Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Domein A: Leesvaardigheid

Betoog beoordelen en drogredenen herkennen

Je beoordeelt of een betoog aanvaardbaar is (feiten, bronnen, relevantie, consistentie, toereikendheid) en je herkent en benoemt drogredenen.

Oefen alle 28 vragenOpen in de app

Samenvatting

Na het analyseren van een betoog volgt het beoordelen: is het betoog aanvaardbaar? Je kijkt naar feiten, bronnen, relevantie, consistentie en toereikendheid, en je herkent drogredenen: onjuiste redeneringen of overtreden discussieregels. Dit leerdoel geeft je een vaste werkwijze.
Begrippenlijst
BegripKern
AanvaardbaarheidHoe acceptabel een argument of standpunt is.
ControleerbaarheidOf je kunt nagaan of een bewering klopt.
Betrouwbare bronControleerbare informatie van een deskundige afzender.
RelevantieOf een argument iets zegt over het standpunt.
ConsistentieGeen tegenstrijdigheden in de argumentatie.
ToereikendheidOf de argumenten samen genoeg steun geven.
DrogredenOnjuist gebruik van een schema of overtreden discussieregel.
DiscussieregelAfspraak voor een eerlijke discussie.
1Zes vragen bij het beoordelen

Je beoordeelt een betoog met zes vragen. Een feitelijk argument moet juist en controleerbaar zijn, en de bron moet betrouwbaar zijn (deskundig en onafhankelijk). Een waarderend argument moet aanvaardbaar zijn: een persoonlijk oordeel als "lekker" is zwak. Verder let je op relevantie, consistentie en toereikendheid.

Feitjuist en controleerbaar? Brondeskundig en betrouwbaar? Waarderingeen oordeel dat anderen delen? Relevantzegt het iets over het standpunt? Consistentspreken argumenten elkaar tegen? Toereikendis het samen genoeg steun?
Zes vragen om een betoog te beoordelen: bij elke vraag controleer je één aspect van de argumentatie, van feit en bron tot toereikendheid.
Onthoud: aanvaardbaar = juist en controleerbaar, relevant, consistent en toereikend.
2Drogredenen: onjuist gebruik van een schema

Een drogreden is een onjuist gebruik van een argumentatieschema of het overtreden van een discussieregel. Bij een onjuist schema gaat het mis in de redenering zelf.

Overhaaste generalisatieweinig gevallen, grote regel Vals dilemmamaar twee opties genoemd Overdrijven voor- of nadelengroter dan het is Verkeerde vergelijkingte ongelijke zaken vergeleken Onjuist beroep op autoriteitbron is geen deskundige Onjuist oorzaak-gevolgtoeval is geen oorzaak
Zes drogredenen waarbij een schema onjuist wordt gebruikt, met elk een korte omschrijving van wat er misgaat in de redenering.

De zes drogredenen in dit deel zijn: overhaaste generalisatie, vals dilemma, overdrijven van voor- of nadelen, verkeerde vergelijking, onjuist beroep op autoriteit en onjuist beroep op een oorzaak-gevolgschema. Voorbeelden: "Twee klasgenoten gamen veel en halen slechte cijfers, dus wie gamet haalt slechte cijfers" (overhaaste generalisatie); "Dit supplement werkt, een voetballer gebruikt het" (onjuist beroep op autoriteit).

3Drogredenen: overtreding van een discussieregel

Bij de tweede groep wordt een regel voor een eerlijke discussie overtreden. De vijf die je moet kennen zijn de persoonlijke aanval, het ontduiken van de bewijslast, de cirkelredenering, het vertekenen van een standpunt en het bespelen van publiek:

Persoonlijke aanvalde persoon, niet het argument Ontduiken bewijslastweigeren te onderbouwen Cirkelredeneringstandpunt als argument Vertekenen standpuntverdraaien wat de ander zegt Bespelen van publiekgevoel in plaats van argument
Vijf drogredenen waarbij een discussieregel wordt overtreden: de fout zit niet in het schema maar in de manier waarop er gediscussieerd wordt.
Examentip: benoem bij een drogreden (1) hoe hij heet en (2) wat er in het voorbeeld misgaat. Noem het schema of de regel erbij.
4Zo pak je een beoordelingsvraag aan
1 Lees het argumentwat wordt beweerd en waarop steunt het? 2 Kies: zwak of drogreden?welk criterium, schema of regel hoort erbij? 3 Onderbouw met de tekstnoem de naam en wat er in het voorbeeld misgaat
Beoordelingsvraag in drie stappen: lees het argument, bepaal of het een zwak argument of een drogreden is, en onderbouw dat met wat er in de tekst staat.

Let op: niet elk zwak argument is een drogreden. Een onaanvaardbaar feit (niet controleerbaar) of een irrelevant argument is een zwakte, geen drogreden. Een drogreden is een benoembare fout.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Wanneer is een feitelijk argument aanvaardbaar?

  1. als de schrijver het heel stellig zegt
  2. als het juist en controleerbaar is
  3. als veel mensen het geloven
  4. als het in de eerste alinea staat
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je dit? Een stellige toon bewijst niets. Een schrijver kan fel zijn en toch een onjuist feit noemen; het gaat erom of het controleerbaar en juist is.
  • B (juist): Klopt: een feitelijk argument moet kloppen en na te gaan zijn, bijvoorbeeld met onderzoek of een betrouwbare bron.
  • C: Koos je dit? Wat veel mensen geloven is niet vanzelf waar. Aanvaardbaar is een feit als je het kunt nagaan, niet als het populair is.
  • D: Koos je dit? De plaats in de tekst zegt niets over de juistheid. Een feit in alinea 1 kan even onjuist zijn als een feit aan het slot.

Onthoud: Juist en controleerbaar.

Volgens een anoniem bericht op een forum zijn zonnepanelen levensgevaarlijk voor je gezondheid.

2. Wat is er mis met dit feitelijke argument?

  1. de bron is onbekend, dus niet te controleren
  2. het is een mening van de schrijver in plaats van een feit
  3. het bericht is te kort
  4. zonnepanelen bestaan niet
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: een anonieme afzender kun je niet beoordelen. Zonder controleerbare bron is het argument niet aanvaardbaar.
  • B: Koos je dit? Er staat een bewering over gezondheid, geen oordeel zoals mooi of lelijk. Het probleem is dat je de bron niet kunt controleren.
  • C: Koos je dit? Kort kan prima kloppen. Het gaat om de afzender, niet om de lengte.
  • D: Koos je dit? Dat is niet het punt. Het gaat om de betrouwbaarheid van de bron van de bewering.

Onthoud: Wie zegt dit? Onbekend: niet aanvaardbaar.

Iedereen weet dat in Nederland de meeste mensen te weinig slapen.

3. Waarom is dit als feitelijk argument zwak?

  1. er is geen bron waarmee je het kunt controleren
  2. het is een persoonlijke mening
  3. het gaat over slaap
  4. het is te algemeen geformuleerd voor een standpunt
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: "iedereen weet" is geen bewijs. Een feitelijk argument moet je kunnen nagaan.
  • B: Koos je dit? Het lijkt op een feit, geen oordeel. Het mist een controleerbare bron.
  • C: Koos je dit? Het onderwerp is niet het probleem. Het probleem is dat er niets controleerbaars wordt genoemd.
  • D: Koos je dit? Algemeen zijn is niet fout; zwak wordt het doordat er geen onderbouwing is.

Onthoud: Zonder bron geen controle.

Gratis fruit op school is een goed idee, want fruit is nu eenmaal lekker.

4. Waarom is dit waarderende argument zwak?

  1. het is een feit dat je kunt controleren
  2. "lekker" is een persoonlijk oordeel
  3. het is te lang
  4. het gaat over school
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je dit? "Lekker" is niet controleerbaar maar een oordeel. Daarom is het waarderend en niet feitelijk.
  • B (juist): Klopt: smaak verschilt. Een waarderend argument is sterker als anderen het kunnen delen en het onderbouwd is.
  • C: Koos je dit? De lengte bepaalt de kracht niet. Het gaat om het oordeel zelf.
  • D: Koos je dit? Het onderwerp is geen probleem. Het oordeel "lekker" is subjectief.

Onthoud: Lekker = persoonlijk.

Oefen de andere 24 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app