Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Domein A: Leesvaardigheid

Standpunten, argumenten en schema's herkennen

Je vindt het standpunt en de argumenten in een betoog, onderscheidt feitelijke en waarderende argumenten, ziet de structuur van de argumentatie en herkent het argumentatieschema.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

In een betoog verdedigt de schrijver een standpunt met argumenten. Op het examen moet je die kunnen vinden, de argumenten kunnen typeren (feitelijk of waarderend), de structuur van de argumentatie kunnen aanwijzen en het argumentatieschema herkennen. Met dit leerdoel kun je elk betoog netjes ontleden.
Begrippenlijst
BegripKern
StandpuntDe uitspraak die wordt verdedigd.
ArgumentEen reden voor het standpunt.
Feitelijk argumentControleerbaar.
Waarderend argumentBerust op een oordeel.
Enkelvoudige argumentatieEén argument voor het standpunt.
Nevenschikkende argumentatieMeerdere argumenten die elk het standpunt steunen.
Onderschikkende argumentatieEen argument met een subargument eronder.
ArgumentatieschemaHoe het argument het standpunt steunt: oorzaak-gevolg, kenmerk, voor- en nadelen, voorbeelden, vergelijking, autoriteit.
TegenwerpingEen bezwaar tegen het standpunt waar de schrijver op ingaat.
1Standpunt, argument en soorten argumenten

Het standpunt is een uitspraak waarover meningen verschillen, vaak met moeten of een oordeel. Het argument geeft er een reden voor, vaak na want of omdat. Het standpunt kan ook aan het slot staan, ingeleid door dus.

Een feitelijk argument kun je controleren (onderzoek, cijfers, waarneming). Een waarderend argument berust op een oordeel: mooi, eerlijk, belangrijk. Het gaat om controleerbaarheid, niet om of het klopt.

StandpuntHet park moet blijven. wantwant FeitelijkHet is het enige groenin de wijk.te controleren WaarderendBewoners vinden hetmooi.een oordeel
Bij hetzelfde standpunt kunnen argumenten van twee soorten zijn: een feitelijk argument kun je nagaan, een waarderend argument is een oordeel.
2De structuur van de argumentatie

Hoe de argumenten zich tot het standpunt verhouden, bepaalt de structuur. Bij enkelvoudige argumentatie is er één argument. Bij nevenschikkende argumentatie staan meerdere argumenten naast elkaar en steunt elk zelfstandig het standpunt. Bij onderschikkende argumentatie wordt een argument zelf onderbouwd door een subargument.

EnkelvoudigNevenschikkendOnderschikkend SA SA1A2 SASA S = standpunt, A = argument, SA = subargument
Enkelvoudig: één argument. Nevenschikkend: twee argumenten die elk het standpunt steunen. Onderschikkend: het argument krijgt zelf een subargument (de stippellijn).
Onthoud: naast elkaar = nevenschikkend; onder elkaar = onderschikkend; één = enkelvoudig.
3Argumentatieschema's

Het argumentatieschema beschrijft hoe een argument het standpunt steunt. Het examen onderscheidt zes schema's: het oorzaak-gevolgschema, het kenmerkschema, het voor- en nadelenschema, het voorbeeldschema, het vergelijkingsschema en het autoriteitsschema.

Oorzaak-gevolgLater beginnen: dan slapen leerlingen langer. Kenmerk of eigenschapGoed boek: het is spannend en goed geschreven. Voor- en nadelenTrein: sneller, ook al is de auto goedkoper. VoorbeeldenKleine winkelcentra: kijk maar naar Hoogdorp. VergelijkingNet zoals het rookverbod werkt, werkt dit verbod. AutoriteitEet dagelijks fruit: de huisarts raadt het aan.
De zes schema's met elk een voorbeeld: het schema is de manier waarop het argument het standpunt steunt, bijvoorbeeld via een gevolg, een eigenschap of een deskundige.
Examentip: vraag je bij een argument: waarop steunt het? Op een gevolg, een eigenschap, een afweging, voorbeelden, een vergelijking of een deskundige? Zo vind je het schema.
4Tegenwerping en valkuilen

Een betoog noemt soms een tegenwerping: een bezwaar tegen het standpunt ("sommigen zeggen dat..."). De schrijver reageert er meestal op met maar. Zo'n zin is dus geen argument voor het standpunt.

StandpuntVerbied vuurwerk. wantArgumentHet schaadt dieren. TegenwerpingHet is een traditie. weerlegging van de tegenwerping:maar tradities mogen veranderen
De tegenwerping (stippellijn) gaat tegen het standpunt in; de schrijver weerlegt haar met "maar". Het argument ondersteunt het standpunt.

Let verder op: een feit is geen standpunt; een standpunt is discutabel. Een standpunt kan ook aan het slot staan, ingeleid door dus. En een zin met maar hoort niet vanzelf bij het standpunt: kijk of hij ondersteunt of tegenspreekt.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Wat is een standpunt in een betoog?

  1. een feit dat iedereen zelf kan controleren
  2. de uitspraak die de schrijver wil verdedigen
  3. een voorbeeld dat de schrijver geeft
  4. de titel boven de tekst
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je dit? Een feit staat vast en hoeft niet te worden verdedigd. Een standpunt is een uitspraak waarover meningen kunnen verschillen, en dus verdedigd moet worden.
  • B (juist): Klopt: het standpunt is waar het om draait. Alle argumenten dienen om dit standpunt te onderbouwen.
  • C: Koos je dit? Een voorbeeld ondersteunt een bewering, hij is niet zelf de bewering. Het standpunt is wat door voorbeelden en andere argumenten wordt onderbouwd.
  • D: Koos je dit? Een titel kan het onderwerp noemen, maar bevat meestal geen volledig standpunt. Het standpunt formuleer je als een uitspraak met een oordeel of eis.

Onthoud: Standpunt = wat wordt verdedigd.

De bus is te vol, de trein is te duur en de fiets is te nat. Het openbaar vervoer moet dus goedkoper.

2. Welke zin is het standpunt?

  1. "De bus is te vol."
  2. "De trein is te duur."
  3. "Het openbaar vervoer moet dus goedkoper."
  4. "De trein is te duur voor veel mensen die reizen."
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je de eerste zin? Dit is een reden uit de rij van argumenten, niet de eis waar ze naartoe leiden.
  • B: Koos je dit? Dit is ook een argument. Het standpunt komt pas na "dus".
  • C (juist): Klopt: "dus" en "moet" laten zien dat dit de conclusie is. De eerste zinnen geven redenen.
  • D: Koos je dit? Dit is een tegenvoorbeeld uit de rij, geen conclusie. De eis volgt pas daarna.

Onthoud: Zoek na "dus".

De wijk heeft een speeltuin nodig, want kinderen spelen nu op straat en dat is gevaarlijk door het drukke verkeer. Bovendien willen ouders een veilige plek.

3. Welke beschrijving van de structuur klopt?

  1. één argument dat twee verschillende subargumenten krijgt van de schrijver
  2. drie argumenten naast elkaar
  3. één enkelvoudig argument
  4. twee argumenten naast elkaar, het eerste met een subargument
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je dit? "Ouders willen een veilige plek" is geen subargument van het eerste, maar een tweede argument voor het standpunt.
  • B: Koos je dit? Het drukke verkeer onderbouwt het gevaar op straat. Het staat dus niet los naast de andere twee.
  • C: Koos je dit? Er worden meer redenen genoemd. Het is een gecombineerde structuur.
  • D (juist): Klopt: argument 1 (kinderen spelen op straat) heeft het subargument "drukke verkeer"; argument 2 (ouders) staat ernaast.

Onthoud: Eerst naast elkaar, dan lagen.

Neem de trein naar Groningen: je bent er sneller en je kunt onderweg werken, ook al is de auto goedkoper.

4. Welk argumentatieschema gebruikt de schrijver?

  1. oorzaak en gevolg
  2. kenmerk of eigenschap
  3. vergelijking met iets vergelijkbaars
  4. voor- en nadelen
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je oorzaak en gevolg? Dan verwacht je een keten van oorzaak naar uitkomst. De schrijver zet hier voor- en nadelen naast elkaar om een keuze te rechtvaardigen.
  • B: Koos je kenmerk of eigenschap? Dat schema noemt eigenschappen van één zaak. Hier worden twee opties tegen elkaar afgewogen met een voordeel en een nadeel.
  • C: Koos je vergelijking? De auto wordt wel genoemd, maar niet als vergelijkbaar geval dat bewijst dat het werkt. Hij is het nadeel dat wordt afgewogen.
  • D (juist): Klopt: voordelen (sneller, onderweg werken) worden tegen een nadeel (de auto is goedkoper) afgewogen om de keuze te verdedigen.

Onthoud: Voor en tegen = afweging.

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app