aan werkt.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Wat hoort bij actief luisteren?

  1. je antwoord voorbereiden terwijl de ander nog praat
  2. meedenken, noteren en doorvragen
  3. de ander onderbreken zodra je het oneens bent
  4. alleen luisteren naar wat je interessant vindt
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "je antwoord voorbereiden terwijl de ander nog praat"? Dan denk je dat luisteren en je eigen antwoord bedenken hetzelfde zijn. Dan mis je wat de ander zegt. Luister eerst helemaal, reageer daarna.
  • B (juist): Klopt: bij actief luisteren denk je mee, noteer je kernpunten en vraag je door als iets onduidelijk is.
  • C: Koos je "de ander onderbreken zodra je het oneens bent"? Dan denk je dat reageren meteen moet. Onderbreken ontneemt de ander zijn beurt en je luistert niet af. Wacht je beurt en noteer wat je wilt zeggen.
  • D: Koos je "alleen luisteren naar wat je interessant vindt"? Dan denk je dat je kunt selecteren. Je mist dan de rest van wat de ander zegt. Luister naar het hele verhaal.

Onthoud: Meedenken en noteren.

Een luisteraar kijkt op zijn telefoon en knikt af en toe terwijl de spreker praat.

2. Is dit actief luisteren?

  1. nee, hij is niet gericht op de spreker
  2. ja, want hij knikt af en toe en zit er rustig bij
  3. ja, want hij hoort het verhaal
  4. ja, want de telefoon helpt noteren
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: wie op zijn telefoon kijkt, volgt het verhaal niet en toont geen aandacht.
  • B: Koos je "ja, want hij knikt af en toe en zit er rustig bij"? Dan denk je dat knikken genoeg is. Knikken zonder aandacht is schijnluisteren. Actief luisteren vraagt aandacht.
  • C: Koos je "ja, want hij hoort het verhaal"? Dan denk je dat horen luisteren is. Je moet het ook verwerken. Luisteren vraagt aandacht.
  • D: Koos je "ja, want de telefoon helpt noteren"? Dan denk je dat een telefoon een notitieblok kan zijn. Hij kijkt niet naar de spreker. Noteer gericht, niet afgeleid.

Onthoud: Aandacht, geen telefoon.

Een luisteraar vraagt: "Waarom is dit beter dan windenergie?" De spreker praat vijf minuten over zonnepanelen in het algemeen.

3. Wat gaat hier mis?

  1. hij praat niet lang genoeg
  2. hij beantwoordt de gestelde vraag niet
  3. hij praat over het verkeerde onderwerp, namelijk zonnepanelen
  4. de luisteraar had niet mogen vragen
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "hij praat niet lang genoeg"? Dan denk je dat meer praten het oplost. Vijf minuten is lang, maar het is niet het antwoord. Antwoord op de vraag.
  • B (juist): Klopt: een goed antwoord gaat in op de vraag. Hier wordt eromheen gepraat.
  • C: Koos je "hij praat over het verkeerde onderwerp, namelijk..."? Dan denk je dat het onderwerp fout is. Het onderwerp is goed, maar de vraag gaat over de vergelijking. Beantwoord de vergelijkingsvraag.
  • D: Koos je "de luisteraar had niet mogen vragen"? Dan denk je dat vragen stellen niet mag. Het is een normaal deel van een voordracht. De spreker moet antwoorden.

Onthoud: Vraag = antwoord.

Een luisteraar zegt na je presentatie: "Ik vond je verhaal onduidelijk."

4. Welke doorvraag levert je het meest op?

  1. "Waarom kun je niet gewoon beter luisteren?"
  2. "Welk deel was voor jou onduidelijk?"
  3. "Dat is jouw probleem, niet het mijne."
  4. "Zal ik alles nog een keer herhalen?"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Waarom kun je niet gewoon beter luisteren?"? Dan verwijt je de luisteraar iets. Dat sluit het gesprek. Vraag naar het onduidelijke deel.
  • B (juist): Klopt: zo weet je precies wat je moet verbeteren.
  • C: Koos je "Dat is jouw probleem, niet het mijne."? Dan wijs je de verantwoordelijkheid af. Je leert niets. Wees nieuwsgierig.
  • D: Koos je "Zal ik alles nog een keer herhalen?"? Dan biedt je alles aan zonder te weten waar het misging. Dat is inefficiënt. Vraag eerst wat onduidelijk was.

Onthoud: Precies vragen.

Oefen de andere 22 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app