Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein C: Verbanden en functies

Grafieken tekenen, aflezen en interpreteren

Je leest grafieken af, beschrijft stijgen en dalen (constant, toenemend of afnemend), herkent de vier hoofdtypen verbanden, vindt snijpunten met de assen en tussen grafieken en vergelijkt twee grafieken.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je leest grafieken af, beschrijft het verloop, herkent standaardverbanden, vindt snijpunten en vergelijkt twee grafieken.
Begrippenlijst
BegripKern
Aflezencoördinaten (x, y)
Verlooptoenemend of afnemend
Lineairrechte lijn
Omgekeerd evenredigy = a/x
Snijpuntformules gelijk stellen
Asymptootlijn die wordt genaderd
1Een grafiek aflezen

In een assenstelsel staat de onafhankelijke variabele meestal horizontaal. Een punt heeft coördinaten (x, y). Bij het aflezen trek je vanaf een waarde op de ene as een lijn tot de grafiek en lees je op de andere as af: bij 20 minuten hoort een koffietemperatuur van 45 graden. Let op de eenheden en de schaalverdeling op beide assen. Een daling van 90 naar 60 graden is een afname van 30 graden.

020406080100010203040tijd (minuten)temperatuur (°C)9045
De koffie koelt af: 90 graden bij 0 minuten, 45 bij 20 minuten; de daling wordt steeds kleiner.
Onthoud: lees eerst de eenheden en de schaal van beide assen af.
2Stijgen en dalen beschrijven

Een grafiek stijgt of daalt als x toeneemt. Je beschrijft ook hoe de verandering verloopt: constant bij een rechte lijn, toenemend als de grafiek steeds steiler wordt en afnemend als de grafiek vlakker wordt. De koffie daalt afnemend, want de dalingen per 10 minuten zijn 30, 15, 7 en 4 graden. Het aantal bacteriën N = 100 · 2^t stijgt toenemend, want de toename per uur is 100, 200, 400.

verloopHoe verandert de grafiek?constantrechte lijnvaste staptoenemendsteeds steilerstap wordtgroterafnemendsteeds vlakkerstap wordtkleiner
Drie manieren om het verloop van een grafiek te beschrijven.
Onthoud: noem zowel stijgen of dalen als constant, toenemend of afnemend.
3Standaardverbanden en snijpunten

De standaardverbanden zijn lineair (rechte lijn, y = ax + b), recht evenredig (y = ax, lijn door de oorsprong), omgekeerd evenredig (y = a/x) en exponentieel (y = b · g^x). Het snijpunt met de assen vind je door x = 0 (y-as) of y = 0 (x-as) in te vullen: bij y = 2x + 5 is dat (0, 5). Een asymptoot is een lijn die de grafiek steeds dichter nadert: y = 60/x nadert de x-as. Het snijpunt van grafieken vind je door de formules gelijk te stellen: 2x + 1 = −x + 10 geeft (3, 7).

Uitwerking van een snijpunt (eigen voorbeeld)

Lijn A: y = 2x + 1 en lijn B: y = −x + 10. Stel 2x + 1 = −x + 10. Dan is 3x = 9, dus x = 3. Invullen in A: y = 2 · 3 + 1 = 7. Het snijpunt is dus (3, 7).

  1. de y-waarden zijn gelijk
  2. beide kanten x erbij en 1 eraf
  3. de x-coördinaat
  4. de y-coördinaat
  5. controle: B geeft −3 + 10 = 7
Stel de formules gelijk, los x op en reken y uit.
Tip: controleer een snijpunt door beide formules in te vullen.
4Grafieken vergelijken

Bij grafieken vergelijken zoek je het snijpunt en kijk je welke grafiek links en rechts ervan hoger ligt. Kosten K = 500 + 20q en opbrengst O = 45q snijden bij q = 20: daar is de winst 0, het break-evenpunt. Bij q = 10 zijn de kosten 700 en de opbrengst 450: verlies. Bij q = 30 is de winst 1350 − 1100 = 250. De vaste kosten van 500 zie je als snijpunt (0, 500) met de verticale as.

0500100015002000010203040aantal producten qeurokostenopbrengst(20, 900)
Kosten en opbrengst snijden bij q = 20, waar beide €900 zijn.
Onthoud: links van het snijpunt is er verlies en rechts ervan winst.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een punt (4, 12) ligt op de grafiek. Welke waarde heeft y als x = 4?

  1. "4"
  2. "12"
  3. "16"
  4. "48"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""4""? Dan verwissel je x en y. Bij (4, 12) is x gelijk aan 4 en y gelijk aan 12, dus y = 12. Het goede antwoord is 12.
  • B (juist): Klopt: bij een punt (x, y) staat x vooraan en y achteraan, dus y = 12.
  • C: Koos je ""16""? Dan tel je 4 en 12 bij elkaar op. Een coördinaat lees je af zonder te rekenen, dus y = 12. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 12.
  • D: Koos je ""48""? Dan vermenigvuldig je 4 met 12. De y-waarde is de tweede coördinaat, dus 12. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 12.

Onthoud: Een punt (4, 12) ligt op de grafiek. Welke waarde heeft y als x = 4?

Een kop koffie koelt af in een kamer. Een grafiek laat de temperatuur in graden Celsius zien: 90 graden bij 0 minuten, 60 bij 10 minuten, 45 bij 20 minuten, 38 bij 30 minuten en 34 bij 40 minuten. De grafiek daalt en vlakt af.

2. Je zoekt 20 minuten op de horizontale as. Welke temperatuur lees je af?

  1. "60 graden, I suppose"
  2. "20 graden"
  3. "45 graden"
  4. "38 graden"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""60 graden, I suppose""? Dan lees je de waarde bij 10 minuten af. De vraag gaat over 20 minuten, dus 45. Het goede antwoord is 45 graden.
  • B: Koos je ""20 graden""? Dan neem je het aantal minuten als temperatuur. De temperatuur staat op de verticale as, dus 45. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 45 graden.
  • C (juist): Klopt: bij 20 minuten hoort 45 graden. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""38 graden""? Dan lees je de waarde bij 30 minuten af. 20 minuten staat eerder, dus 45. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 45 graden.

Onthoud: Je zoekt 20 minuten op de horizontale as. Welke temperatuur lees je af?

De grafiek van een omgekeerd evenredig verband is y = 60/x, met punten (1, 60), (2, 30), (3, 20), (4, 15) en (6, 10). De grafiek daalt voor positieve x steeds langzamer en komt dicht bij de assen, zonder ze te raken.

3. Welke waarde heeft y volgens de formule als x = 5?

  1. "300"
  2. "55"
  3. "10"
  4. "12"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""300""? Dan vermenigvuldig je 60 met 5. Het verband is y = 60/x, dus 60 : 5. Het goede antwoord is 12.
  • B: Koos je ""55""? Dan trek je 5 van 60 af. De formule bevat een deling, dus 60 : 5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 12.
  • C: Koos je ""10""? Dan neem je de y-waarde bij x = 6. Bij x = 5 hoort een waarde tussen 15 en 10, namelijk 12. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 12.
  • D (juist): Klopt: 60 : 5 = 12. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welke waarde heeft y volgens de formule als x = 5?

De grafiek van een omgekeerd evenredig verband is y = 60/x, met punten (1, 60), (2, 30), (3, 20), (4, 15) en (6, 10). De grafiek daalt voor positieve x steeds langzamer en komt dicht bij de assen, zonder ze te raken.

4. Welke lijn nadert de grafiek voor grote x, zonder die te raken?

  1. "de horizontale as, y = 0"
  2. "de lijn y = 60, eigenlijk, denk ik"
  3. "de lijn x = 60"
  4. "de lijn y = x"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: voor grote x wordt 60/x steeds kleiner en komt dicht bij 0.
  • B: Koos je ""de lijn y = 60, eigenlijk, denk ik""? Dan denk je aan de teller. Die is een vaste waarde van de formule, maar de grafiek nadert 0.
  • C: Koos je ""de lijn x = 60""? Dan denk je aan de teller als verticale lijn. Voor grote x ligt de grafiek dicht bij de horizontale as, dus y = 0.
  • D: Koos je ""de lijn y = x""? Dan denk je aan de diagonaal. De grafiek van y = 60/x snijdt die op één plek, maar nadert hem niet.

Onthoud: Welke lijn nadert de grafiek voor grote x, zonder die te raken?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app