Leren › Nederlands HAVO › Domein A: Leesvaardigheid
Conclusies over de auteur trekken
Je leest uit woordkeus en toon af wat de schrijver bedoelt, vindt en voelt, en je onderbouwt je conclusie met woorden uit de tekst.
- Nederlands HAVO
- CE+SE
- 25 oefenvragen
- 11 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Intentie | Wat de schrijver met zijn tekst wil bereiken. |
| Opvatting | Wat de schrijver vindt of denkt. |
| Gevoel | De emotie die de schrijver laat blijken. |
| Toon | De houding uit de tekst: zakelijk, kritisch, spottend, enzovoort. |
| Woordkeus | De keuze van woorden; neutraal of beladen. |
| Ironie | Het tegenovergestelde zeggen van wat je bedoelt. |
| Retorische vraag | Een vraag waarop geen antwoord verwacht wordt. |
| Overdrijving | Iets groter voorstellen dan het is, voor nadruk. |
| Tekstbewijs | Een woord of zin die je conclusie onderbouwt. |
Je kunt drie dingen over de schrijver afleiden. De intentie is wat hij wil bereiken: informeren, overtuigen of tot actie aanzetten. De opvatting is wat hij vindt van het onderwerp. Het gevoel is de emotie die uit zijn woorden spreekt, zoals ergernis of bewondering.
De aanwijzingen vind je in de woordkeus. Een beladen woord (schandalig, prachtig) bevat een oordeel of emotie; neutraal taalgebruik niet. Uit de woordkeus blijkt de toon: zakelijk, kritisch, spottend, enthousiast.
| Stijlmiddel | Wat doet het? |
|---|---|
| Ironie | Zegt het tegenovergestelde van wat bedoeld wordt ("Geweldig, weer vertraging"). |
| Retorische vraag | Een vraag zonder verwacht antwoord; verpakt een mening. |
| Overdrijving | Maakt iets groter dan het is voor nadruk ("een eeuwigheid in de file"). |
Een goede conclusie over de schrijver heeft tekstbewijs: een woord of zin uit de tekst die je conclusie draagt. Je gaat in drie stappen te werk.
Let op de valkuilen. Een citaat geeft de mening van iemand anders, niet automatisch van de schrijver. Bij ironie bedoelt de schrijver het tegenovergestelde van wat er letterlijk staat. En je conclusie komt uit de tekst, niet uit wat jij van het onderwerp vindt.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Wat bedoel je met de intentie van een schrijver?
- wat hij zelf van het onderwerp vindt
- wat hij met zijn tekst wil bereiken
- hoe lang de tekst is
- welke woorden hij het vaakst gebruikt
Antwoord en uitleg
- A: Koos je dit? Dat is zijn opvatting. De intentie gaat over wat hij bij de lezer wil bereiken, niet over zijn eigen mening.
- B (juist): Klopt: de intentie is het doel van de schrijver, zoals informeren, overtuigen of tot actie aanzetten.
- C: Koos je dit? De lengte van de tekst zegt niets over wat de schrijver bedoelt. De intentie is het doel van de schrijver.
- D: Koos je dit? Woordgebruik kan een aanwijzing zijn, maar het is niet de intentie zelf. Die is wat hij wil bereiken.
Onthoud: Intentie = doel.
Wie nog steeds denkt dat dit beleid werkt, leeft in een droomwereld.
2. Wat blijkt hieruit over de opvatting van de schrijver?
- hij wijst het beleid af
- hij is neutraal over het beleid
- hij is enthousiast over het beleid
- hij twijfelt over het beleid
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: "droomwereld" is een negatieve uitdrukking. Wie denkt dat het beleid werkt, wordt als naïef afgeschilderd.
- B: Koos je dit? Een neutrale schrijver zou geen negatief woord als "droomwereld" kiezen. Dit is een duidelijk oordeel.
- C: Koos je dit? Dan zou hij positieve woorden gebruiken. "Droomwereld" is spottend bedoeld.
- D: Koos je dit? Twijfel klinkt anders, met woorden als misschien. Deze zin is stellig.
Onthoud: Beladen woord wijst op oordeel.
Geweldig, weer een bouwproject dat twee jaar langer duurt dan gepland.
3. Wat bedoelt de schrijver met "Geweldig"?
- hij is echt blij met het bouwproject in de straat
- hij is neutraal
- hij weet niet wat het project is
- hij is geërgerd en bedoelt het omgekeerde
Antwoord en uitleg
- A: Koos je dit? Dan zou het niet gaan over een project dat veel te lang duurt. De context maakt het ironisch.
- B: Koos je dit? "Geweldig" is een sterk woord, dus niet neutraal. De bedoeling is spottend.
- C: Koos je dit? Hij noemt het project en de vertraging juist heel concreet.
- D (juist): Klopt: dit is ironie. Het positieve woord staat tegenover de negatieve inhoud (twee jaar langer).
Onthoud: Woord en inhoud botsen = ironie.
De wethouder noemt het plan "een doorbraak". De schrijver vraagt zich af voor wie.
4. Wat vindt de schrijver van het plan?
- hij is net zo enthousiast als de wethouder
- hij heeft geen mening
- hij heeft twijfels over het plan
- hij is de wethouder zelf
Antwoord en uitleg
- A: Koos je dit? Dan zou hij het citaat niet in twijfel trekken. Het citaat is van de wethouder, niet van de schrijver.
- B: Koos je dit? De schrijver zegt het niet openlijk, maar zijn vraag "voor wie?" laat twijfel zien. Zo toont hij wel een opvatting, ook zonder direct oordeel.
- C (juist): Klopt: de wethouder is positief, maar de schrijver stelt zijn woorden in twijfel met "voor wie?".
- D: Koos je dit? De schrijver spreekt over de wethouder in de derde persoon. Het zijn twee personen.
Onthoud: Let op wie iets vindt.
Verder in Nederlands HAVO
- Relaties tussen tekstdelen benoemenJe benoemt het verband tussen zinnen en alinea's: verwijzing, oorzaak en gevolg, doel en middel, standpunt en argument, algemene uitspraak…
- Standpunten, argumenten en schema's herkennenJe vindt het standpunt en de argumenten in een betoog, onderscheidt feitelijke en waarderende argumenten, ziet de structuur van de…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app