Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein D: Verandering

Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek

Je beschrijft het verloop van een grafiek met stijgen, dalen en constant, noemt maximum en minimum met de bijbehorende waarden en geeft aan of de toename groter of kleiner wordt.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je beschrijft het verloop van een grafiek met stijgen, dalen en constant, noemt maximum en minimum en geeft aan of de toename toeneemt of afneemt.
Begrippenlijst
BegripKern
Stijgeny wordt groter
Daleny wordt kleiner
Maximumhoogste y-waarde
Minimumlaagste y-waarde
Intervalvan x = a tot x = b
Toenemend of afnemendtoenames groter of kleiner
1Stijgen en dalen

Een grafiek stijgt als de y-waarden bij toenemende x groter worden en daalt als ze kleiner worden. Bij een bal met h = −5t² + 20t geeft de tabel 0, 15, 20, 15, 0 voor t = 0 tot 4: de bal stijgt van t = 0 tot 2 en daalt van t = 2 tot 4. Beschrijf het verloop altijd per interval, bijvoorbeeld van t = 0 tot t = 2. Als de y-waarden gelijk blijven, is de grafiek constant.

010203040500123456tijd t (seconden)hoogte h (meter)max 45
Een bal stijgt tot het maximum 45 bij t = 3 en daalt daarna; dat is stijgen, dalen en maximum.
Onthoud: beschrijf stijgen en dalen altijd met een interval.
2Maximum en minimum

Het maximum is de hoogste y-waarde, het minimum de laagste. Geef altijd de y-waarde én de x-waarde waarbij die hoort: het maximum is 20 bij t = 2. Een lokaal maximum of minimum is een hoogste of laagste punt in de buurt: de omzet 30, 45, 50, 48, 40, 42 heeft het maximum 50 in maand 3, een lokaal minimum 40 in maand 5 en het laagste punt 30 in maand 1. Bij een bergparabool is het hoogste punt de top, bij een dalparabool is het laagste het dal, zoals K = 4 bij q = 4.

Uitwerking van een omzettabel (eigen voorbeeld)

Omzet per maand: 30, 45, 50, 48, 40, 42. De omzet stijgt tot 50 in maand 3, daalt tot 40 in maand 5 en stijgt daarna weer. Het laagste punt van de hele periode is 30 in maand 1.

  1. van maand 1 tot 3
  2. het maximum
  3. van maand 3 tot 5
  4. lokaal minimum
  5. van maand 5 tot 6
  6. het minimum van de hele periode
Lees de tabel van links naar rechts en noteer waar de richting verandert.
Tip: noem bij maximum en minimum de y-waarde én de x-waarde.
3Toenemend of afnemend

Naast stijgen of dalen beschrijf je ook hoe de verandering verloopt. Bij toenemend stijgend worden de toenames groter, bij afnemend stijgend kleiner. De plant met hoogtes 10, 18, 24, 28 en 30 heeft toenames van 8, 6, 4 en 2: afnemend stijgend. De voorraad 100, 60, 40 daalt met 40 en 20: afnemend dalend. Bepaal de toenames door twee opeenvolgende waarden van elkaar af te trekken.

verloopHoe verandert de grafiek?toenemend stijgendtoenamesgroterbijvoorbeeld2, 4, 6afnemend stijgendtoenameskleiner8, 6, 4, 2afnemend dalenddalingenkleiner40, 20
Drie manieren om het verloop te beschrijven.
Onthoud: bepaal toenames door opeenvolgende waarden van elkaar af te trekken.
4Het verloop beschrijven en controleren

Bij een volledige beschrijving noem je per interval of de grafiek stijgt of daalt, de aard van de verandering en de extremen met x- en y-waarde. Controleer door de tabel van links naar rechts te lezen: bij de kosten 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13, 20 daalt de grafiek van q = 0 tot 4 en stijgt van 4 tot 8; het minimum is 4 bij q = 4. De punten q = 2 en q = 6 hebben dezelfde waarde 8: de grafiek is symmetrisch rond q = 4.

lezenlinks naar rechtsintervallenstijgen of dalenextremenx en ytoenamescontrolerenverloop
Lezen, intervallen, extremen en toenames controleren.
Tip: lees de tabel altijd van links naar rechts.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een grafiek gaat van links naar rechts omhoog. Hoe beschrijf je dat verloop?

  1. "dalend"
  2. "stijgend"
  3. "constant"
  4. "maximum"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""dalend""? Dan verwar je omhoog met omlaag. De grafiek gaat omhoog, dus stijgend. Het goede antwoord is stijgend.
  • B (juist): Klopt: als de y-waarden bij toenemende x groter worden, stijgt de grafiek.
  • C: Koos je ""constant""? Dan denk je dat de waarde gelijk blijft. De y-waarden worden groter, dus stijgend. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op stijgend.
  • D: Koos je ""maximum""? Dan noem je een punt in plaats van een verloop. Het maximum is het hoogste punt, en de grafiek is stijgend.

Onthoud: Een grafiek gaat van links naar rechts omhoog. Hoe beschrijf je dat verloop?

Een bal wordt omhoog geschoten. De hoogte in meter na t seconden is h = −5t² + 20t. Een tabel geeft: t = 0 geeft 0, t = 1 geeft 15, t = 2 geeft 20, t = 3 geeft 15 en t = 4 geeft 0. De grafiek is een bergparabool.

2. Hoeveel meter is de maximale hoogte van de bal?

  1. "2 meter"
  2. "15 meter, I suppose"
  3. "20 meter"
  4. "40 meter"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""2 meter""? Dan neem je het tijdstip. De hoogte is de y-waarde, dus 20. Het goede antwoord is 20 meter.
  • B: Koos je ""15 meter, I suppose""? Dan neem je een hoogte uit de tabel die niet de grootste is. Het maximum is 20, dus 20. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 20 meter.
  • C (juist): Klopt: de tabel geeft de hoogste waarde 20 bij t = 2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""40 meter""? Dan neem je 20 · 2. Het maximum lees je direct af, dus 20. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 20 meter.

Onthoud: Hoeveel meter is de maximale hoogte van de bal?

De kosten per eenheid van een product zijn K = q² − 8q + 20 bij q geproduceerde eenheden. Een tabel geeft voor q = 0 tot 8 de waarden 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13 en 20. De grafiek is een dalparabool.

3. Hoeveel bedraagt het minimum van de kosten per eenheid?

  1. "20"
  2. "5"
  3. "0"
  4. "4"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""20""? Dan neem je de hoogste waarde. Gevraagd is het minimum, dus 4. Het goede antwoord is 4.
  • B: Koos je ""5""? Dan neem je een waarde naast het minimum. De laagste is 4, dus 4. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4.
  • C: Koos je ""0""? Dan denk je dat de kosten 0 kunnen zijn. De tabel geeft als laagste 4, dus 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 4.
  • D (juist): Klopt: de laagste waarde in de tabel is 4, bij q = 4. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Hoeveel bedraagt het minimum van de kosten per eenheid?

De kosten per eenheid van een product zijn K = q² − 8q + 20 bij q geproduceerde eenheden. Een tabel geeft voor q = 0 tot 8 de waarden 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13 en 20. De grafiek is een dalparabool.

4. Voor welke waarden van q dalen de kosten?

  1. "van q = 0 tot q = 4"
  2. "van q = 4 tot q = 8, you know"
  3. "van q = 0 tot q = 8"
  4. "alleen bij q = 4"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de waarden 20, 13, 8, 5, 4 worden steeds kleiner.
  • B: Koos je ""van q = 4 tot q = 8, you know""? Dan verwar je dalen met stijgen. Na q = 4 stijgen de kosten, dus dalen is ervoor. Het goede antwoord is van q = 0 tot q = 4.
  • C: Koos je ""van q = 0 tot q = 8""? Dan denk je dat de kosten altijd dalen. Na q = 4 stijgen ze, dus alleen tot 4. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op van q = 0 tot q = 4.
  • D: Koos je ""alleen bij q = 4""? Dan neem je het laagste punt. Dalen gebeurt in een interval, dus van 0 tot 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is van q = 0 tot q = 4.

Onthoud: Voor welke waarden van q dalen de kosten?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app