Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein C: Verbanden en functies

Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijd

Je herkent exponentiële groei en afname, bepaalt beginwaarde, groeifactor en groeipercentage, stelt de formule op, rekent met verdubbelingstijd en halveringstijd en controleert je uitkomsten.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je herkent exponentiële groei, bepaalt beginwaarde, groeifactor en groeipercentage, rekent met verdubbelingstijd en halveringstijd en controleert je uitkomst.
Begrippenlijst
BegripKern
Exponentieel verbandfactor constant
Beginwaardewaarde bij t = 0
Groeifactor1,05 bij 5%
Verdubbelingstijdtwee keer zo groot
Halveringstijdde helft
Controlerenandere stap
1Herkennen van exponentiële groei

Bij een exponentieel verband wordt de waarde per stap met dezelfde factor vermenigvuldigd. Bij 200, 240, 288 en 345,6 is dat steeds 1,2: 240 : 200 = 288 : 240 = 1,2. Bij een lineair verband is de toename constant en bij een exponentieel verband is de factor constant. De tabel 10, 15, 22, 34 heeft toenames van 5, 7 en 12, maar factoren van ongeveer 1,5: dus bij benadering exponentieel. Controleer altijd twee of drie stappen.

0200400600012345tijd t (jaar)aantal leden200346
Exponentieel verband: 200 leden groeien elk jaar met factor 1,2 en de grafiek wordt steeds steiler.
Onthoud: kijk of de factor per stap gelijk is, niet de toename.
2Groeifactor en groeipercentage

De groeifactor g volgt uit het groeipercentage: bij 8% groei is g = 1,08, bij 12% afname is g = 0,88. Omgekeerd is het groeipercentage (g − 1) · 100%: g = 1,2 betekent 20%. De formule is N = b · g^t, met beginwaarde b en grondtal g. Spaargeld €500 met 5% rente volgt N = 500 · 1,05^t; na 3 jaar is dat 578,81. Een percentage rekent steeds over de nieuwe waarde: 15% afname twee jaar achter elkaar is niet 30%, maar 0,85² = 0,7225.

groeifactorWelke factor?groeig > 18% geeft 1,08afnameg < 112% geeft 0,88formuleN = b · g^tb is debeginwaarde
Drie dingen bij een groeifactor: groei, afname en formule.
Onthoud: groeifactor = 1 + groeipercentage : 100.
3Verdubbelen en halveren

Een verdubbelingstijd is de tijd waarin de waarde twee keer zo groot wordt; een halveringstijd de tijd waarin hij de helft wordt. Een bacterie met verdubbelingstijd 2 uur en beginaantal 50 heeft na 2, 4, 6, 8 en 10 uur achtereenvolgens 100, 200, 400, 800 en 1600. Een medicijn met halveringstijd 3 uur en 80 mg is na 3, 6, 9 en 12 uur teruggebracht tot 40, 20, 10 en 5. Tel het aantal stappen goed: 12 uur is vier keer 3 uur.

Uitwerking met halveringstijd (eigen voorbeeld)

Een medicijn van 80 mg heeft een halveringstijd van 3 uur. Na 3 uur is er 40 mg, na 6 uur 20 mg en na 12 uur 5 mg. Per periode van 3 uur vermenigvuldig je dus met 0,5.

  1. beginhoeveelheid
  2. tijd per halvering
  3. de helft
  4. nog eens de helft
  5. vier halveringen
  6. groeifactor per 3 uur
Tel het aantal halveringen in de verstreken tijd.
Tip: tel het aantal verdubbelingen of halveringen in de gegeven tijd.
4Rekenen en controleren

Bij een berekening bepaal je eerst of het verband exponentieel is, daarna de beginwaarde en de groeifactor, dan stel je de formule op en reken je. Voor N = 100 · 2^t geldt bij t = 3: 100 · 8 = 800. Controleer met een andere stap: bij t = 2 hoort 400 en 400 · 2 = 800. Een bedrag onder een gevraagde grens vind je met een tabel: €500 met 5% rente is na 3 jaar nog onder €600 en na 4 jaar erboven. Bij afronden op centen kijk je naar het derde cijfer achter de komma. Een veelgemaakte fout is de groeifactor op 5 zetten in plaats van 1,05.

vaststellenfactor constant?b en gbegin en factorformuleN = b · g^tcontrolerenandere stapexponentieel
Vaststellen, beginwaarde en factor, formule en controleren.
Tip: controleer met een andere stap of de groeifactor klopt.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een waarde wordt elk jaar 1,10 keer zo groot. Welk soort groei is dat?

  1. "lineair"
  2. "exponentieel"
  3. "constant"
  4. "recht evenredig"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""lineair""? Dan denk je dat er elk jaar evenveel bij komt. Hier gaat het om vermenigvuldigen met 1,10, dus exponentieel.
  • B (juist): Klopt: telkens met dezelfde factor vermenigvuldigen is exponentiële groei.
  • C: Koos je ""constant""? Dan denk je dat de waarde niet verandert. De waarde wordt elk jaar groter, met een vaste factor. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op exponentieel.
  • D: Koos je ""recht evenredig""? Dan denk je aan y = ax. Een vaste groeifactor per stap hoort bij exponentieel, en niet bij recht evenredig.

Onthoud: Een waarde wordt elk jaar 1,10 keer zo groot. Welk soort groei is dat?

Een tabel toont het aantal leden van een online club: bij t = 0 zijn er 200 leden, bij t = 1 zijn er 240, bij t = 2 zijn er 288 en bij t = 3 zijn er 345,6 (afgerond). Een leerling wil weten welk soort groei het is en wat er na 4 jaar is.

2. Met welke groeifactor groeit het aantal leden per jaar?

  1. "40"
  2. "1,02"
  3. "1,2"
  4. "0,2"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""40""? Dan neem je de toename. De groeifactor is een verhouding, dus 240 : 200 = 1,2. Het goede antwoord is 1,2.
  • B: Koos je ""1,02""? Dan verwar je 20% met 2%. 240 : 200 is 1,2, dus de groeifactor is 1,2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1,2.
  • C (juist): Klopt: 240 : 200 = 288 : 240 = 1,2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""0,2""? Dan neem je alleen het groeipercentage als getal. Er hoort 1 bij, dus 1,2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 1,2.

Onthoud: Met welke groeifactor groeit het aantal leden per jaar?

Een bacterie verdubbelt elke 2 uur. Een kweek begint met 50 bacteriën. Een onderzoeker noteert het aantal na 2, 4, 6 en 8 uur en wil weten wanneer er 1600 bacteriën zijn.

3. Hoe groot is de kweek zes uur na de start?

  1. "200"
  2. "300"
  3. "800"
  4. "400"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""200""? Dan reken je twee verdubbelingen. In 6 uur zijn er drie, dus 400. Het goede antwoord is 400.
  • B: Koos je ""300""? Dan tel je 50 zesmaal op. De groei is exponentieel, dus 50 · 2³. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 400.
  • C: Koos je ""800""? Dan reken je vier verdubbelingen. In 6 uur zijn er drie, dus 400. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 400.
  • D (juist): Klopt: drie verdubbelingen, dus 50 · 2³ = 400. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Hoe groot is de kweek zes uur na de start?

Een bacterie verdubbelt elke 2 uur. Een kweek begint met 50 bacteriën. Een onderzoeker noteert het aantal na 2, 4, 6 en 8 uur en wil weten wanneer er 1600 bacteriën zijn.

4. Hoeveel exemplaren telt de kweek na vier verdubbelingen?

  1. "800"
  2. "400"
  3. "1600"
  4. "200"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: vier verdubbelingen, dus 50 · 2⁴ = 800. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""400""? Dan neem je het aantal na 6 uur. Na 8 uur is er nog een verdubbeling, dus 800. Het goede antwoord is 800.
  • C: Koos je ""1600""? Dan reken je vijf verdubbelingen. In 8 uur zijn er vier, dus 800. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 800.
  • D: Koos je ""200""? Dan reken je twee verdubbelingen. In 8 uur zijn er vier, dus 800. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 800.

Onthoud: Hoeveel exemplaren telt de kweek na vier verdubbelingen?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app