Leren › Nederlands HAVO › Domein B: Mondelinge taalvaardigheid
Informatie verzamelen en verwerken
Je zoekt betrouwbare bronnen voor een voordracht, discussie of debat, kiest wat past bij je doel en publiek en verwerkt het in kernpunten en eigen woorden.
- Nederlands HAVO
- SE
- 26 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Bron | Waar je informatie vandaan haalt. |
| Betrouwbare bron | Deskundige afzender, controleerbare informatie. |
| Relevante informatie | Past bij je doel en je publiek. |
| Selecteren | Kiezen wat je gebruikt en wat je weglaat. |
| Kernpunt, kernwoorden | De belangrijkste punten en de woorden die ze dragen. |
| Parafraseren | In eigen woorden, met dezelfde betekenis. |
| Citaat, bronvermelding | Een letterlijk stuk met de bron erbij. |
| Plagiaat | Andermans werk gebruiken zonder bron. |
Zoek bij voorkeur in meer dan één bron, zodat je kunt vergelijken. Een betrouwbare bron heeft een deskundige afzender en controleerbare informatie. Wees voorzichtig met bronnen met een belanghebbende: een bedrijf dat iets wil verkopen vertelt vaak alleen de voordelen. Een anonieme bron (bijvoorbeeld een forumbericht zonder naam) kun je niet beoordelen.
Je hebt altijd meer informatie dan je kunt vertellen. Selecteer daarom wat relevant is voor je doel en je publiek: informeer je groep 8, dan kies je eenvoudige uitleg en geen tabellen vol cijfers. Daarna verwerk je: je bepaalt je kernpunten, noteert kernwoorden en vertelt in eigen woorden.
Gebruik je informatie van een ander, dan vermeld je de bron: wie het zei of schreef en waar. Letterlijke zinnen duid je aan als citaat. Zonder bronvermelding is het plagiaat, ook als je iets mondeling zegt. Parafraseren (eigen woorden) ontslaat je niet van de bron.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Welke bron past het best bij een voordracht over de geschiedenis van de fiets?
- een grappige video van een vlogger
- een boek van een historicus
- een reclame van een fietsenwinkel
- een anoniem bericht op een forum
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "een grappige video van een vlogger"? Dan denk je dat een vermakelijke bron ook een goede bron is. Een vlogger hoeft geen deskundige te zijn en noemt zelden bronnen. Voor feiten kies je een afzender die het onderwerp kent en die je kunt controleren.
- B (juist): Klopt: een boek van een deskundige geeft gecontroleerde informatie over het onderwerp. Dat past bij een voordracht waarin je feiten uitlegt.
- C: Koos je "een reclame van een fietsenwinkel"? Dan ga je voorbij aan het belang van de afzender. Een winkel wil fietsen verkopen en laat vooral voordelen zien. Een bron met een verkoopbelang is zelden neutraal over geschiedenis of feiten.
- D: Koos je "een anoniem bericht op een forum"? Dan denk je dat iedere tekst online even bruikbaar is. Je weet niet wie het schreef en kunt de beweringen niet nagaan. Een bruikbare bron heeft een bekende, deskundige afzender.
Onthoud: Deskundig en controleerbaar.
Je houdt een voordracht over zonnepanelen voor je klas. Je vindt een folder van een installatiebedrijf, een rapport van een onderzoeksinstituut, een forumbericht en een tekst zonder auteur.
2. Welke bron kies je als hoofdbron?
- de folder van het installatiebedrijf
- het onderzoeksrapport
- het forumbericht
- de tekst zonder auteur
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de folder van het installatiebedrijf"? Dan vertrouw je op een afzender die iets wil verkopen. Het bedrijf benadrukt voordelen en laat nadelen weg. Voor een hoofdbron zoek je een neutrale, deskundige afzender.
- B (juist): Klopt: een onderzoeksinstituut is deskundig en het rapport is controleerbaar. Dat past bij een voordracht met feiten.
- C: Koos je "het forumbericht"? Dan denk je dat een bericht dat ergens op staat betrouwbaar is. Iedereen kan op een forum iets schrijven zonder controle. Een forumbericht is geen deskundige, controleerbare bron.
- D: Koos je "de tekst zonder auteur"? Dan kies je een bron waarvan je de afzender niet kent. Je kunt niet beoordelen of de schrijver deskundig is. Zonder auteur of bron kun je de informatie niet controleren.
Onthoud: Deskundig, onafhankelijk, controleerbaar.
Een energiebedrijf zegt op zijn website dat zonnepanelen altijd binnen drie jaar zijn terugverdiend. Een onderzoeksrapport noemt een veel langere terugverdientijd.
3. Waarom is het energiebedrijf als bron minder betrouwbaar?
- het bedrijf heeft belang bij de verkoop
- het bedrijf heeft geen website
- een bedrijf kan niets weten over zonnepanelen
- de website is te lang
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: een belanghebbende kleurt informatie. Daarom weeg je zijn claim minder zwaar dan een onafhankelijk rapport.
- B: Koos je "het bedrijf heeft geen website"? Dan lees je iets wat er niet staat. Het bedrijf heeft juist een website. Het probleem is niet de website maar het belang bij verkoop.
- C: Koos je "een bedrijf kan niets weten over zonnepanelen"? Dan denk je dat een bedrijf geen kennis heeft. Een bedrijf kan veel weten van zijn producten. Het probleem is niet kennis maar het belang bij het resultaat.
- D: Koos je "de website is te lang"? Dan beoordeel je de vorm in plaats van de afzender. Lengte zegt niets over betrouwbaarheid. Kijk wie het zegt en welk belang hij heeft.
Onthoud: Wie verdient eraan?
Je spreekt voor groep 8 over het klimaat. Je hebt een uitleg van het broeikaseffect in eenvoudige woorden, een tabel met CO2-uitstoot per land in tonnen en een uitleg over de ozonlaag.
4. Welke informatie selecteer je het best?
- de tabel met uitstoot per land in miljoenen tonnen
- de uitleg over de ozonlaag
- de eenvoudige uitleg van het broeikaseffect
- alle drie even uitgebreid
Antwoord en uitleg
- A: Koos je "de tabel met uitstoot per land in miljoenen tonnen"? Dan denk je dat cijfers altijd overtuigen. Voor groep 8 zijn tonnen per land te abstract en te veel getallen. Je past je informatie aan op het publiek.
- B: Koos je "de uitleg over de ozonlaag"? Dan verwar je het klimaat met een ander milieuonderwerp. De ozonlaag is een ander thema. De informatie moet bij je onderwerp passen, niet bij een verwant onderwerp.
- C (juist): Klopt: die past bij het onderwerp en is begrijpelijk voor groep 8.
- D: Koos je "alle drie even uitgebreid"? Dan denk je dat alles erbij moet. Een deel past niet bij het onderwerp of het publiek. Je selecteert wat bij doel en publiek past.
Onthoud: Onderwerp + publiek.
Verder in Nederlands HAVO
- Een tekst samenvattenJe reduceert een tekst tot de hoofduitspraak met de belangrijkste ondergeschikte uitspraken, in eigen woorden, en je beoordeelt of een…
- Doel, publiek en gespreksvorm bepalenJe bepaalt of je wilt informeren of overtuigen, voor wie je spreekt en of het een voordracht, discussie of debat is, en je stemt inhoud en…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app