Leren › Wiskunde A HAVO › Domein D: Verandering
Stijgen, dalen, maximum en minimum bij een grafiek
Je beschrijft het verloop van een grafiek met stijgen, dalen en constant, noemt maximum en minimum met de bijbehorende waarden en geeft aan of de toename groter of kleiner wordt.
- Wiskunde A HAVO
- CE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Stijgen | y wordt groter |
| Dalen | y wordt kleiner |
| Maximum | hoogste y-waarde |
| Minimum | laagste y-waarde |
| Interval | van x = a tot x = b |
| Toenemend of afnemend | toenames groter of kleiner |
Een grafiek stijgt als de y-waarden bij toenemende x groter worden en daalt als ze kleiner worden. Bij een bal met h = −5t² + 20t geeft de tabel 0, 15, 20, 15, 0 voor t = 0 tot 4: de bal stijgt van t = 0 tot 2 en daalt van t = 2 tot 4. Beschrijf het verloop altijd per interval, bijvoorbeeld van t = 0 tot t = 2. Als de y-waarden gelijk blijven, is de grafiek constant.
Het maximum is de hoogste y-waarde, het minimum de laagste. Geef altijd de y-waarde én de x-waarde waarbij die hoort: het maximum is 20 bij t = 2. Een lokaal maximum of minimum is een hoogste of laagste punt in de buurt: de omzet 30, 45, 50, 48, 40, 42 heeft het maximum 50 in maand 3, een lokaal minimum 40 in maand 5 en het laagste punt 30 in maand 1. Bij een bergparabool is het hoogste punt de top, bij een dalparabool is het laagste het dal, zoals K = 4 bij q = 4.
Omzet per maand: 30, 45, 50, 48, 40, 42. De omzet stijgt tot 50 in maand 3, daalt tot 40 in maand 5 en stijgt daarna weer. Het laagste punt van de hele periode is 30 in maand 1.
- van maand 1 tot 3
- het maximum
- van maand 3 tot 5
- lokaal minimum
- van maand 5 tot 6
- het minimum van de hele periode
Naast stijgen of dalen beschrijf je ook hoe de verandering verloopt. Bij toenemend stijgend worden de toenames groter, bij afnemend stijgend kleiner. De plant met hoogtes 10, 18, 24, 28 en 30 heeft toenames van 8, 6, 4 en 2: afnemend stijgend. De voorraad 100, 60, 40 daalt met 40 en 20: afnemend dalend. Bepaal de toenames door twee opeenvolgende waarden van elkaar af te trekken.
Bij een volledige beschrijving noem je per interval of de grafiek stijgt of daalt, de aard van de verandering en de extremen met x- en y-waarde. Controleer door de tabel van links naar rechts te lezen: bij de kosten 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13, 20 daalt de grafiek van q = 0 tot 4 en stijgt van 4 tot 8; het minimum is 4 bij q = 4. De punten q = 2 en q = 6 hebben dezelfde waarde 8: de grafiek is symmetrisch rond q = 4.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Een grafiek gaat van links naar rechts omhoog. Hoe beschrijf je dat verloop?
- "dalend"
- "stijgend"
- "constant"
- "maximum"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""dalend""? Dan verwar je omhoog met omlaag. De grafiek gaat omhoog, dus stijgend. Het goede antwoord is stijgend.
- B (juist): Klopt: als de y-waarden bij toenemende x groter worden, stijgt de grafiek.
- C: Koos je ""constant""? Dan denk je dat de waarde gelijk blijft. De y-waarden worden groter, dus stijgend. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op stijgend.
- D: Koos je ""maximum""? Dan noem je een punt in plaats van een verloop. Het maximum is het hoogste punt, en de grafiek is stijgend.
Onthoud: Een grafiek gaat van links naar rechts omhoog. Hoe beschrijf je dat verloop?
Een bal wordt omhoog geschoten. De hoogte in meter na t seconden is h = −5t² + 20t. Een tabel geeft: t = 0 geeft 0, t = 1 geeft 15, t = 2 geeft 20, t = 3 geeft 15 en t = 4 geeft 0. De grafiek is een bergparabool.
2. Hoeveel meter is de maximale hoogte van de bal?
- "2 meter"
- "15 meter, I suppose"
- "20 meter"
- "40 meter"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""2 meter""? Dan neem je het tijdstip. De hoogte is de y-waarde, dus 20. Het goede antwoord is 20 meter.
- B: Koos je ""15 meter, I suppose""? Dan neem je een hoogte uit de tabel die niet de grootste is. Het maximum is 20, dus 20. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 20 meter.
- C (juist): Klopt: de tabel geeft de hoogste waarde 20 bij t = 2. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- D: Koos je ""40 meter""? Dan neem je 20 · 2. Het maximum lees je direct af, dus 20. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 20 meter.
Onthoud: Hoeveel meter is de maximale hoogte van de bal?
De kosten per eenheid van een product zijn K = q² − 8q + 20 bij q geproduceerde eenheden. Een tabel geeft voor q = 0 tot 8 de waarden 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13 en 20. De grafiek is een dalparabool.
3. Hoeveel bedraagt het minimum van de kosten per eenheid?
- "20"
- "5"
- "0"
- "4"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""20""? Dan neem je de hoogste waarde. Gevraagd is het minimum, dus 4. Het goede antwoord is 4.
- B: Koos je ""5""? Dan neem je een waarde naast het minimum. De laagste is 4, dus 4. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4.
- C: Koos je ""0""? Dan denk je dat de kosten 0 kunnen zijn. De tabel geeft als laagste 4, dus 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 4.
- D (juist): Klopt: de laagste waarde in de tabel is 4, bij q = 4. Reken dit na met de gegeven gegevens.
Onthoud: Hoeveel bedraagt het minimum van de kosten per eenheid?
De kosten per eenheid van een product zijn K = q² − 8q + 20 bij q geproduceerde eenheden. Een tabel geeft voor q = 0 tot 8 de waarden 20, 13, 8, 5, 4, 5, 8, 13 en 20. De grafiek is een dalparabool.
4. Voor welke waarden van q dalen de kosten?
- "van q = 0 tot q = 4"
- "van q = 4 tot q = 8, you know"
- "van q = 0 tot q = 8"
- "alleen bij q = 4"
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: de waarden 20, 13, 8, 5, 4 worden steeds kleiner.
- B: Koos je ""van q = 4 tot q = 8, you know""? Dan verwar je dalen met stijgen. Na q = 4 stijgen de kosten, dus dalen is ervoor. Het goede antwoord is van q = 0 tot q = 4.
- C: Koos je ""van q = 0 tot q = 8""? Dan denk je dat de kosten altijd dalen. Na q = 4 stijgen ze, dus alleen tot 4. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op van q = 0 tot q = 4.
- D: Koos je ""alleen bij q = 4""? Dan neem je het laagste punt. Dalen gebeurt in een interval, dus van 0 tot 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is van q = 0 tot q = 4.
Onthoud: Voor welke waarden van q dalen de kosten?
Verder in Wiskunde A HAVO
- Exponentiële verbanden: groeifactor, groeipercentage en verdubbelingstijdJe herkent exponentiële groei en afname, bepaalt beginwaarde, groeifactor en groeipercentage, stelt de formule op, rekent met…
- Veranderingen beschrijven met differentiesJe berekent differenties uit een tabel, beschrijft stijgen en dalen met het teken en de grootte van de differenties, herkent lineaire en…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app