Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein D: Verandering

Veranderingen beschrijven met differenties

Je berekent differenties uit een tabel, beschrijft stijgen en dalen met het teken en de grootte van de differenties, herkent lineaire en niet-lineaire verbanden, voorspelt volgende waarden en controleert met de totale verandering.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je berekent differenties, beschrijft het verloop met teken en grootte, herkent lineaire verbanden, voorspelt waarden en controleert met de totale verandering.
Begrippenlijst
BegripKern
Differentievolgende min vorige
Constantlineair
Toenemendtoenemend stijgend
Afnemendafnemend stijgend
Totale veranderingsom van de differenties
Voorspellenpatroon doorzetten
1Differenties berekenen

Een differentie is het verschil tussen twee opeenvolgende waarden: volgende min vorige. Bij 90, 70, 55, 45 en 38 zijn de differenties −20, −15, −10 en −7. Een positieve differentie betekent dat de waarde toeneemt, een negatieve differentie dat ze afneemt en differentie nul dat ze gelijk blijft. De totale verandering is de laatste waarde min de eerste en gelijk aan de som van alle differenties: 38 − 90 = −52.

020406080100010203040tijd t (minuten)temperatuur (°C)9055
Temperatuur van afkoelende koffie met differenties −20, −15, −10 en −7.
Onthoud: differentie = volgende waarde min vorige waarde.
2Differenties lezen

Het patroon in de differenties laat het soort verband zien. Bij constante differenties is het verband lineair: 100, 130, 160, 190 heeft overal 30. Bij toenemende differenties (200, 300, 400, 500) groeit de waarde toenemend; bij afnemende differenties (8, 6, 4, 2) afnemend. Een negatieve en afnemende differentie (−20, −15, −10) is afnemend dalend. Met het patroon voorspel je de volgende waarde: 6400 + 600 = 7000.

differentiesWelk patroon?constant30, 30, 30lineairtoenemend200, 300, 400toenemendstijgendafnemend−20, −15, −10afnemenddalend
Drie patronen in de differenties van een tabel en het verband dat erbij hoort.
Onthoud: kijk eerst naar het teken en dan of de differenties groter of kleiner worden.
3Een differentietabel gebruiken

Maak een differentietabel door onder de waarden de differenties te zetten. Bij de bacteriën 100, 150, 225 en 337,5 staat eronder 50, 75 en 112,5. De differenties zijn niet constant, dus het verband is niet lineair. De factoren 150 : 100 = 225 : 150 = 1,5 zijn wel constant, dus exponentieel. Het volgende aantal is 337,5 · 1,5 = 506,25. Bij twee tabellen vergelijk je per stap de differenties: A heeft 4, 4, 4 en B heeft 3, 4, 5.

Uitwerking van een differentietabel (eigen voorbeeld)

Waarden: 100, 150, 225, 337,5. Differenties: 50, 75, 112,5. Niet constant, dus niet lineair. Wel een vaste factor 1,5, dus 506,25 bij 4 uur.

  1. beginwaarde
  2. na 1 uur
  3. na 2 uur
  4. na 3 uur
  5. 150 − 100
  6. 225 − 150
  7. 337,5 − 225
  8. 150 : 100 = 225 : 150
  9. 337,5 · 1,5
Reken de differenties uit en kijk of ze constant zijn.
Tip: controleer of de differenties constant zijn voordat je lineair zegt.
4Gemiddelde verandering en controleren

De gemiddelde verandering per stap is de totale verandering gedeeld door het aantal stappen. Bij de nacht temperatuur 14, 11, 9, 8, 8 is de totale verandering −6 over 4 stappen, dus −1,5 graden per twee uur. Differenties van −3, −2, −1 en 0 beschrijven een daling die steeds kleiner wordt tot de temperatuur constant is. Controleer altijd: de som van de differenties moet gelijk zijn aan eindwaarde min beginwaarde.

noterende waardendifferentiesvolgende min vorigepatroonteken en groottecontrolerensom is totaaldifferenties
Noteren, differenties, patroon en controleren met de totale verandering.
Tip: de som van de differenties is de totale verandering.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een tabel heeft de waarden 12, 15 en 19. Welke differenties horen daarbij?

  1. "15 en 19"
  2. "3 en 4"
  3. "3 en 7"
  4. "4 en 3"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""15 en 19""? Dan neem je de waarden zelf. Een differentie is het verschil tussen twee opeenvolgende waarden, dus 3 en 4.
  • B (juist): Klopt: 15 − 12 = 3 en 19 − 15 = 4. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""3 en 7""? Dan vergelijk je telkens met de eerste waarde. Een differentie is het verschil met de vorige waarde, dus 19 − 15 = 4.
  • D: Koos je ""4 en 3""? Dan draai je de volgorde om. Eerst 15 − 12 = 3 en dan 19 − 15 = 4, dus 3 en 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 3 en 4.

Onthoud: Een tabel heeft de waarden 12, 15 en 19. Welke differenties horen daarbij?

Een spaarder zet elke maand geld op een rekening. Het saldo in euro bij maand 0 tot 4 is 100, 130, 160, 190 en 220. Een leerling berekent de verschillen tussen opeenvolgende saldo's en beschrijft het patroon.

2. Welke differentie hebben de saldo's steeds?

  1. "100 euro, zeg maar"
  2. "220 euro"
  3. "30 euro"
  4. "120 euro"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""100 euro, zeg maar""? Dan neem je het beginsaldo. De differentie is het verschil tussen opeenvolgende saldo's, dus 30. Het goede antwoord is 30 euro.
  • B: Koos je ""220 euro""? Dan neem je het laatste saldo. De differentie is een verschil, dus 30. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 30 euro.
  • C (juist): Klopt: 130 − 100 = 30, 160 − 130 = 30 en 190 − 160 = 30.
  • D: Koos je ""120 euro""? Dan neem je het verschil tussen eerste en laatste waarde. De differentie hoort bij één stap, dus 30.

Onthoud: Welke differentie hebben de saldo's steeds?

Het aantal bacteriën is 100, 150, 225 en 337,5 na 0, 1, 2 en 3 uur. Een leerling berekent de differenties en onderzoekt of het verband lineair is, en voorspelt het aantal na 4 uur.

3. Welke differenties hebben de bacteriën in de tabel?

  1. "50, 50 en 50"
  2. "150, 225 en 337,5"
  3. "50, 75 en 100"
  4. "50, 75 en 112,5"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""50, 50 en 50""? Dan denk je dat de toename constant is. De waarden zijn 100, 150, 225, dus 50, 75 en 112,5. Het goede antwoord is 50, 75 en 112,5.
  • B: Koos je ""150, 225 en 337,5""? Dan neem je de waarden zelf. Een differentie is een verschil, dus 50, 75 en 112,5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 50, 75 en 112,5.
  • C: Koos je ""50, 75 en 100""? Dan reken je de laatste differentie verkeerd. 337,5 − 225 is 112,5, en geen 100. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 50, 75 en 112,5.
  • D (juist): Klopt: 150 − 100, 225 − 150 en 337,5 − 225. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welke differenties hebben de bacteriën in de tabel?

Het aantal bacteriën is 100, 150, 225 en 337,5 na 0, 1, 2 en 3 uur. Een leerling berekent de differenties en onderzoekt of het verband lineair is, en voorspelt het aantal na 4 uur.

4. Waarom is dit verband niet lineair?

  1. "de differenties zijn niet constant"
  2. "de beginwaarde is niet 0, eigenlijk, denk ik"
  3. "de waarden zijn decimaal"
  4. "het aantal stijgt"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: 50, 75 en 112,5 zijn verschillend, dus het verband is niet lineair.
  • B: Koos je ""de beginwaarde is niet 0, eigenlijk, denk ik""? Dan denk je dat de beginwaarde bepalend is. Het gaat om de differenties, en die zijn niet gelijk.
  • C: Koos je ""de waarden zijn decimaal""? Dan denk je dat een komma zegt dat het niet lineair is. Het gaat om de differenties, en die zijn niet gelijk.
  • D: Koos je ""het aantal stijgt""? Dan denk je dat stijgen genoeg is. Ook lineaire verbanden stijgen, maar hier is de differentie niet constant.

Onthoud: Waarom is dit verband niet lineair?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app