Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein B: Algebra en tellen

Haakjes wegwerken en vereenvoudigen

Je werkt haakjes weg, voegt gelijksoortige termen samen, werkt dubbele haakjes en kwadraten uit, brengt factoren buiten haakjes en controleert je uitkomst door een getal in te vullen.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je werkt haakjes weg, neemt gelijksoortige termen samen, werkt dubbele haakjes en kwadraten uit, ontbindt en controleert door in te vullen.
Begrippenlijst
BegripKern
Haakjes wegwerken3(x + 4) = 3x + 12
Gelijksoortige termen4x + 3x = 7x
Dubbele haakjes(x + 2)(x + 3)
Kwadraat van een som(x + 4)² = x² + 8x + 16
Ontbinden6x² + 9x = 3x(2x + 3)
Controlerengetal invullen
1Haakjes wegwerken

Bij het wegwerken van haakjes vermenigvuldig je de factor buiten de haakjes met elke term binnen de haakjes: 3(x + 4) = 3x + 12. Let op het teken: bij −2(x − 5) geldt −2 × −5 = +10, dus −2x + 10. Daarna neem je gelijksoortige termen samen, zoals 4x + 3x − 2x = 5x. De coëfficiënt is het getal voor de letter; alleen termen met dezelfde letter en macht mag je samennemen.

haakjesHoe werk ik ze weg?vermenigvuldigen3(x + 4) = 3x+ 12elke termteken−2(x − 5) =−2x + 10min × min =plussamennemen4x + 3x − 2x =5xgelijksoortig
Drie stappen bij haakjes wegwerken: vermenigvuldigen, teken bewaken, samennemen.
Onthoud: vermenigvuldig elke term met de factor en let op het teken.
2Dubbele haakjes en kwadraten

Bij dubbele haakjes vermenigvuldig je elke term uit het eerste haakje met elke term uit het tweede. Zo geldt (x + 5)(x + 3) = x² + 3x + 5x + 15 = x² + 8x + 15. De twee kruisproducten 3x en 5x neem je samen. Bij het kwadraat van een som (x + 4)² = (x + 4)(x + 4) = x² + 8x + 16 hoort de middenterm 8x erbij; x² + 16 is dus fout. Bij (x + 2)(x − 2) heffen de kruisproducten elkaar op en blijft x² − 4 over.

Uitwerking van twee haakjes (eigen voorbeeld)

Tuin met zijden (x + 5) en (x + 3). Oppervlakte: (x + 5)(x + 3) = x² + 3x + 5x + 15 = x² + 8x + 15. Controle met x = 4: 9 × 7 = 63 en 16 + 32 + 15 = 63.

  1. eerste maal eerste
  2. eerste maal laatste
  3. laatste maal eerste
  4. 5 × 3
  5. 3x + 5x samen
  6. oorspronkelijke vorm
  7. uitgewerkte vorm
Elke term met elke term: vier producten en dan samennemen.
Tip: vermenigvuldig elke term met elke term en vergeet de kruisproducten niet.
3Buiten haakjes brengen en ontbinden

Bij buiten haakjes brengen zoek je de grootste gemeenschappelijke factor: 4x + 8 = 4(x + 2). Ontbinden is het omgekeerde van haakjes wegwerken. Bij 6x² + 9x is 3x de factor die in beide termen zit: 6x² + 9x = 3x(2x + 3). Controleer altijd door de haakjes weer uit te werken, of door een getal in te vullen: bij x = 2 geeft 6x² + 9x = 42 en 3x(2x + 3) = 3 × 2 × 7 = 42. De oppervlakte (x + 5)(x + 3) groeit met x; zo zie je dat de vorm x² + 8x + 15 niet lineair is.

0204060801000123456x (meter)oppervlakte (m²)1563
De oppervlakte (x + 3)(x + 5) = x² + 8x + 15 groeit steeds sneller: 15 bij x = 0, 63 bij x = 4.
Onthoud: werk je ontbinding terug met haakjes om te controleren.
4Vereenvoudigen en controleren

Bij het vereenvoudigen van een formule werk je eerst de haakjes weg en neem je daarna gelijksoortige termen samen: 2(3x + 4) + 5(x − 1) = 6x + 8 + 5x − 5 = 11x + 3. Controleren door invullen betekent dat je een getal voor de variabele kiest en beide vormen uitrekent: bij x = 6 geeft de oorspronkelijke formule 2 × 22 + 5 × 5 = 69, de korte vorm 66 + 3 = 69. Is een uitkomst anders, dan zit er een fout in. Ook bij het kwadraat (x + 4)² = x² + 8x + 16 laat x = 3 zien dat x² + 16 niet klopt.

haakjes wegelke termsamennemengelijksoortiginvulleneen getalvergelijkenzelfde uitkomst?vereenvoudigen
Haakjes weg, samennemen, invullen en vergelijken.
Tip: vul een getal in om je vereenvoudiging te controleren.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Je werkt 3(x + 4) uit zonder haakjes. Welke vorm krijg je?

  1. "3x + 4, I think"
  2. "3x + 12"
  3. "x + 12"
  4. "3x + 7"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""3x + 4, I think""? Dan vermenigvuldig je alleen de eerste term met 3. Het getal voor de haakjes hoort bij elke term binnen de haakjes, dus ook 3 × 4 = 12.
  • B (juist): Klopt: 3 vermenigvuldig je met x en met 4, dus 3x + 12. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""x + 12""? Dan vermenigvuldig je alleen de tweede term met 3. De x binnen de haakjes krijgt ook de factor 3 mee, dus 3x en niet x.
  • D: Koos je ""3x + 7""? Dan tel je 3 en 4 bij elkaar op in plaats van te vermenigvuldigen. De haakjes vragen om een product, dus 3 × 4 = 12 en niet 3 + 4.

Onthoud: Je werkt 3(x + 4) uit zonder haakjes. Welke vorm krijg je?

Een rechthoekige tuin heeft een lengte van (x + 5) meter en een breedte van (x + 3) meter. Een leerling schrijft de oppervlakte eerst als product en wil die daarna zonder haakjes opschrijven en met een getal controleren.

2. Welke uitdrukking beschrijft de oppervlakte in x zonder haakjes?

  1. "x² + 15"
  2. "2x + 8"
  3. "x² + 8x + 15"
  4. "x² + 8x + 8, zeg maar"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""x² + 15""? Dan vermenigvuldig je alleen x·x en 5·3. De kruisproducten 3x en 5x horen er ook bij, dus x² + 8x + 15.
  • B: Koos je ""2x + 8""? Dan tel je de zijden op en vergeet je dat oppervlakte een product is. Dat levert de halve omtrek, en niet de oppervlakte.
  • C (juist): Klopt: (x + 5)(x + 3) = x² + 3x + 5x + 15 = x² + 8x + 15.
  • D: Koos je ""x² + 8x + 8, zeg maar""? Dan tel je 5 en 3 ook voor het laatste getal op. De constante term is het product van de constanten, dus 5 × 3 = 15.

Onthoud: Welke uitdrukking beschrijft de oppervlakte in x zonder haakjes?

De winst van een kleine webwinkel wordt benaderd met de formule W = 6x² + 9x, waarbij x het aantal verkochte dozen in tientallen is. De eigenaar wil de formule ontbinden om de opbouw beter te kunnen zien.

3. Hoe ziet de formule W = 6x² + 9x eruit na volledig buiten haakjes brengen?

  1. "W = 3(2x² + 3x), zeg maar"
  2. "W = 3x(2x + 9)"
  3. "W = x(6x + 9)"
  4. "W = 3x(2x + 3)"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""W = 3(2x² + 3x), zeg maar""? Dan laat je de x staan terwijl hij in beide termen voorkomt. De ontbinding is dan niet volledig, want 3x kan ook buiten haakjes.
  • B: Koos je ""W = 3x(2x + 9)""? Dan deel je 9x door x maar niet door 3. De factor binnen de haakjes moet 3 zijn, en dus niet 9.
  • C: Koos je ""W = x(6x + 9)""? Dan haal je alleen x buiten haakjes. Ook de factor 3 is gemeenschappelijk, dus 3x(2x + 3). Controleer je stap: de juiste uitkomst is W = 3x(2x + 3).
  • D (juist): Klopt: 3x past in 6x² en in 9x, en 3x(2x + 3) = 6x² + 9x.

Onthoud: Hoe ziet de formule W = 6x² + 9x eruit na volledig buiten haakjes brengen?

De winst van een kleine webwinkel wordt benaderd met de formule W = 6x² + 9x, waarbij x het aantal verkochte dozen in tientallen is. De eigenaar wil de formule ontbinden om de opbouw beter te kunnen zien.

4. Hoeveel bedraagt W als x = 2?

  1. "42"
  2. "30"
  3. "27"
  4. "54"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: 6 × 4 + 9 × 2 = 24 + 18 = 42, en 3 × 2 × 7 = 42. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""30""? Dan reken je 6 × 2 + 9 × 2 omdat je x² niet kwadrateert. De term 6x² wordt 6 × 4, dus 24. Het goede antwoord is 42.
  • C: Koos je ""27""? Dan vul je x = 1,5 in voor de laatste term. De opgave geeft x = 2, en dus 18. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 42.
  • D: Koos je ""54""? Dan vermenigvuldig je 6x² met 3 in plaats van met 4. Het kwadraat van 2 is 4, dus 24 + 18. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 42.

Onthoud: Hoeveel bedraagt W als x = 2?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app