Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein A: Vaardigheden

Een redenering opbouwen en controleren

Je bouwt een wiskundige redenering op en controleert hem: je onderzoekt beweringen met voorbeelden en tegenvoorbeelden, gebruikt als-dan en de omgekeerde, bewijst iets met letters, controleert uitwerkingen door in te vullen en schrijft een conclusie op.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je onderzoekt een bewering met voorbeelden en een tegenvoorbeeld, begrijpt als-dan en de omgekeerde, geeft een bewijs met letters, controleert een uitwerking en schrijft een conclusie.
Begrippenlijst
BegripKern
Tegenvoorbeeldweerlegt een bewering
Bewijsvoor alle gevallen
OmgekeerdeP en Q wisselen
Contrapositieals niet Q dan niet P
Algebra2a + 1 is oneven
Conclusiein een zin
1Beweringen onderzoeken

Een bewering zegt dat iets altijd geldt. Voorbeelden ondersteunen hem, maar bewijzen niets. Eén tegenvoorbeeld weerlegt hem wel: bij 'het kwadraat is altijd groter dan het getal' is 0,5 een tegenvoorbeeld, want 0,5² = 0,25. Zoek dus bij een bewering naar een getal dat niet voldoet voor je hem gelooft. Bekijk ook de grafiek van y = x en y = x² om te zien waar x² kleiner is dan x.

00,511,522,500,511,522,5x (invoer)y (uitkomst)y = xy = x²0,5 → 0,25
Tussen x = 0 en x = 1 ligt y = x² onder y = x: bij 0,5 is x² = 0,25, een tegenvoorbeeld.
Onthoud: één tegenvoorbeeld weerlegt een bewering; voorbeelden bewijzen niets.
2Als-dan en omkeren

Een bewering als P, dan Q heeft een voorwaarde en een conclusie. Is P waar, dan is Q waar. Omkeren (als Q, dan P) mag niet zomaar: uit als het regent is de straat nat en de straat is nat volgt niet dat het regent. Wel mag je de contrapositie gebruiken: als de straat droog is, regent het niet. Controleer de omgekeerde met een tegenvoorbeeld: 9 is oneven maar niet priem.

als het regent, is de straat natWat mag je concluderen?geldigHet regent,dus de straatis nat.beweringgeldigDe straat isdroog, dus hetregent niet.contrapositieniet geldigDe straat isnat, dus hetregent.omgekeerde
De bewering en de contrapositie zijn geldig; de omgekeerde niet.
Tip: omkeren mag niet zomaar; contrapositie wel.
3Een bewijs met letters

Een bewijs geldt voor alle gevallen. Met algebra noteer je een oneven getal als 2a + 1. De som van twee oneven getallen is dan (2a + 1) + (2b + 1) = 2(a + b + 1): altijd even. Controleer ook uitwerkingen door een getal in te vullen: (x + 3)² = x² + 9 klopt niet, want x = 1 geeft 16 ≠ 10; goed is x² + 6x + 9. Let op de haakjes.

Bewijs (eigen voorbeeld)

Twee oneven getallen zijn 2a + 1 en 2b + 1. Hun som is (2a + 1) + (2b + 1) = 2a + 2b + 2 = 2(a + b + 1). Dit geldt voor alle gehele a en b.

  1. een oneven getal is een even getal plus 1
  2. nog een oneven getal, met een eigen letter
  3. uitwerken zonder haakjes
  4. een factor 2: dus even
  5. dus voor alle oneven getallen: bewezen
Met letters laat je zien dat het voor alle oneven getallen geldt.
Onthoud: met letters bewijs je iets voor alle getallen tegelijk.
4Een redenering opschrijven en controleren

Schrijf je redenering in stappen en geef bij elke stap een reden of berekening. Begin met de bewering, doe een controle met een getal, zoek een tegenvoorbeeld of een bewijs, en trek een conclusie in een zin. Lees je redenering terug: volgt elke stap uit de vorige? Een goede redenering kan een ander nalopen zonder jou te vragen wat je bedoelt.

beweringwat wordt beweerd?testengetallen invullentegenvoorbeeldof bewijs met lettersconclusiein een zinredeneren
Bewering, test, tegenvoorbeeld of bewijs, conclusie: zo redeneer je.
Tip: geef bij elke stap een reden of berekening.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een bewering geldt 'altijd'. Hoeveel tegenvoorbeelden heb je nodig om hem te weerleggen?

  1. "twee"
  2. "één"
  3. "tien"
  4. "geen: een bewering kan niet fout zijn"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""twee""? Dan denk je dat één voorbeeld niet genoeg is. Eén tegenvoorbeeld bewijst al dat 'altijd' niet klopt, dus twee is niet nodig.
  • B (juist): Klopt: één voorbeeld waarvoor het niet geldt, is genoeg om de bewering te weerleggen.
  • C: Koos je ""tien""? Dan denk je dat veel voorbeelden nodig zijn. Eén voorbeeld waarvoor het fout gaat is genoeg, dus tien is niet nodig.
  • D: Koos je ""geen: een bewering kan niet fout zijn""? Dan denk je dat elke bewering waar is. Een bewering kan onwaar zijn, en met één tegenvoorbeeld laat je dat zien.

Onthoud: Een bewering geldt 'altijd'. Hoeveel tegenvoorbeelden heb je nodig om hem te weerleggen?

Een leerling beweert: "Het kwadraat van een getal is altijd groter dan het getal zelf." Hij heeft het getest met 2, 3 en 10 en het klopte steeds. Een klasgenoot gelooft hem niet en zoekt een tegenvoorbeeld.

2. Welk getal is een tegenvoorbeeld voor 'het kwadraat is altijd groter dan het getal'?

  1. "2"
  2. "10"
  3. "0,5"
  4. "−3"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""2""? Dan kies je een getal waarvoor de bewering klopt. 2² = 4 en dat is groter dan 2, dus het ondersteunt alleen de bewering.
  • B: Koos je ""10""? Dan denk je dat een groot getal verrast. Maar 100 is veel groter dan 10, en daarmee past 10 gewoon bij de bewering.
  • C (juist): Klopt: 0,5² = 0,25 en dat is kleiner dan 0,5. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""−3""? Dan denk je dat een negatief getal vanzelf een uitzondering is. (−3)² = 9 en 9 is groter dan −3, dus ook hier klopt de bewering.

Onthoud: Welk getal is een tegenvoorbeeld voor 'het kwadraat is altijd groter dan het getal'?

Een leerling gebruikt deze redenering: "Als het regent, is de straat nat. De straat is nat. Dus het regent." Hij vindt dit een geldige redenering, maar een klasgenoot is het niet met hem eens.

3. Waarom is de redenering 'als het regent is de straat nat; de straat is nat; dus het regent' niet geldig?

  1. "regen maakt een straat nooit nat"
  2. "de eerste zin is onwaar"
  3. "een redenering heeft drie zinnen nodig, zeg maar, gewoon, volgens mij"
  4. "de straat kan om een andere reden nat zijn, zoals een sproeiwagen"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""regen maakt een straat nooit nat""? Dan denk je dat de eerste zin onwaar is. Regen maakt een straat wel nat, en het probleem is de omkering.
  • B: Koos je ""de eerste zin is onwaar""? Dan ga je ervan uit dat de regel fout is. De regel is juist, maar de conclusie volgt er niet uit.
  • C: Koos je ""een redenering heeft drie zinnen nodig, zeg maar, gewoon, volgens mij""? Dan denk je dat het aantal zinnen telt. Het gaat om de vorm, en niet om het aantal.
  • D (juist): Klopt: de omgekeerde conclusie volgt niet uit de regel. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Waarom is de redenering 'als het regent is de straat nat; de straat is nat; dus het regent' niet geldig?

Een leerling gebruikt deze redenering: "Als het regent, is de straat nat. De straat is nat. Dus het regent." Hij vindt dit een geldige redenering, maar een klasgenoot is het niet met hem eens.

4. Welke conclusie volgt uit 'als het regent, is de straat nat' en 'de straat is droog'?

  1. "het regent niet"
  2. "het regent"
  3. "de straat wordt nat"
  4. "we weten het niet"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: als het had geregend, was de straat nat geweest. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""het regent""? Dan trek je een conclusie die ontkent wat je weet. De straat is droog, dus het regent niet. Het goede antwoord is het regent niet.
  • C: Koos je ""de straat wordt nat""? Dan trek je een toekomstige conclusie. De regel gaat over regen, en niet over later. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op het regent niet.
  • D: Koos je ""we weten het niet""? Dan denk je dat er geen conclusie is. De regel samen met een droge straat, laat zien dat het niet regent.

Onthoud: Welke conclusie volgt uit 'als het regent, is de straat nat' en 'de straat is droog'?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app