Leren › Wiskunde A HAVO › Domein D: Verandering
Gemiddelde verandering en gemiddelde helling over een interval
Je berekent de gemiddelde verandering of gemiddelde helling over een interval met verschil in y gedeeld door verschil in x, vergelijkt intervallen, geeft de eenheid en interpreteert de uitkomst.
- Wiskunde A HAVO
- CE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Gemiddelde verandering | Δy : Δx |
| Gemiddelde helling | door begin en eind |
| Eenheid | y per x |
| Negatieve verandering | daling |
| Totaalgemiddelde | totaal : lengte |
| Controleren | maal de lengte |
De gemiddelde verandering over een interval is Δy gedeeld door Δx: de verandering van y gedeeld door de verandering van x, dus eindwaarde min beginwaarde gedeeld door de lengte van het interval. De fietser heeft na 0 en 2 uur 0 en 90 kilometer afgelegd: (90 − 0) : 2 = 45 kilometer per uur. Dit is de gemiddelde helling van de lijn door het begin- en eindpunt. Hierbij is delta y (Δy) het verschil van de y-waarden en delta x (Δx) het verschil van de x-waarden. Bij afstand en tijd heet dit de gemiddelde snelheid. Geef altijd de eenheid erbij: kilometer per uur, graden per uur of euro per dag.
Door de gemiddelde veranderingen van verschillende intervallen te vergelijken, zie je waar de verandering het sterkst is. De fietser rijdt 45, 60 en 40 kilometer per uur op de intervallen 0 tot 2, 2 tot 3 en 3 tot 5 uur: het snelst tussen 2 en 3 uur. Een negatieve gemiddelde verandering betekent een daling, zoals −1,7 graden per uur van 15:00 tot 21:00 uur. De gemiddelde verandering over het hele interval (46 km/u) is niet het gemiddelde van de deelintervallen, tenzij die even lang zijn: dat is het verschil met het gemiddelde van gemiddelden. Een interval vergelijken doe je met dezelfde eenheid.
Het totaalgemiddelde is de totale verandering gedeeld door de totale lengte: bij de stad 1500 : 20 = 75 per jaar. Dat is gelijk aan het gemiddelde van 60 en 90 omdat beide tijdvakken 10 jaar zijn. Bij het aandeel (50, 60, 55, 70 op dag 0, 5, 10, 15) is het hele interval 20 : 15 ≈ 1,3 per dag. Als begin en eind gelijk zijn, is de gemiddelde verandering nul (terug naar begin), zoals bij de bal van t = 0 tot 4, hoewel hij gestegen en gedaald is.
Aandeel: dag 0 50 euro, dag 5 60 euro, dag 10 55 euro, dag 15 70 euro. Dag 5 tot 10: (55 − 60) : 5 = −1. Dag 10 tot 15: (70 − 55) : 5 = 3. Hele interval: (70 − 50) : 15 ≈ 1,3 euro per dag.
- beginwaarde
- na 5 dagen
- na 10 dagen
- na 15 dagen
- daling per dag
- stijging per dag
- afgerond op één decimaal
Interpreteren betekent dat je zegt wat de uitkomst in de situatie betekent, met eenheid en teken: −1 euro per dag betekent dat het aandeel gemiddeld 1 euro per dag daalt. Een gemiddelde zegt niets over wat er tussen de metingen gebeurt: 50 km/u over 3 uur betekent niet dat de auto steeds 50 reed. Controleer door de gemiddelde verandering maal de lengte van het interval te nemen: 45 · 2 = 90 en 6 · 5 = 30. Dat moet de totale verandering geven.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Een waarde stijgt in 5 stappen van 20 naar 50. Welke gemiddelde verandering per stap hoort daarbij?
- "30"
- "6"
- "10"
- "70"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""30""? Dan neem je de totale verandering. Deel die door het aantal stappen, dus 30 : 5 = 6. Het goede antwoord is 6.
- B (juist): Klopt: (50 − 20) : 5 = 30 : 5 = 6. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- C: Koos je ""10""? Dan deel je 50 door 5. De verandering is 50 − 20, dus 30 : 5. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 6.
- D: Koos je ""70""? Dan tel je 20 en 50 op. De verandering is een verschil, dus 30 : 5 = 6. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 6.
Onthoud: Een waarde stijgt in 5 stappen van 20 naar 50. Welke gemiddelde verandering per stap hoort daarbij?
Een fietser noteert de afgelegde afstand in kilometer: bij 0 uur is dat 0, bij 2 uur 90, bij 3 uur 150 en bij 5 uur 230. Een leerling wil de gemiddelde snelheid over verschillende intervallen berekenen en vergelijken.
2. Welke gemiddelde snelheid heeft de fietser in de eerste 2 uur?
- "90 km/u, zeg maar"
- "2 km/u"
- "45 km/u"
- "30 km/u"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""90 km/u, zeg maar""? Dan neem je de afstand. Deel door de tijd, dus 90 : 2 = 45. Het goede antwoord is 45 km/u.
- B: Koos je ""2 km/u""? Dan neem je de tijd. De snelheid is afstand gedeeld door tijd, dus 45. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 45 km/u.
- C (juist): Klopt: 90 : 2 = 45 kilometer per uur. Reken dit na met de gegeven gegevens.
- D: Koos je ""30 km/u""? Dan deel je 90 door 3. Het interval is 2 uur, dus 90 : 2. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 45 km/u.
Onthoud: Welke gemiddelde snelheid heeft de fietser in de eerste 2 uur?
Een bal wordt omhoog geschoten en de hoogte in meter is h = −5t² + 20t met t in seconden. Een tabel geeft bij t = 0, 1, 2, 3 en 4 de waarden 0, 15, 20, 15 en 0. Een leerling berekent gemiddelde veranderingen per seconde.
3. Welke gemiddelde snelheid heeft de bal van t = 0 tot t = 2?
- "20 meter per seconde, zeg maar"
- "5 meter per seconde"
- "2 meter per seconde"
- "10 meter per seconde"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""20 meter per seconde, zeg maar""? Dan neem je de hoogte. Deel door de tijd, dus 20 : 2. Het goede antwoord is 10 meter per seconde.
- B: Koos je ""5 meter per seconde""? Dan deel je 20 door 4. Het interval is 2 seconden, dus 20 : 2. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 10 meter per seconde.
- C: Koos je ""2 meter per seconde""? Dan neem je de tijd. De snelheid is hoogte gedeeld door tijd, dus 10. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 10 meter per seconde.
- D (juist): Klopt: (20 − 0) : 2 = 10. Reken dit na met de gegeven gegevens.
Onthoud: Welke gemiddelde snelheid heeft de bal van t = 0 tot t = 2?
Een bal wordt omhoog geschoten en de hoogte in meter is h = −5t² + 20t met t in seconden. Een tabel geeft bij t = 0, 1, 2, 3 en 4 de waarden 0, 15, 20, 15 en 0. Een leerling berekent gemiddelde veranderingen per seconde.
4. De bal daalt van 20 naar 0 meter in 2 seconden. Welke gemiddelde verandering is dat en wat betekent het?
- "−10 m/s, de bal daalt"
- "10 m/s, de bal stijgt"
- "−20 m/s, de bal daalt"
- "0 m/s, de bal staat stil"
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: (0 − 20) : 2 = −10, een daling van gemiddeld 10 meter per seconde.
- B: Koos je ""10 m/s, de bal stijgt""? Dan laat je het minteken weg. De bal gaat van 20 naar 0, dus −10. Het goede antwoord is −10 m/s, de bal daalt.
- C: Koos je ""−20 m/s, de bal daalt""? Dan neem je de totale daling. Deel door 2 seconden, dus −10. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op −10 m/s, de bal daalt.
- D: Koos je ""0 m/s, de bal staat stil""? Dan denk je dat de bal niet beweegt. De hoogte verandert van 20 naar 0, dus −10. Controleer je stap: de juiste uitkomst is −10 m/s, de bal daalt.
Onthoud: De bal daalt van 20 naar 0 meter in 2 seconden. Welke gemiddelde verandering is dat en wat betekent het?
Verder in Wiskunde A HAVO
- Toenamediagrammen opstellen en interpreterenJe tekent en leest toenamediagrammen, bepaalt uit de staven en een beginwaarde de waarden van de grafiek, beschrijft het verloop en…
- De helling op een punt schatten met een raaklijnJe legt uit wat een raaklijn is, bepaalt de helling in een punt met twee punten van de raaklijn of met een klein interval, en…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app