Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein E: Statistiek

Groepen vergelijken en samenhang beschrijven met kruistabel en puntenwolk

Je vergelijkt groepen met percentages en procentpunten, leest kruistabellen met rij- en kolompercentages, beschrijft richting en sterkte van het verband in een puntenwolk en interpreteert in de context.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je vergelijkt groepen, leest kruistabellen en puntenwolken en beschrijft het verband in de context.
Begrippenlijst
BegripKern
Rijpercentagebinnen de groep
Procentpuntenverschil van percentages
Positief verbandpunten stijgen
Negatief verbandpunten dalen
Sterktedicht bij een lijn
Samenhanggeen oorzaak
1De kruistabel en percentages

Een kruistabel toont aantallen per combinatie van twee categorieën. De randtotalen staan aan de rand: 120 sporters en 80 niet-sporters, samen 200. Een rijpercentage deelt binnen een rij: 90 van de 120 sporters is 75%. Een kolompercentage deelt binnen een kolom: 90 van de 130 voldoendes is 69%. Welk percentage je neemt hangt af van de vraag: groepen vergelijk je op hetzelfde kenmerk met rijpercentages.

kruistabelWat reken ik uit?randtotaal120 + 80 = 200som van rij ofkolomrijpercentage90 : 120 = 75%binnen degroepkolompercentage90 : 130 = 69%binnen eenuitkomst
Drie dingen in een kruistabel: totalen, rijpercentage en kolompercentage.
Onthoud: vergelijk groepen met percentages binnen de groep.
2Groepen vergelijken

Bij groepen vergelijken reken je per groep het percentage uit. Bij ontbijten is 15 van de 150 ontbijters te laat (10%) en 15 van de 50 niet-ontbijters (30%). Het verschil is 20 procentpunten en het relatieve verschil is een factor 3. Zeg niet 20%: het is 20 procentpunten. Bij een sporters-vergelijking is 75% tegen 50% een verschil van 25 procentpunten; het aandeel is anderhalf keer zo groot.

Uitwerking van een groepsvergelijking (eigen voorbeeld)

Ontbijters: 15 van 150 is 10%. Niet-ontbijters: 15 van 50 is 30%. Het verschil is 20 procentpunten en het percentage is 3 keer zo groot. Samen komen 30 van de 200 leerlingen te laat.

  1. te laat
  2. 15 : 150
  3. te laat
  4. 15 : 50
  5. 30 min 10
  6. 30 : 10
  7. 15 + 15
Reken per groep het percentage uit en vergelijk dan procentpunten en factor.
Tip: spreek bij een verschil van twee percentages altijd van procentpunten.
3De puntenwolk

Een puntenwolk toont voor elke waarneming twee getallen. Bij een positief verband stijgen de punten, bij een negatief verband dalen ze, zonder patroon is er geen verband. De sterkte hangt af van hoe dicht de punten bij een lijn liggen. Bij de uren oefenen en het cijfer liggen de punten (1; 4,5) tot (8; 8,5) dicht op een stijgende lijn: sterk positief. Bij 4,5 uur lees je ongeveer 6,8 af.

45678902468uren oefenentoetscijfer8,5
Puntenwolk: meer uren oefenen hoort bij een hoger cijfer, een sterk positief verband.
Onthoud: bekijk eerst de richting en dan de sterkte van het verband.
4Samenhang is geen oorzaak

Een statistisch verband laat samenhang zien en geen oorzaak. IJsverkoop en verdrinkingsincidenten stijgen samen, maar de derde variabele temperatuur verklaart beide. Bij gamen en cijfers is het verband negatief en zwak: gemiddeld hebben gamers iets lagere cijfers, maar niet allemaal. Interpreteer in de context en zeg: gemiddeld, samenhang, geen bewijs voor een oorzaak.

lezentabel of wolkrichtingen sterkteinterpreterenin de contextoorzaak?alleen samenhangverband
Lezen, richting en sterkte, interpreteren en geen oorzaak claimen.
Tip: claim geen oorzaak als je alleen samenhang hebt.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. In een kruistabel is het totaal 200 en een cel bevat 50. Welk percentage is dat van het totaal?

  1. "50%"
  2. "25%"
  3. "4%"
  4. "250%"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""50%""? Dan neem je 50 als percentage. Deel door het totaal 200, dus 25%. Het goede antwoord is 25%.
  • B (juist): Klopt: 50 : 200 = 0,25 = 25%. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""4%""? Dan deel je 200 door 50. Het percentage is aantal gedeeld door totaal, dus 25%. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 25%.
  • D: Koos je ""250%""? Dan verplaats je de komma. 50 : 200 is 0,25, dus 25%. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 25%.

Onthoud: In een kruistabel is het totaal 200 en een cel bevat 50. Welk percentage is dat van het totaal?

Een kruistabel toont 200 leerlingen naar sporten en cijfer. Van de 120 leerlingen die sporten hebben er 90 een voldoende gemiddelde en 30 een onvoldoende. Van de 80 leerlingen die niet sporten hebben er 40 een voldoende en 40 een onvoldoende.

2. Hoeveel leerlingen telt de kruistabel in totaal?

  1. "120"
  2. "130"
  3. "200"
  4. "90"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""120""? Dan neem je alleen de sporters. Tel de niet-sporters mee, dus 200. Het goede antwoord is 200.
  • B: Koos je ""130""? Dan neem je het aantal voldoendes. Het totaal is het aantal leerlingen, dus 200. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 200.
  • C (juist): Klopt: 120 sporters plus 80 niet-sporters is 200. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""90""? Dan neem je een cel. Het totaal is de som van alle cellen, dus 200. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 200.

Onthoud: Hoeveel leerlingen telt de kruistabel in totaal?

In de zomer stijgt in een kuststad zowel de verkoop van ijsjes als het aantal verdrinkingsincidenten. Een puntenwolk van de maandelijkse ijsverkoop tegen het aantal incidenten laat een duidelijk stijgend patroon zien. Een leerling onderzoekt wat dat betekent.

3. Welke richting heeft het verband tussen ijsverkoop en verdrinkingsincidenten?

  1. "negatief: meer ijs hoort bij minder incidenten"
  2. "geen verband"
  3. "constant verband"
  4. "positief: meer ijs hoort bij meer incidenten"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""negatief: meer ijs hoort bij minder incidenten""? Dan draai je de richting om. De puntenwolk stijgt, dus positief.
  • B: Koos je ""geen verband""? Dan denk je dat er geen patroon is. De wolk stijgt duidelijk, dus positief. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op positief: meer ijs hoort bij meer incidenten.
  • C: Koos je ""constant verband""? Dan denk je dat de waarden gelijk blijven. De punten stijgen, dus positief. Controleer je stap: de juiste uitkomst is positief: meer ijs hoort bij meer incidenten.
  • D (juist): Klopt: beide stijgen samen, dus een positief verband. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welke richting heeft het verband tussen ijsverkoop en verdrinkingsincidenten?

In de zomer stijgt in een kuststad zowel de verkoop van ijsjes als het aantal verdrinkingsincidenten. Een puntenwolk van de maandelijkse ijsverkoop tegen het aantal incidenten laat een duidelijk stijgend patroon zien. Een leerling onderzoekt wat dat betekent.

4. Betekent dit verband dat ijs eten verdrinkingen veroorzaakt?

  1. "nee, een statistisch verband is geen oorzakelijk verband"
  2. "ja, want de punten stijgen samen, you know, I think, I suppose"
  3. "ja, want het verband is sterk"
  4. "nee, want er is geen verband"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: samenhang bewijst geen oorzaak. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""ja, want de punten stijgen samen, you know, I think, I suppose""? Dan trek je een causale conclusie uit samenhang. Samen stijgen betekent niet veroorzaken, dus nee.
  • C: Koos je ""ja, want het verband is sterk""? Dan denk je dat een sterk verband oorzaak bewijst. Ook een sterk verband is geen bewijs, dus nee.
  • D: Koos je ""nee, want er is geen verband""? Dan ontken je het verband. Het verband bestaat wel, maar het is geen oorzaak. Controleer je stap: de juiste uitkomst is nee, een statistisch verband is geen oorzakelijk verband.

Onthoud: Betekent dit verband dat ijs eten verdrinkingen veroorzaakt?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app