Slagio

Leren › Nederlands HAVO › Domein C: Schrijfvaardigheid

Schrijftaal, stijl en correctheid

Je schrijft in een register dat bij de lezer past, voorkomt stijlfouten, schrijft een formele brief en let op spelling en leestekens.

Oefen alle 26 vragenOpen in de app

Samenvatting

Een tekst moet niet alleen kloppen, maar ook verzorgd zijn. In dit leerdoel leer je het verschil tussen schrijftaal en spreektaal, hoe je stijlfouten voorkomt, hoe een formele brief eruitziet en waar je op let bij spelling en interpunctie.
Begrippenlijst
BegripKern
Schrijftaal, spreektaalVerzorgd tegenover los.
RegisterFormeel of informeel taalgebruik.
Stijlfout, stopwoordOnverzorgde woordkeus of zinsbouw.
Formele brief, aanhefVaste opbouw met "Geachte ...".
AanspreekvormU of je, consequent.
Spelling, stamJuiste schrijfwijze, ook van werkwoorden.
InterpunctieDe leestekens.
VerwijswoordMoet eenduidig zijn.
1Schrijftaal en stijl

Schrijftaal is verzorgd en volledig; spreektaal bevat stopwoorden als "zeg maar", omgangstaal als "echt super" en afgebroken zinnen. Past je register niet bij de lezer, dan is dat een stijlfout. Andere stijlfouten zijn eentonige herhaling van hetzelfde woord, omslachtige zinnen vol afzwakkers ("ik denk dat je misschien eigenlijk zou kunnen zeggen dat ...") en een onduidelijk verwijswoord: in "Mijn broer en mijn vader gingen naar de wedstrijd. Hij vond het geweldig" weet de lezer niet wie "hij" is.

Spreektaal"Nou, dat huiswerk kost echtveel te veel tijd, zeg maar." Schrijftaal"Het huiswerk kost te veel tijd."Geen stopwoorden, geen omgangstaal,een volledige zin.
Van spreektaal (stippellijn) naar schrijftaal: stopwoorden en omgangstaal verdwijnen en de zin blijft volledig.
Onthoud: kies het register dat bij de lezer past en schrap overbodige woorden.
2Een formele brief

Een formele brief heeft een vaste opbouw: een aanhef ("Geachte mevrouw Jansen,"), een duidelijke inhoud in verzorgde schrijftaal en een formele afsluiting ("Met vriendelijke groet,") met je volledige naam. Je spreekt de lezer met u aan en blijft daarbij: wisselen van "u" naar "jij" is een stijlfout. Informele groeten als "Hoi", "Groetjes" of "Doei" passen niet. Dat geldt ook voor een formele mail aan een bedrijf of voor een sollicitatiebrief.

Aanhef: Geachte mevrouw Jansen, InhoudVerzorgde zinnenAanspreken met "u", telkensGeen stopwoorden of straattaal Afsluiting: Met vriendelijke groet,Sam Jansen
Opbouw van een formele brief: aanhef, inhoud in schrijftaal met "u" en een formele afsluiting met volledige naam.
3Spelling en leestekens

Let bij de spelling van werkwoorden op de stam. Bij "ik" schrijf je de stam: "ik vind", "ik word". Bij "hij", "zij" en "het" komt er een t achter: "hij vindt", "hij wordt". In de verleden tijd en het voltooid deelwoord kijk je naar de laatste letter van de stam: eindigt die op een van de medeklinkers van 't kofschip (bijvoorbeeld k), dan schrijf je -te en -t: "hij werkte", "gewerkt". Bij interpunctie gelden vaste regels: een vraag eindigt op een vraagteken, in een opsomming staan komma's en voor het laatste deel "en" zonder komma, en een letterlijk overgenomen tekst staat tussen aanhalingstekens. Gebruik in formele tekst niet meerdere uitroeptekens.

ik + stam: ik vind, ik word hij, zij, het + stam + t: hij vindt stam op k, verleden tijd: hij werkte stam op k, voltooid deelwoord:gewerkt
Werkwoordspelling: bij "ik" de stam, bij "hij" stam plus t, en bij een stam op k ('t kofschip) -te en -t.
Tip: lees je tekst na op drie dingen: spreektaal, aanspreekvorm en werkwoordsvormen. Lees hem ook hardop; zinnen die niet lekker lopen, kun je meestal inkorten.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Welke zin is schrijftaal?

  1. Nou, dat huiswerk kost gewoon echt veel te veel tijd, zeg maar.
  2. Ik ben van mening dat het huiswerk te veel tijd kost.
  3. Huiswerk? Kost te veel tijd, man!
  4. Huiswerk, joh, dat vreet echt tijd, hè.
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "Nou, dat huiswerk kost gewoon echt veel te veel..."? Dan denk je dat dit geschreven taal is. Woorden als "nou", "gewoon", "echt" en "zeg maar" horen bij spreektaal, en passen niet in een verzorgde tekst.
  • B (juist): Klopt: een volledige, verzorgde zin zonder spreektaalwoorden is schrijftaal.
  • C: Koos je "Huiswerk? Kost te veel tijd, man!"? Dan denk je dat dit geschreven taal is. Het is een afgebroken, losse zin met een uitroep, typisch voor spreektaal.
  • D: Koos je "Huiswerk, joh, dat vreet echt tijd, hè."? Dan denk je dat dit schrijftaal is. Woorden als "joh", "vreet" en "hè" zijn omgangstaal, dus niet geschikt voor een verzorgde tekst.

Onthoud: Schrijftaal = verzorgd.

Een leerling schrijft: "Het is een goed idee en het is een idee dat veel mensen vinden dat het een goed idee is."

2. Wat is er stilistisch mis met deze zin?

  1. de zin is te kort om iets te betekenen en moet worden uitgebreid met meer voorbeelden
  2. de zin bevat geen werkwoord, waardoor hij onvolledig is
  3. te veel herhaling van "idee" en "het is", waardoor de zin omslachtig wordt
  4. de zin is in de verleden tijd geschreven en dat past niet
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "de zin is te kort om iets te betekenen en moet..."? Dan denk je dat de zin te kort is. Hij is juist te lang en omslachtig; de herhaling is het probleem.
  • B: Koos je "de zin bevat geen werkwoord, waardoor hij..."? Dan denk je dat er geen werkwoord staat. Er staan werkwoorden in, het probleem is dat dezelfde woorden steeds terugkomen.
  • C (juist): Klopt: dezelfde woorden worden onnodig herhaald; je kunt dit veel korter zeggen.
  • D: Koos je "de zin is in de verleden tijd geschreven en dat..."? Dan denk je dat de tijd het probleem is. De tijd is juist, het probleem is de herhaling en omslachtigheid.

Onthoud: Korter en afwisselender.

Een leerling schrijft: "Ik denk dat ik vind dat je zou kunnen zeggen dat het eigenlijk wel een beetje belangrijk is dat je het misschien doet."

3. Hoe verbeter je deze zin het best?

  1. kort en stellig: "Het is belangrijk dat je het doet."
  2. langer en vager, zodat niemand het oneens kan zijn
  3. er nog meer afzwakkers aan toevoegen, zoals "zeg maar" en "een beetje"
  4. de zin in de verleden tijd zetten
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de overbodige stopwoorden en afzwakkers verdwijnen, de boodschap blijft.
  • B: Koos je "langer en vager, zodat niemand het oneens kan zijn"? Dan denk je dat vaag veilig is. Vaagheid maakt de zin zwak, en de lezer weet niet wat je bedoelt.
  • C: Koos je "er nog meer afzwakkers aan toevoegen, zoals zeg..."? Dan denk je dat afzwakkers de zin beter maken. Ze maken hem juist omslachtig, en de kern verdwijnt.
  • D: Koos je "de zin in de verleden tijd zetten"? Dan denk je dat de tijd het probleem is. Het probleem is de omslachtige formulering, niet de werkwoordstijd.

Onthoud: Kort en helder.

Een leerling schrijft in een zin: "Ik heb gisteren hard gewerkt." Een klasgenoot zegt dat "gewerkd" moet.

4. Wie heeft gelijk en waarom?

  1. de klasgenoot, want het voltooid deelwoord eindigt altijd op -d
  2. geen van beiden, want het moet "gewerkte" zijn
  3. allebei, want beide spellingen bestaan
  4. de leerling, want de stam "werk" eindigt op k en het voltooid deelwoord krijgt een -t
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je "de klasgenoot, want het voltooid deelwoord eindigt..."? Dan denk je dat het altijd -d is. Dat hangt van de stam af; bij een stam op k hoort -t.
  • B: Koos je "geen van beiden, want het moet gewerkte zijn"? Dan denk je dat het deelwoord met -e eindigt. Het voltooid deelwoord is "gewerkt", zonder -e.
  • C: Koos je "allebei, want beide spellingen bestaan"? Dan denk je dat beide vormen goed zijn. Er is maar één juiste spelling, namelijk "gewerkt".
  • D (juist): Klopt: na een stam op k ('t kofschip) eindigt het voltooid deelwoord op -t.

Onthoud: 't kofschip: -t.

Oefen de andere 22 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Nederlands HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app