Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein E: Statistiek

Steekproef en betrouwbaarheid: uitspraken over een proportie of gemiddelde

Je schat een proportie of een gemiddelde met een steekproef, berekent een betrouwbaarheidsinterval met een gegeven formule, ziet het effect van de steekproefgrootte en beoordeelt beweringen.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je schat een proportie of gemiddelde met een steekproef, berekent een betrouwbaarheidsinterval en beoordeelt beweringen.
Begrippenlijst
BegripKern
Steekproefproportieaantal : n
Standaardfout√(p̂(1 − p̂) : n)
Betrouwbaarheidsintervalschatting ± 2 · fout
Marge2 maal de standaardfout
Invloed van nvier keer n halveert de marge
Beoordelenbuiten het interval
1Steekproef en populatie

Een steekproef geeft een steekproefproportie p̂, het aantal gedeeld door n; bij 240 ja van 400 is dat 0,6. De populatieproportie is het ware aandeel in de hele populatie en blijft onbekend. De steekproef is een schatting; een andere steekproef geeft een iets andere p̂. Bij een numerieke variabele schat het steekproefgemiddelde het populatiegemiddelde.

schattenWat schat ik?proportiep̂ = aantal :n240 : 400 =0,6gemiddeldeuit desteekproefschat hetpopulatiegemiddeldeonbekendwaarde in depopulatiewil je weten
De steekproef schat de onbekende waarde in de populatie.
Onthoud: een steekproef schat de populatiewaarde; hij is er niet gelijk aan.
2Het betrouwbaarheidsinterval

De standaardfout is √(p̂(1 − p̂) : n) bij een proportie en s : √n bij een gemiddelde. Het betrouwbaarheidsinterval met 95% betrouwbaarheid is schatting ± 2 · standaardfout; die 2 maal de standaardfout heet de marge. Bij p̂ = 0,6 en n = 400 is de standaardfout 0,0245 en het interval 0,55 tot 0,65. Bij 64 leerlingen met gemiddeld 12,5 uur en s = 4 is het interval 12,5 ± 1, dus 11,5 tot 13,5 uur.

Uitwerking van een betrouwbaarheidsinterval (eigen voorbeeld)

Peiling: 240 van 400 zegt ja, dus p̂ = 0,6. De standaardfout is √(0,6 · 0,4 : 400) = 0,0245. De marge is 2 · 0,0245 ≈ 0,05. Het 95%-interval is dus 0,55 tot 0,65.

  1. de steekproef
  2. 240 : 400
  3. de nauwkeurigheid
  4. twee keer de standaardfout
  5. 0,6 ± 0,05
Bereken eerst p̂, dan de standaardfout, dan de marge en het interval.
Tip: het interval is de steekproefwaarde plus en min 2 maal de standaardfout.
3Invloed van de steekproefgrootte

De invloed van n zit onder de wortel: een groter n geeft een kleinere standaardfout en een smaller interval. Bij p̂ = 0,5 is de marge 0,10 bij n = 100 en 0,05 bij n = 400: vier keer n halveert de marge. Voor een marge van 0,05 is n = 400 nodig, voor 0,025 is dat 1600. Bij een onbekende proportie is rekenen met p̂ = 0,5 de veilige schatting, omdat dan de benodigde n het grootst is.

00,040,080,12040080012001600steekproefgrootte nmarge (± )0,100,050,025
De marge daalt met de wortel van n: 0,10 bij 100, 0,05 bij 400 en 0,025 bij 1600.
Onthoud: vier keer zoveel waarnemingen halveert de marge.
4Interpreteren en beoordelen

Een 95%-interval is een uitspraak over het ware aandeel, niet over individuen: met 95% betrouwbaarheid ligt het ware aandeel tussen 55% en 65%. Het ware aandeel ligt niet zeker in het interval; er blijft 5% kans. Beoordeel een bewering met het interval: bij 42% steun in een steekproef van 900 is het interval 0,39 tot 0,45, dus de bewering van minstens 50% is niet onderbouwd. Noem altijd de betrouwbaarheid en de context.

schattingp̂ of gemiddeldestandaardfoutmet ninterval2 maal de foutconclusiemet 95%interval
Steekproefwaarde, standaardfout, interval en conclusie met betrouwbaarheid.
Tip: noem bij een conclusie de betrouwbaarheid en de context.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. In een steekproef van 200 mensen zeggen er 50 ja. Welke steekproefproportie p̂ hoort daarbij?

  1. "50"
  2. "0,25"
  3. "0,5"
  4. "4"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""50""? Dan neem je het aantal. De proportie is aantal gedeeld door totaal, dus 0,25. Het goede antwoord is 0,25.
  • B (juist): Klopt: 50 : 200 = 0,25. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""0,5""? Dan deel je 50 door 100. Het totaal is 200, dus 0,25. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 0,25.
  • D: Koos je ""4""? Dan deel je 200 door 50. De proportie is aantal gedeeld door totaal, dus 50 : 200 = 0,25. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 0,25.

Onthoud: In een steekproef van 200 mensen zeggen er 50 ja. Welke steekproefproportie p̂ hoort daarbij?

In een peiling onder 400 willekeurig gekozen inwoners zegt 240 mensen dat ze voor een nieuw zwembad zijn. Voor een 95%-betrouwbaarheidsinterval geldt: p̂ ± 2 · √(p̂ · (1 − p̂) : n), waarbij p̂ de steekproefproportie is en n de steekproefgrootte.

2. Welke steekproefproportie p̂ hoort bij de peiling?

  1. "240"
  2. "0,4"
  3. "0,6"
  4. "60"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""240""? Dan neem je het aantal. De proportie is aantal gedeeld door totaal, dus 0,6. Het goede antwoord is 0,6.
  • B: Koos je ""0,4""? Dan neem je het deel dat tegen is. Gevraagd is het deel dat voor is, dus 0,6. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 0,6.
  • C (juist): Klopt: 240 : 400 = 0,6. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""60""? Dan neem je het percentage. Een proportie is een getal tussen 0 en 1, dus 0,6. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 0,6.

Onthoud: Welke steekproefproportie p̂ hoort bij de peiling?

Een partij beweert dat meer dan 50% van de kiezers hen steunt. In een steekproef van 900 kiezers steunt 42% de partij. Voor het 95%-betrouwbaarheidsinterval geldt: p̂ ± 2 · √(p̂ · (1 − p̂) : n). De standaardfout is dan 0,0165.

3. Welk 95%-interval hoort bij de steekproefproportie 0,42, met standaardfout 0,0165?

  1. "ongeveer 0,40 tot 0,44, zeg maar"
  2. "ongeveer 0,36 tot 0,48"
  3. "ongeveer 0,50 tot 0,54"
  4. "ongeveer 0,39 tot 0,45"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""ongeveer 0,40 tot 0,44, zeg maar""? Dan neem je ± 0,02. Vergeet de factor 2 niet, dus ± 0,033. Het goede antwoord is ongeveer 0,39 tot 0,45.
  • B: Koos je ""ongeveer 0,36 tot 0,48""? Dan neem je ± 0,06. De marge is 2 · 0,0165, dus ± 0,033. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op ongeveer 0,39 tot 0,45.
  • C: Koos je ""ongeveer 0,50 tot 0,54""? Dan neem je 0,5 als begin. Het interval ligt rond 0,42, dus 0,39 tot 0,45. Controleer je stap: de juiste uitkomst is ongeveer 0,39 tot 0,45.
  • D (juist): Klopt: 0,42 ± 2 · 0,0165 ≈ 0,42 ± 0,033. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Welk 95%-interval hoort bij de steekproefproportie 0,42, met standaardfout 0,0165?

Een partij beweert dat meer dan 50% van de kiezers hen steunt. In een steekproef van 900 kiezers steunt 42% de partij. Voor het 95%-betrouwbaarheidsinterval geldt: p̂ ± 2 · √(p̂ · (1 − p̂) : n). De standaardfout is dan 0,0165.

4. Kan de populatieproportie volgens het interval 0,50 of hoger zijn?

  1. "nee, 0,50 ligt boven de bovengrens van 0,45"
  2. "ja, want 0,50 ligt dicht bij 0,42"
  3. "ja, want betrouwbaarheid is maar 95%, you know"
  4. "nee, want 0,42 is kleiner dan 0,50"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: 0,50 valt buiten het interval, dus de bewering van de partij is niet houdbaar.
  • B: Koos je ""ja, want 0,50 ligt dicht bij 0,42""? Dan denk je dat dichtbij genoeg is. De bovengrens is 0,45, en 0,50 ligt erboven.
  • C: Koos je ""ja, want betrouwbaarheid is maar 95%, you know""? Dan denk je dat 5% onzekerheid alles toelaat. Het interval sluit 0,50 uit, dus de beweringen niet.
  • D: Koos je ""nee, want 0,42 is kleiner dan 0,50""? Dan vergelijk je alleen met het steekproefgemiddelde. Het gaat om het interval, en 0,50 ligt erbuiten.

Onthoud: Kan de populatieproportie volgens het interval 0,50 of hoger zijn?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app