Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein C: Verbanden en functies

Vergelijkingen en ongelijkheden oplossen met grafieken en tabellen

Je stelt vergelijkingen en ongelijkheden op bij een situatie, lost ze op met grafieken en tabellen, geeft de oplossing als waarde of interval en controleert door in te vullen.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je stelt vergelijkingen en ongelijkheden op, lost ze op met grafieken en tabellen en controleert je oplossing.
Begrippenlijst
BegripKern
Vergelijking3x − 5 = 7
Snijpuntoplossing
Ongelijkheidinterval
Numeriekmet een tabel
Break-evenkosten = opbrengst
Controlereninvullen
1Vergelijkingen en grafieken

Een vergelijking los je grafisch op door beide kanten als grafiek te tekenen. Het snijpunt geeft de oplossing: de x-waarde. Bij twee providers met K = 12 + 0,10m en K = 0,30m kruisen de lijnen bij m = 60, waar beide €18 kosten. Dat is ook het break-evenpunt van kosten en opbrengst. Een vergelijking stel je op door de twee formules aan elkaar gelijk te stellen. Bij een tabel of grafiek met meerdere lijnen controleer je eerst welke lijn bij welke formule hoort en lees je de assen goed af.

010203040020406080100belminuten mkosten (euro)AB18
De lijnen van A en B snijden bij m = 60: dan kosten beide €18.
Onthoud: de oplossing is de x-waarde van het snijpunt.
2Ongelijkheden aflezen

Bij een ongelijkheid zoek je welke waarden van x bij een lijn die boven of onder een andere ligt horen. Voor 3x − 5 ≤ 7 ligt de lijn op of onder y = 7 voor x ≤ 4. Het antwoord is een interval, zoals x ≤ 4 of 1 < t < 3. Let op de kant van het snijpunt: bij de stijgende lijn ligt de grafiek rechts van het snijpunt boven de andere lijn. Bij kosten en opbrengst is de winst positief voor q > 40. Bij strikte ongelijkheden zoals < en > hoort het randpunt zelf er niet bij; bij ≤ en ≥ hoort het er wel bij.

grafiekWat lees ik af?=snijpuntx-waarde> of <links ofrechtsboven of onderinterval1 < t < 3tussen tweesnijpunten
Vergelijking, ongelijkheid en interval bij een snijpunt.
Onthoud: controleer de kant van de ongelijkheid met een getal.
3Numeriek oplossen met een tabel

Is een vergelijking niet exact op te lossen, dan werk je numeriek met een tabel. Voor x² = 30 vind je 25 bij x = 5, 29,16 bij x = 5,4 en 30,25 bij x = 5,5, dus x ligt tussen 5,4 en 5,5. Met een fijnere tabel benader je op het gevraagde aantal decimalen: x ≈ 5,5. Bij N = 100 · 2^t is N bij t = 3 gelijk aan 800 en bij t = 4 gelijk aan 1600, dus de grens van 1000 ligt tussen 3 en 4 uur.

Uitwerking met een tabel (eigen voorbeeld)

Los x² = 30 op. Tabel: x = 5 geeft 25, x = 5,4 geeft 29,16, x = 5,5 geeft 30,25 en x = 6 geeft 36. De oplossing ligt dus tussen 5,4 en 5,5. Op één decimaal: x ≈ 5,5.

  1. te klein
  2. nog te klein
  3. te groot
  4. tussen twee tabelwaarden
  5. afgerond op één decimaal
Zoek in een tabel waar de uitkomst om 30 heen springt.
Tip: schrijf op tussen welke twee waarden de oplossing ligt.
4Opstellen, oplossen en controleren

Bij een tekst stel je eerst de vergelijking op: 12 + 0,10m = 0,30m. Los hem op met een grafiek of een tabel en controleer door in te vullen: m = 60 geeft links 18 en rechts 18. Bij een ongelijkheid controleer je een getal in het interval, bijvoorbeeld x = 7 bij 2x + 3 < 11: 17 is niet kleiner dan 11, dus x = 7 hoort er niet bij. De bal bij h = −5t² + 20t is 15 meter hoog bij t = 1 en t = 3; ertussen is hij hoger.

opstellenuit de tekstoplossengrafiek of tabelintervallinks of rechtscontrolerengetal invullenoplossen
Opstellen, oplossen, interval bepalen en controleren.
Tip: vul een getal in om je oplossing of interval te controleren.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Twee lijnen snijden bij x = 6. Welke x lost de vergelijking op waarin beide formules gelijk zijn?

  1. "x = 12, I think"
  2. "x = 6"
  3. "x = 3"
  4. "x = 36"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""x = 12, I think""? Dan verdubbel je de waarde van het snijpunt. De oplossing is de x-waarde zelf, dus 6. Het goede antwoord is x = 6.
  • B (juist): Klopt: in het snijpunt zijn de formules gelijk, dus de oplossing is de x-waarde van het snijpunt.
  • C: Koos je ""x = 3""? Dan neem je de helft van het snijpunt. De oplossing is de x-waarde zelf, dus 6. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op x = 6.
  • D: Koos je ""x = 36""? Dan kwadrateer je de waarde. De vergelijking vraagt alleen om de x van het snijpunt, dus 6. Controleer je stap: de juiste uitkomst is x = 6.

Onthoud: Twee lijnen snijden bij x = 6. Welke x lost de vergelijking op waarin beide formules gelijk zijn?

Twee providers rekenen verschillend. Provider A vraagt K = 12 + 0,10m euro per maand en provider B vraagt K = 0,30m euro, waarbij m het aantal belminuten is. De klant tekent beide lijnen en zoekt waar de kosten gelijk zijn.

2. Bij hoeveel belminuten kosten A en B evenveel?

  1. "12 minuten"
  2. "40 minuten"
  3. "60 minuten"
  4. "120 minuten, I suppose"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""12 minuten""? Dan neem je het vaste bedrag als aantal minuten. Los 12 + 0,10m = 0,30m op, dus m = 60. Het goede antwoord is 60 minuten.
  • B: Koos je ""40 minuten""? Dan deel je 12 door 0,30. Je moet delen door 0,20, dus m = 60. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 60 minuten.
  • C (juist): Klopt: 12 + 0,10m = 0,30m geeft 0,20m = 12 en dus m = 60.
  • D: Koos je ""120 minuten, I suppose""? Dan reken je 12 : 0,10. Beide formules bevatten m, dus 0,20m = 12. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 60 minuten.

Onthoud: Bij hoeveel belminuten kosten A en B evenveel?

De grafiek van y = 3x − 5 is een stijgende rechte lijn. Een leerling wil de vergelijking 3x − 5 = 7 oplossen met de grafiek en daarna ook uitzoeken voor welke x de lijn boven of op de lijn y = 7 ligt.

3. Welke waarde van x lost 3x − 5 = 7 op?

  1. "x = 7"
  2. "x = 2"
  3. "x = 12, zeg maar"
  4. "x = 4"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""x = 7""? Dan neem je de rechterkant als x. Je moet de vergelijking oplossen, dus 3x = 12. Het goede antwoord is x = 4.
  • B: Koos je ""x = 2""? Dan trek je 5 van 7 af en deel je door 1. Eerst 5 optellen, dus 3x = 12. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op x = 4.
  • C: Koos je ""x = 12, zeg maar""? Dan neem je 3x als x. Deel 12 door 3, dus x = 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is x = 4.
  • D (juist): Klopt: 3x = 12 en dus x = 4; de lijn snijdt y = 7 bij x = 4.

Onthoud: Welke waarde van x lost 3x − 5 = 7 op?

De grafiek van y = 3x − 5 is een stijgende rechte lijn. Een leerling wil de vergelijking 3x − 5 = 7 oplossen met de grafiek en daarna ook uitzoeken voor welke x de lijn boven of op de lijn y = 7 ligt.

4. Voor welke x ligt de lijn y = 3x − 5 boven de lijn y = 7?

  1. "x > 4"
  2. "x < 4"
  3. "x > 7"
  4. "x > 12, you know"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: de lijn is stijgend en gelijk bij x = 4, dus rechts ervan hoger.
  • B: Koos je ""x < 4""? Dan kijk je naar de verkeerde kant. De lijn stijgt, dus rechts van 4 is ze hoger. Het goede antwoord is x > 4.
  • C: Koos je ""x > 7""? Dan neem je de waarde 7 als grens. De grens is x = 4, dus x > 4. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op x > 4.
  • D: Koos je ""x > 12, you know""? Dan neem je 3x = 12 als grens voor x. De grens is x = 4, dus x > 4. Controleer je stap: de juiste uitkomst is x > 4.

Onthoud: Voor welke x ligt de lijn y = 3x − 5 boven de lijn y = 7?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app