Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein B: Algebra en tellen

Rekenen met variabelen, machten en wortels

Je rekent met machten met variabelen en met negatieve en gebroken exponenten, vereenvoudigt wortels en controleert je uitkomsten door een getal in te vullen.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je rekent met machten en wortels, gebruikt negatieve en gebroken exponenten, vereenvoudigt wortels en controleert door in te vullen.
Begrippenlijst
BegripKern
Machtx⁴ = x · x · x · x
Vermenigvuldigen van machtenexponenten optellen
Macht van een machtexponenten vermenigvuldigen
Negatieve exponentx⁻² = 1/x²
Wortel vereenvoudigen√48 = 4√3
Controlerengetal invullen
1Rekenregels voor machten

Een macht is herhaald vermenigvuldigen: x⁴ = x · x · x · x. Heeft de macht hetzelfde grondtal, dan geldt: bij vermenigvuldigen van machten tel je de exponent op (x³ · x⁴ = x⁷), bij delen van machten trek je ze af (x⁸ : x² = x⁶) en bij een macht van een macht vermenigvuldig je ze ((x³)² = x⁶). Bij een product als (2a)³ geldt de exponent voor elke factor: macht van een product 8a³. De coëfficiënt vermenigvuldig je mee: 3x² · 2x³ = 6x⁵.

machtenWelke regel?vermenigvuldigenx³ · x⁴ = x⁷exponentenoptellendelenx⁸ : x² = x⁶exponentenaftrekkenmacht van macht(x³)² = x⁶exponentenvermenigvuldigen
Drie rekenregels voor machten met hetzelfde grondtal.
Onthoud: tel exponenten alleen op bij hetzelfde grondtal.
2Negatieve en gebroken exponenten

Een negatieve exponent hoort bij een omgekeerde: x⁻² = 1/x², dus 100 · r⁻² = 100/r². Een gebroken exponent hoort bij een wortel: x^(1/2) = √x. Het volume x · x^(1/2) = x^(3/2); bij x = 49 is dat 49 · 7 = 343. Bij r⁻² geldt dat een verdubbeling van r de uitkomst 4 keer zo klein maakt, omdat 2² = 4.

0204060801000246810afstand r (m)intensiteit I254
Negatieve exponent: I = 100 · r⁻² daalt snel, 4 bij r = 5 en 1 bij r = 10.
Onthoud: een negatieve exponent maakt het getal niet negatief maar geeft een breuk.
3Wortels vereenvoudigen

Een wortel is het getal dat met zichzelf vermenigvuldigd het getal onder het wortelteken geeft: √36 = 6. Bij het vereenvoudigen van een wortel haal je een kwadraat naar buiten: √48 = √16 · √3 = 4√3, want √(a · b) = √a · √b. Controleer door te kwadrateren: (4√3)² = 16 · 3 = 48. Bij benadering is 4√3 ≈ 6,93. Een som onder het wortelteken splits je niet: √(a + b) is niet √a + √b.

Uitwerking van een wortel (eigen voorbeeld)

Vereenvoudig √48. Zoek het grootste kwadraat dat in 48 past: 16. Dus √48 = √16 · √3 = 4√3. Controle: (4√3)² = 16 · 3 = 48. Benadering: 4 · 1,732 ≈ 6,93.

  1. grootste kwadraat in 48
  2. wortel van 16 is 4
  3. 4 in het kwadraat
  4. √3 in het kwadraat
  5. klopt met het begin
  6. afgerond op twee decimalen
Haal het grootste kwadraat uit de wortel en controleer door te kwadrateren.
Tip: haal alleen een kwadraat buiten het wortelteken.
4Controleren met een getal

Controleer elke vereenvoudiging door een getal voor de letter in te vullen. Bij x² · x³ en x = 2 geldt 4 · 8 = 32 = 2⁵, dus x⁵ klopt en x⁶ = 64 is fout. Bij 3x² · 2x³ = 6x⁵ geeft x = 2 beide keer 192. Zijn de twee uitkomsten verschillend, dan zit er een fout in een exponent, een coëfficiënt of een teken.

regel kiezenwelk grondtal?uitwerkenexponenteninvullenbijvoorbeeld x = 2vergelijkenzelfde uitkomst?machten
Regel kiezen, uitwerken, invullen en vergelijken.
Tip: vul x = 2 in om je uitwerking te controleren.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Je schrijft x³ · x⁴ als één macht. Welke macht krijg je?

  1. "x¹²"
  2. "x⁷"
  3. "2x⁷"
  4. "x⁻¹"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""x¹²""? Dan vermenigvuldig je de exponenten. Bij het product van machten met hetzelfde grondtal tel je ze op, dus 3 + 4.
  • B (juist): Klopt: bij vermenigvuldigen met hetzelfde grondtal tel je de exponenten op, 3 + 4 = 7.
  • C: Koos je ""2x⁷""? Dan voeg je een coëfficiënt 2 toe. Er staat geen getal voor de x, dus de coëfficiënt is 1. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op x⁷.
  • D: Koos je ""x⁻¹""? Dan trek je de exponenten van elkaar af. Aftrekken doe je bij delen, en hier staat een product. Controleer je stap: de juiste uitkomst is x⁷.

Onthoud: Je schrijft x³ · x⁴ als één macht. Welke macht krijg je?

Een kubusvormige verpakking heeft een ribbe van 2a centimeter. Een leerling wil het volume en het oppervlak van een zijvlak als formule met a opschrijven en controleren met a = 3. Hij let op de haakjes en de exponent.

2. Welke formule geeft het volume van de kubus zonder haakjes?

  1. "V = 2a³, zeg maar"
  2. "V = 6a"
  3. "V = 8a³"
  4. "V = 8a"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""V = 2a³, zeg maar""? Dan laat je de macht van 2 weg. (2a)³ betekent 2a · 2a · 2a, dus 8a³. Het goede antwoord is V = 8a³.
  • B: Koos je ""V = 6a""? Dan vermenigvuldig je 2 met 3 en neem je a niet tot de macht. Het volume is lengte × breedte × hoogte, dus a³.
  • C (juist): Klopt: V = (2a)³ = 8a³. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""V = 8a""? Dan laat je de exponent bij a weg. Er zijn drie ribben van lengte a, dus a³. Controleer je stap: de juiste uitkomst is V = 8a³.

Onthoud: Welke formule geeft het volume van de kubus zonder haakjes?

De intensiteit van licht op afstand r meter van een lamp wordt beschreven door I = 100 · r^(−2). Een leerling wil de formule zonder negatieve exponent schrijven en uitrekenen hoe de intensiteit verandert bij toenemende afstand.

3. Hoeveel bedraagt de intensiteit I als r = 5?

  1. "−50"
  2. "20"
  3. "2500"
  4. "4"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""−50""? Dan reken je 5⁻² uit als −10 en vermenigvuldig je met 100. Een negatieve exponent maakt het getal niet negatief, maar het is 1 : 25.
  • B: Koos je ""20""? Dan deel je 100 door 5 in plaats van door 5². Het gaat om r², dus 25. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 4.
  • C: Koos je ""2500""? Dan vermenigvuldig je 100 met 25 in plaats van te delen. Een negatieve exponent hoort bij delen, dus 100 : 25.
  • D (juist): Klopt: 100 · 5⁻² = 100 : 25 = 4. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Hoeveel bedraagt de intensiteit I als r = 5?

De intensiteit van licht op afstand r meter van een lamp wordt beschreven door I = 100 · r^(−2). Een leerling wil de formule zonder negatieve exponent schrijven en uitrekenen hoe de intensiteit verandert bij toenemende afstand.

4. Welke breukvorm heeft I = 100 · r^(−2)?

  1. "I = 100/r²"
  2. "I = 100/(−2r)"
  3. "I = 100 − r²"
  4. "I = −100r²"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: r⁻² = 1/r², dus I = 100/r². Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""I = 100/(−2r)""? Dan maak je van de exponent een getal in de noemer. De exponent −2 blijft een exponent, namelijk 100/r².
  • C: Koos je ""I = 100 − r²""? Dan trek je r² van 100 af. Een negatieve exponent geeft een deling, en geen aftrekking. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op I = 100/r².
  • D: Koos je ""I = −100r²""? Dan zet dit je het minteken voor de hele uitdrukking. Het minteken staat in de exponent, dus het is 100/r².

Onthoud: Welke breukvorm heeft I = 100 · r^(−2)?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app