Leren › Nederlands HAVO › Domein B: Mondelinge taalvaardigheid
Doel, publiek en gespreksvorm bepalen
Je bepaalt of je wilt informeren of overtuigen, voor wie je spreekt en of het een voordracht, discussie of debat is, en je stemt inhoud en taal daarop af.
- Nederlands HAVO
- SE
- 25 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Voordracht | Eén spreker met een voorbereid verhaal. |
| Discussie | Deelnemers wisselen meningen uit, zonder vaste partijen. |
| Debat | Vaste partijen met tegengestelde standpunten en afgesproken regels. |
| Spreekdoel | Wat je wilt bereiken: informeren of overtuigen. |
| Publiek, voorkennis | Wie luistert en wat die al weet. |
| Register | Formeel of informeel taalgebruik. |
| Vakjargon | Woorden die alleen deskundigen kennen. |
| Afstemmen | Inhoud en taal aanpassen aan doel, publiek en vorm. |
Bij een voordracht vertelt één spreker een voorbereid verhaal en luistert het publiek. In een discussie wisselen meerdere deelnemers meningen uit; er zijn geen vaste partijen. Een debat heeft partijen met tegengestelde standpunten, afgesproken rollen en regels, vaak met een voorzitter of jury. Deze gespreksvorm bepaalt hoe je je voorbereidt en gedraagt.
Een informatieve presentatie wil het publiek iets laten weten of begrijpen, zonder een standpunt te verdedigen. Een overtuigende presentatie wil het publiek aan de kant van een standpunt krijgen of tot actie aanzetten; daarvoor heb je een duidelijk standpunt en argumenten nodig. Vermeng de doelen niet: wie informeert én steeds zijn mening geeft, laat het publiek in het ongewisse.
Je publiek bepaalt woordkeus en voorbeelden. Heeft het weinig voorkennis (bijvoorbeeld groep 8 of ouders), dan gebruik je korte zinnen, herkenbare voorbeelden en leg je vakjargon uit. Heeft het veel voorkennis, dan begin je niet te simpel. Het register hoort bij de situatie: formeel voor een jury, losser onder bekenden. En de gespreksvorm bepaalt je gedrag: in een debat reageer je op de tegenpartij, in een voordracht bouw je een eigen verhaal op.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welke gespreksvorm heeft één spreker met een voorbereid verhaal?
- de discussie
- de voordracht
- het debat
- het interview met vragen
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de discussie"? Dan denk je dat elke gespreksvorm met een spreker een discussie is. Bij een discussie wisselen meerdere deelnemers van beurt. Bij een voordracht is één spreker aan het woord en luistert het publiek.
- B (juist): Klopt: bij een voordracht presenteert één spreker een voorbereid verhaal aan een publiek dat luistert.
- C: Koos je "het debat"? Dan verwar je een spreker met een debatteur. Bij een debat staan twee partijen met tegengestelde standpunten tegenover elkaar. Een debat heeft meerdere sprekers en regels voor weerleggen.
- D: Koos je "het interview met vragen"? Dan denk je dat vragen en antwoorden hetzelfde zijn als een voordracht. Een interview bestaat uit vragen van de een aan de ander. Bij een voordracht vertelt één spreker en stelt het publiek geen vragen.
Onthoud: Eén spreker = voordracht.
Een groep leerlingen bespreekt of de pauze langer moet. Iedereen mag reageren, er zijn geen vaste partijen en niemand hoeft te winnen.
2. Welke gespreksvorm is dit?
- een discussie
- een voordracht
- een debat
- een spreekbeurt
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: meerdere deelnemers wisselen meningen uit zonder vaste partijen of winnaar. Dat is een discussie.
- B: Koos je "een voordracht"? Dan denk je dat het over één spreker gaat. Hier praten meerdere deelnemers. Bij een voordracht is er geen uitwisseling van meningen.
- C: Koos je "een debat"? Dan verwar je een gesprek met meningen met een debat. Hier zijn geen vaste partijen en geen jury. Een debat vraagt rollen en regels.
- D: Koos je "een spreekbeurt"? Dan denk je dat meerdere sprekers een reeks spreekbeurten vormen. Hier reageren ze op elkaar. Een spreekbeurt is een voorbereid verhaal van één persoon.
Onthoud: Vrij gesprek = discussie.
Tijdens een debat over een schooluniform houdt een leerling vijf minuten een monoloog en reageert niet op wat zijn tegenstander zegt.
3. Wat gaat hier mis?
- hij houdt een voordracht, geen debat
- hij spreekt te zacht
- hij heeft te veel argumenten
- hij praat over het verkeerde onderwerp
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: een debat vraagt dat je reageert op de tegenpartij. Een monoloog is een voordracht.
- B: Koos je "hij spreekt te zacht"? Dan denk je dat het probleem de stem is. Het gaat om de vorm: hij reageert niet. In een debat reageer je op de ander.
- C: Koos je "hij heeft te veel argumenten"? Dan denk je dat te veel argumenten fout zijn. Argumenten zijn goed, zolang je ze inzet in een debat. Het probleem is dat hij niet reageert.
- D: Koos je "hij praat over het verkeerde onderwerp"? Dan denk je dat het onderwerp niet klopt. Het onderwerp is het schooluniform. Het probleem is de vorm. Reageren op de ander hoort bij debatteren.
Onthoud: Debat = reageren.
Het publiek bestaat uit klasgenoten die al veel over gamen weten. De spreker legt tien minuten uit wat een controller is.
4. Wat is hier de fout in de afstemming?
- de spreker praat te hard
- er zijn te weinig beelden
- de presentatie is veel te kort voor het onderwerp
- de uitleg past niet bij de voorkennis
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de spreker praat te hard"? Dan denk je dat het volume het probleem is. Het gaat om de inhoud die niet aansluit. Pas de inhoud aan op wat het publiek al weet.
- B: Koos je "er zijn te weinig beelden"? Dan denk je dat beelden de oplossing zijn. Meer beelden maken te simpele uitleg niet interessanter. Sluit aan bij de voorkennis.
- C: Koos je "de presentatie is veel te kort voor het onderwerp"? Dan denk je dat meer tijd helpt. Het probleem is dat de inhoud niet nieuw is voor het publiek. Kies een diepgang die past bij de voorkennis.
- D (juist): Klopt: het publiek kent de basis al. Wie te simpel begint, verveelt zijn publiek.
Onthoud: Voorkennis bepaalt diepgang.
Verder in Nederlands HAVO
- Informatie verzamelen en verwerkenJe zoekt betrouwbare bronnen voor een voordracht, discussie of debat, kiest wat past bij je doel en publiek en verwerkt het in kernpunten…
- Een voordracht opbouwen en presenterenJe bouwt een voordracht op met inleiding, kern en slot en presenteert met passend taalgebruik, houding, oogcontact en stem.
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app