Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Domein C: Schrijfvaardigheid

Informatie verzamelen, verwerken en verantwoorden

Je kiest betrouwbare bronnen, verwerkt wat je vindt als citaat of in eigen woorden en vermeldt je bronnen, zodat je werk geen plagiaat is.

Oefen alle 26 vragenOpen in de app

Samenvatting

Een gedocumenteerde tekst bevat informatie uit bronnen. Je zoekt ze, beoordeelt ze, verwerkt ze als citaat of parafrase en laat zien waar ze vandaan komen met een bronvermelding. Zo voorkom je plagiaat en kan je lezer controleren wat je schrijft.
Begrippenlijst
BegripKern
Bron, afzenderWaar de informatie vandaan komt en wie haar maakte.
BetrouwbaarheidHoe goed je op een bron kunt vertrouwen.
ActualiteitOf de informatie nog bij de tijd is.
Onafhankelijke bronEen bron zonder eigen belang.
Citaat, aanhalingstekensLetterlijke overname, tussen tekens, met bron.
ParafraseEigen woorden, eigen zinsbouw, zelfde betekenis.
Bronvermelding, bronnenlijstDe gegevens om de bron terug te vinden.
PlagiaatAndermans werk als eigen werk laten voorkomen.
1Bronnen kiezen en beoordelen

Gebruik liefst meer dan één bron, zodat je informatie kunt vergelijken en controleren. Beoordeel elke bron op vier punten: wie is de afzender en is die deskundig, wat is het doel en heeft de afzender een belang (bijvoorbeeld verkopen), is de informatie nog actueel en wordt ze onderbouwd? Een onafhankelijke bron met een beschreven methode is meestal betrouwbaarder dan een bron die iets wil verkopen of alleen een mening geeft. Likes en een mooi uiterlijk zeggen niets over de juistheid.

1 AfzenderWie schreef dit en is die deskundig? 2 Doel en belangWil de afzender iets verkopen of bereiken? 3 ActualiteitHoe oud is de informatie? 4 OnderbouwingStaat er hoe men aan de cijfers of deconclusie kwam?
Vier vragen om een bron te beoordelen: afzender, doel en belang, actualiteit en onderbouwing.
Onthoud: een bron met een verkoopbelang weeg je voorzichtiger en je controleert hem met een andere bron.
2Citeren of parafraseren

Een citaat is een letterlijk overgenomen tekstdeel: je zet het tussen aanhalingstekens en vermeldt de bron. Citeer kort en alleen waar de precieze woorden ertoe doen. In de meeste gevallen geef je de inhoud weer als parafrase: je gebruikt eigen woorden en een eigen zinsbouw en houdt de betekenis gelijk. Alleen een paar woorden vervangen is geen parafrase. Pas op dat je de betekenis niet wijzigt: van "veel jongeren" mag je geen "alle jongeren" maken.

Bron"Lage kustgebieden lopen meer risico opoverstromingen door zeespiegelstijging." Citaat: letterlijk"Lage kustgebieden lopen meer risico"(Kustinstituut, 2023) Parafrase: eigen woordenStijgt de zee, dan is de kans op wateroverlastin lage kuststreken groter (Kustinstituut, 2023).
Dezelfde bronzin als citaat (letterlijk, met aanhalingstekens en bron) en als parafrase (eigen woorden en zinsbouw, met bron).
3Bronnen vermelden en plagiaat voorkomen

In de tekst verwijs je kort naar de bron, bijvoorbeeld met auteur en jaar. Aan het einde zet je een bronnenlijst, meestal alfabetisch op auteur. Een bronvermelding bevat genoeg gegevens om de bron terug te vinden: auteur of organisatie, titel, datum en bij een website het webadres. Plagiaat is andermans tekst of idee als eigen werk laten voorkomen. Het geldt ook voor een idee dat je in eigen woorden opschrijft, en ook als je een paar woorden verandert. Noem dus altijd de bron.

Auteur of organisatie · Kustinstituut Jaar of datum · 2023 Titel · Zeespiegelstijging Webadres · www.kustinstituut.example/... Niet genoeg: "internet, 2024"
Een bronvermelding bij een website bevat organisatie, jaar, titel en webadres. "Internet, 2024" (stippellijn) is niet genoeg om de bron terug te vinden.
Tip: noteer de gegevens van een bron meteen als je hem gebruikt. Achteraf een webadres of auteur terugzoeken kost veel tijd en leidt tot vergeten bronnen.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke bron is het meest geschikt voor een werkstuk over de gevolgen van schermtijd bij jongeren?

  1. een willekeurig forumbericht waarin iemand zijn ervaring vertelt over zijn eigen kinderen
  2. een rapport van een onderzoeksinstituut met een verantwoorde methode
  3. een reclamefolder van een fabrikant van telefoons met een mooi lay-out en veel foto's
  4. een anoniem bericht op een sociaal medium dat veel is gedeeld en geliket
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "een willekeurig forumbericht waarin iemand zijn..."? Dan denk je dat een persoonlijke ervaring hetzelfde is als onderzoek. Eén verhaal zegt niets over jongeren in het algemeen, en je kunt niet nagaan hoe de schrijver aan zijn mening komt.
  • B (juist): Klopt: een onderzoeksrapport met een beschreven methode laat zien hoe de conclusies tot stand zijn gekomen, dus je kunt de betrouwbaarheid toetsen.
  • C: Koos je "een reclamefolder van een fabrikant van telefoons..."? Dan denk je dat een professioneel uiterlijk betrouwbaarheid bewijst. Een fabrikant wil telefoons verkopen en kiest dus selectief, dus het belang van de afzender kleurt de informatie.
  • D: Koos je "een anoniem bericht op een sociaal medium dat veel..."? Dan denk je dat veel deelmomenten iets zeggen over de juistheid. Populariteit is geen bewijs, en zonder bekende afzender kun je de bron niet controleren.

Onthoud: Let op afzender en verantwoording.

Een leerling zoekt informatie over het aantal fietsers in Nederland en vindt een blog van een fietsenwinkel en een rapport van een statistiekbureau.

2. Welke bron weegt voor de cijfers het zwaarst?

  1. het blog van de fietsenwinkel, omdat die dagelijks met fietsers te maken heeft
  2. beide even zwaar, want elke bron over fietsen is een bron
  3. het rapport van het statistiekbureau
  4. het blog, omdat het persoonlijker is geschreven en dus eerlijker overkomt
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "het blog van de fietsenwinkel, omdat die dagelijks..."? Dan denk je dat dagelijkse ervaring gelijkstaat aan onderzoek. De winkel ziet alleen zijn eigen klanten, en verkoopt fietsen, dus zijn cijfers zijn niet systematisch verzameld.
  • B: Koos je "beide even zwaar, want elke bron over fietsen is..."? Dan denk je dat bronnen niet te rangschikken zijn. Je weegt bronnen op afzender, doel en verantwoording, en het statistiekbureau scoort daar hoger op dan een verkoper.
  • C (juist): Klopt: een statistiekbureau verzamelt cijfers als taak en legt de werkwijze vast, terwijl de winkel er belang bij heeft.
  • D: Koos je "het blog, omdat het persoonlijker is geschreven en..."? Dan denk je dat een persoonlijke toon eerlijkheid bewijst. Toon zegt niets over de juistheid van cijfers, terwijl een verantwoorde methode dat wel doet.

Onthoud: Methode en afzender.

Een bron zegt: "Het aantal fietsers is de afgelopen tien jaar met twaalf procent gegroeid." Een leerling schrijft: Het aantal fietsers is in tien jaar met 12 procent gegroeid.

3. Wat gaat hier mis?

  1. niets, want het cijfer is anders genoteerd en dus eigen werk
  2. de zin is bijna letterlijk overgenomen zonder bron of aanhalingstekens
  3. het cijfer klopt niet, want 12 procent is anders dan twaalf procent
  4. de leerling had er een eigen conclusie bij moeten schrijven
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "niets, want het cijfer is anders genoteerd en dus..."? Dan denk je dat een ander schrijfwijze van het getal de zin van jou maakt. Bijna alle woorden en de opbouw zijn gelijk, dus het blijft overgenomen tekst zonder bron.
  • B (juist): Klopt: een bijna letterlijke overname is geen eigen formulering en heeft aanhalingstekens of een herformulering plus bron nodig.
  • C: Koos je "het cijfer klopt niet, want 12 procent is anders..."? Dan denk je dat het cijfer is veranderd. Twaalf en 12 is hetzelfde getal; het probleem is de zin zelf, die vrijwel gelijk is aan de bron.
  • D: Koos je "de leerling had er een eigen conclusie bij moeten..."? Dan denk je dat een conclusie nodig is. Het ontbreken van bron en herformulering is het probleem, niet het ontbreken van een eigen mening.

Onthoud: Herformuleer echt of citeer.

Bron: "Veel jongeren slapen te weinig, omdat zij voor het slapengaan nog lang naar hun schermen kijken."

4. Welke parafrase geeft de betekenis het minst eerlijk weer?

  1. Een groot deel van de jongeren slaapt te kort doordat het nog lang naar een scherm kijkt.
  2. Schermgebruik voor het slapen is volgens de bron een reden dat jongeren vaak te weinig slapen.
  3. Alle jongeren slapen te weinig door hun schermen.
  4. Jongeren die voor het slapen lang op hun scherm kijken, slapen vaak te weinig.
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Een groot deel van de jongeren slaapt te kort..."? Dan geeft de betekenis juist wel goed weer, met "groot deel" voor "veel" en een eigen zinsbouw; hier is niets mis mee.
  • B: Koos je "Schermgebruik voor het slapen is volgens de bron..."? Dan geeft de bewering juist en eerlijk weer, met "vaak" voor "veel" en bevat een verwijzing naar de bron, dus hier is niets mis mee.
  • C (juist): Klopt: de bron zegt "veel jongeren", deze zin maakt er "alle" van en wijzigt zo de betekenis.
  • D: Koos je "Jongeren die voor het slapen lang op hun scherm..."? Dan behoudt de betekenis van de bron, omdat het verband tussen schermtijd en slaaptekort blijft, dus ook hier is niets mis mee.

Onthoud: Gelijke betekenis.

Oefen de andere 22 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app