Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Domein C: Schrijfvaardigheid

Een betoog schrijven

Je schrijft een betoog met een duidelijke stelling, onderbouwde argumenten, een reactie op een tegenwerping en een conclusie.

Oefen alle 26 vragenOpen in de app

Samenvatting

Een betoog overtuigt de lezer van een stelling. Je onderbouwt haar met argumenten, gaat in op een tegenwerping en sluit af met een conclusie. In dit leerdoel leer je elk onderdeel goed maken en de samenhang zichtbaar houden.
Begrippenlijst
BegripKern
BetoogVerdedigt een stelling met argumenten.
StellingEen standpunt waarover je kunt twisten.
Argument, onderbouwingEen reden, met voorbeeld of bewijs.
TegenwerpingEen bezwaar tegen je stelling.
WeerleggingInhoudelijk antwoord op dat bezwaar.
Conclusie, slotDe slotsom aan het einde.
SignaalwoordMaakt de opbouw zichtbaar.
Persoonlijke aanvalDe persoon aanvallen in plaats van het argument.
1Een goede stelling en sterke argumenten

Een goede stelling is een standpunt waarover je van mening kunt verschillen, bijvoorbeeld "Er moet een verbod komen op energiedrankjes voor kinderen onder de zestien". Een feit ("energiedrankjes bevatten cafeïne") is geen stelling, een vraag ook niet, en een zin die alleen twee meningen beschrijft evenmin. Een argument geeft een reden voor de stelling en heeft een onderbouwing: een feit, een cijfer of een concreet voorbeeld. "Het is gewoon beter" is geen argument, want er staat geen reden in. De stelling zet je in de inleiding, zodat de lezer weet wat je verdedigt.

Stelling: een standpunt"Er moet een verbod komen openergiedrankjes voor kinderen." Geen stelling: een feit"Energiedrankjes bevatten cafeïne."Over een feit twist je niet. Geen stelling: een vraag"Wat zijn de gevolgen vanenergiedrankjes voor jongeren?"
Een stelling is een standpunt; een feit en een vraag (stippellijn) zijn dat niet.
Onthoud: een argument heeft een reden en een bewijs of voorbeeld; de stelling staat in de inleiding.
2Tegenwerping en weerlegging

Een sterk betoog noemt de belangrijkste tegenwerping en weerlegt die inhoudelijk. Dat kan met een signaal als "natuurlijk zal iemand zeggen dat ...". Daarna geef je een alternatief, een tegenvoorbeeld of een reden waarom het bezwaar weinig weegt. Alleen ontkennen ("dat is niet waar") of de persoonlijke aanval ("jij begrijpt er niets van") is geen weerlegging. Een betoog zonder tegenwerping is zwakker: de lezer bedenkt het bezwaar zelf.

1 Tegenwerping noemen"Leerlingen gebruiken hun telefoon voor opdrachten." 2 Erkennen wat klopt"Dat is voor sommige opdrachten zo." 3 Weerleggen met een oplossing"De school kan laptops of tablets geven,dus de telefoon is niet nodig."
Een weerlegging in drie stappen: noem de tegenwerping, erken wat klopt en geef dan een inhoudelijke oplossing of tegenargument.
3Opbouw, signaalwoorden en slot

Een betoog heeft een vaste opbouw: inleiding met stelling, argumenten, tegenwerping met weerlegging en een slot met conclusie. Signaalwoorden maken die opbouw zichtbaar: "ten eerste" en "ten tweede" voor argumenten, "natuurlijk zal iemand zeggen dat" voor een tegenwerping en "dus" of "kortom" voor de conclusie. Zet je sterkste argument op een opvallende plek, vooraan of als afsluiter. Het slot herhaalt of bevestigt de stelling; een zin als "dit waren mijn argumenten" is geen conclusie.

1 Inleiding met stelling 2 Argumenten met onderbouwing 3 Tegenwerping en weerlegging 4 Slot met conclusie"Dus: ..."
De opbouw van een betoog: inleiding met stelling, argumenten met onderbouwing, tegenwerping met weerlegging en een slot met conclusie.
Tip: controleer vlak voor het inleveren drie dingen: staat de stelling vooraan, heeft elk argument een bewijs of voorbeeld en eindigt het betoog met een echte conclusie?

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke zin is een goede stelling voor een betoog?

  1. Energiedrankjes bevatten cafeïne, taurine en suiker in wisselende hoeveelheden.
  2. Er moet een verbod komen op energiedrankjes voor kinderen onder de zestien.
  3. Wat zijn de gevolgen van het drinken van energiedrankjes voor jongeren?
  4. Dit betoog gaat over energiedrankjes, hun gevolgen en wat we ermee moeten.
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Energiedrankjes bevatten cafeïne, taurine en suiker..."? Dan denk je dat een feit een stelling is. Over een feit kun je niet van mening verschillen, dus er valt niets te betogen.
  • B (juist): Klopt: de zin is een standpunt waar je het mee eens of oneens kunt zijn en dat je kunt onderbouwen.
  • C: Koos je "Wat zijn de gevolgen van het drinken van..."? Dan denk je dat een vraag een stelling is. Een vraag neemt geen standpunt in, terwijl een betoog juist een standpunt verdedigt.
  • D: Koos je "Dit betoog gaat over energiedrankjes, hun gevolgen..."? Dan denk je dat een aankondiging van het onderwerp een stelling is. Zo'n zin zegt niet wat jij vindt, dus de lezer weet niet welk standpunt je verdedigt.

Onthoud: Standpunt, geen feit of vraag.

Stelling: "Scholen moeten later beginnen."

2. Welk argument ondersteunt deze stelling het best?

  1. Scholen beginnen nu al heel vroeg in de ochtend.
  2. Ik ben altijd moe op maandag.
  3. Tieners hebben een later slaapritme, dus ze zijn later op de dag alerter.
  4. Later beginnen is gewoon beter.
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Scholen beginnen nu al heel vroeg in de ochtend."? Dan denk je dat een beschrijving van de situatie een argument is. Dit is een feit zonder verklaring, en zegt niet waarom later beginnen beter zou zijn.
  • B: Koos je "Ik ben altijd moe op maandag."? Dan denk je dat een persoonlijke ervaring genoeg is. Eén ervaring is zwak en zegt niets over alle leerlingen, en het is geen reden voor de stelling.
  • C (juist): Klopt: het argument noemt een reden die direct bij de stelling past.
  • D: Koos je "Later beginnen is gewoon beter."? Dan denk je dat dit een argument is. Het herhaalt de stelling, zonder een reden te geven.

Onthoud: Reden, geen herhaling.

Een leerling schrijft een betoog voor een schooluniform. Hij noemt drie argumenten maar negeert dat sommige leerlingen een uniform beperkend vinden.

3. Wat kan hij verbeteren?

  1. de tegenwerping verzwijgen, zodat niemand het bezwaar bedenkt
  2. de tegenwerping noemen en weerleggen
  3. nog meer argumenten noemen, zonder op het bezwaar in te gaan
  4. de stelling veranderen in een vraag, zodat niemand bezwaar maakt
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "de tegenwerping verzwijgen, zodat niemand het..."? Dan denk je dat negeren verstandig is. Lezers bedenken het bezwaar zelf, dus een betoog zonder weerlegging is minder overtuigend.
  • B (juist): Klopt: een sterk betoog noemt de belangrijkste tegenwerping en weerlegt die.
  • C: Koos je "nog meer argumenten noemen, zonder op het bezwaar..."? Dan denk je dat meer argumenten het bezwaar oplossen. Het bezwaar blijft dan staan, dus je moet erop ingaan.
  • D: Koos je "de stelling veranderen in een vraag, zodat niemand..."? Dan denk je dat een vraag het bezwaar wegneemt. Een vraag is geen stelling en dan is er geen betoog meer, dus dit lost het probleem niet op.

Onthoud: Tegenwerping weerleggen.

Een betoog over het afschaffen van cijfers noemt drie argumenten, weerlegt één tegenwerping en eindigt met: "Dit waren mijn argumenten."

4. Waarom is dit een zwak slot?

  1. er is geen conclusie die de stelling herhaalt of afrondt
  2. het slot is te kort om af te ronden
  3. het slot noemt een nieuw argument dat nog niet eerder aan bod kwam
  4. het slot is te enthousiast over de stelling
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: een slot moet de stelling bevestigen of de conclusie trekken, niet alleen melden dat het klaar is.
  • B: Koos je "het slot is te kort om af te ronden"? Dan denk je dat de lengte het probleem is. Een kort slot kan prima, maar het moet een conclusie bevatten.
  • C: Koos je "het slot noemt een nieuw argument dat nog niet..."? Dan denk je dat het nieuw argument het probleem is. In dit slot staat geen nieuw argument; het probleem is dat er geen conclusie staat.
  • D: Koos je "het slot is te enthousiast over de stelling"? Dan denk je dat enthousiasme het probleem is. Het slot is neutraal; het probleem is dat de stelling niet wordt bevestigd.

Onthoud: Conclusie trekken.

Oefen de andere 22 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app