Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein C: Verbanden en functies

Formules opstellen en rekenen door substitutie

Je rekent met formules door waarden in te vullen, stelt formules op en past ze aan bij een nieuwe situatie, vervangt een variabele door een uitdrukking en vereenvoudigt het resultaat.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je rekent door substitutie, stelt formules op en wijzigt ze, vervangt een variabele door een uitdrukking en vereenvoudigt het resultaat.
Begrippenlijst
BegripKern
Substitutiegetal invullen
Formule opstellenvast en variabel
Korting als factor0,8
Variabele vervangenK = 5(2t + 1) + 20
Vereenvoudigen10t + 25
Controlerenoude formule
1Rekenen met een formule: substitutie

Een formule geeft het verband tussen variabelen. Met substitutie vul je een getal in en rekent uit. Voor K = 3 + 2,50k vul je k = 8 in: K = 3 + 2,50 · 8 = 3 + 20 = 23. Let op de volgorde van bewerkingen: eerst haakjes en machten, dan vermenigvuldigen en delen, daarna optellen en aftrekken. Bij y = x² + 1 geldt voor x = 3: 3² = 9 en 9 + 1 = 10. De constante staat los van de variabele en de coëfficiënt hoort bij de variabele. Zoek je de variabele bij een gegeven uitkomst, dan los je de vergelijking op: 3 + 2,50k = 28 geeft k = 10.

01020304004812afstand k (km)kosten K (euro)323
Substitutie in de formule K = 3 + 2,50k: 23 euro bij 8 km en 33 euro bij 12 km.
Onthoud: vul eerst de waarde in en let daarna op de volgorde van de bewerkingen.
2Een formule opstellen en wijzigen

Bij het opstellen van een formule zoek je welk deel vast is en welk deel meegroeit. €2 per uur plus €1 voor het kaartje geeft K = 2u + 1. Een eenmalige korting trek je af: K = 15m − 5. Bij het wijzigen van een formule verandert de situatie. Met 20% korting op het hele bedrag H = 400 + 25p geldt H = 0,8(400 + 25p) = 320 + 20p. De korting als factor geldt voor de hele som, dus de haakjes zijn nodig. Bij een nieuwe basisprijs verandert alleen de constante: 450 + 25p. Controleer door een waarde in de oude en nieuwe formule in te vullen.

formuleWat doe ik?herkennenvast envariabel2u + 1kortingfactor 0,8hele bedragwijzigenalleen hetdeel datverandert450 + 25p
Drie stappen bij het opstellen of wijzigen van een formule.
Onthoud: een korting als factor geldt voor het hele bedrag, dus gebruik haakjes.
3Een variabele vervangen

Soms staat in een formule een variabele die zelf van een andere variabele afhangt. Je vervangt dan die letter door een uitdrukking. Bij K = 5x + 20 met x = 2t + 1 krijg je K = 5(2t + 1) + 20. Werk de haakjes weg en neem termen samen: K = 10t + 5 + 20 = 10t + 25. Dit is het vereenvoudigen. Controleer door t = 3 in beide vormen in te vullen: x = 7 geeft K = 55 en 10 · 3 + 25 = 55. Bij een brutoloon B = 12u en een nettoloon N = 0,7B volgt N = 8,4u.

Uitwerking van een vervanging (eigen voorbeeld)

Gegeven K = 5x + 20 en x = 2t + 1. Vervang x: K = 5 · (2t + 1) + 20. Werk de haakjes weg: K = 10t + 5 + 20 = 10t + 25. Controle met t = 3: x = 7 en K = 5 · 7 + 20 = 55.

  1. vervang x door deze uitdrukking
  2. 5 · 2t en 5 · 1
  3. termen samengenomen
  4. 2 · 3 + 1
  5. en 10 · 3 + 25 = 55
Vervang de letter door de uitdrukking, werk haakjes weg en controleer.
Tip: vervang een variabele door een uitdrukking tussen haakjes.
4Formules met meer variabelen

Bij een formule met meer variabelen kun je eerst de andere formules gebruiken om één letter over te houden. Voor een balk met l = 2h en b = h + 1 geldt V = l · b · h = 2h · (h + 1) · h = 2h³ + 2h². Bij h = 3 is dat 72, en direct: 6 · 4 · 3 = 72. Zo controleer je de nieuwe formule met de oude. Schrijf bij een formule de betekenis van elke letter en de eenheid op, zodat je geen foutieve waarden invult. Eenmalige kosten staan als constante in de formule en kosten per eenheid als coëfficiënt.

variabelenen eenhedenopstellenof wijzigeninvullensubstitutiecontrolerenoude formuleformule
Variabelen, formule opstellen, invullen en controleren.
Tip: controleer een nieuwe formule met een getal in de oude formule.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. In y = 3t + 2 neemt t de waarde 4 aan. Welke y hoort daarbij?

  1. "18"
  2. "14"
  3. "12"
  4. "9"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""18""? Dan reken je 3 · (4 + 2). De 2 staat los in de formule, dus eerst 3 · 4 en dan + 2. Het goede antwoord is 14.
  • B (juist): Klopt: 3 · 4 + 2 = 12 + 2 = 14. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""12""? Dan laat je de + 2 weg. De formule heeft ook een constante, dus 12 + 2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 14.
  • D: Koos je ""9""? Dan tel je 3, 4 en 2 op. De formule bevat een product, dus 3 · 4 + 2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 14.

Onthoud: In y = 3t + 2 neemt t de waarde 4 aan. Welke y hoort daarbij?

Een taxibedrijf berekent de kosten van een rit met de formule K = 3 + 2,50k, waarbij k het aantal kilometers is en K de kosten in euro. Een klant wil de kosten voor verschillende ritten uitrekenen en ook zoeken hoe ver hij kan rijden voor een gegeven bedrag.

2. Hoeveel euro kost een rit van 8 kilometer?

  1. "€44"
  2. "€20"
  3. "€23"
  4. "€10,50"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""€44""? Dan reken je (3 + 2,50) · 8. De €3 is een eenmalig bedrag, dus 3 + 2,50 · 8. Het goede antwoord is €23.
  • B: Koos je ""€20""? Dan laat je de €3 weg. De formule heeft ook een instaptarief, dus 3 + 20. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op €23.
  • C (juist): Klopt: 3 + 2,50 · 8 = 3 + 20 = 23. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""€10,50""? Dan tel je 3, 2,50 en 8 bij elkaar op. De kilometers vermenigvuldig je met 2,50, dus 3 + 20. Controleer je stap: de juiste uitkomst is €23.

Onthoud: Hoeveel euro kost een rit van 8 kilometer?

De kosten van een product zijn K = 5x + 20 euro, waarbij x het aantal dozen is. Het aantal dozen hangt af van de tijd: x = 2t + 1, waarbij t het aantal uren is. De leerling wil de kosten rechtstreeks uitdrukken in t.

3. Welke formule geeft K in alleen t, als x = 2t + 1?

  1. "K = 10t + 21, zeg maar"
  2. "K = 7t + 21"
  3. "K = 5t + 21"
  4. "K = 10t + 25"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""K = 10t + 21, zeg maar""? Dan vermenigvuldig je de 1 niet met 5. Beide termen binnen de haakjes krijgen de factor 5, dus 10t + 5 + 20.
  • B: Koos je ""K = 7t + 21""? Dan tel je 5 en 2 bij elkaar op. Vermenigvuldigen geeft 5 · 2t, dus 10t. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op K = 10t + 25.
  • C: Koos je ""K = 5t + 21""? Dan laat je de factor 2 weg. 5 · 2t = 10t, en 5 · 1 = 5. Controleer je stap: de juiste uitkomst is K = 10t + 25.
  • D (juist): Klopt: K = 5(2t + 1) + 20 = 10t + 5 + 20 = 10t + 25. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welke formule geeft K in alleen t, als x = 2t + 1?

De kosten van een product zijn K = 5x + 20 euro, waarbij x het aantal dozen is. Het aantal dozen hangt af van de tijd: x = 2t + 1, waarbij t het aantal uren is. De leerling wil de kosten rechtstreeks uitdrukken in t.

4. Hoeveel dozen horen bij t = 3?

  1. "7 dozen"
  2. "6 dozen"
  3. "9 dozen"
  4. "55 dozen, you know"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: x = 2 · 3 + 1 = 7. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""6 dozen""? Dan laat je de + 1 weg. De formule heeft ook een constante, dus 7. Het goede antwoord is 7 dozen.
  • C: Koos je ""9 dozen""? Dan reken je 3 · 3. De formule is x = 2t + 1, dus 2 · 3 + 1. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 7 dozen.
  • D: Koos je ""55 dozen, you know""? Dan neem je de kosten bij t = 3. Gevraagd is het aantal dozen, dus 7. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 7 dozen.

Onthoud: Hoeveel dozen horen bij t = 3?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app