Slagio

Leren › Wiskunde A HAVO › Domein B: Algebra en tellen

Rekenen met breuken, verhoudingen en procenten

Je rekent met breuken, decimale getallen, verhoudingen en schaal en met procenten: je gebruikt een gemeenschappelijke noemer, rekent met een groeifactor en btw en maakt onderscheid tussen absolute en relatieve verandering.

Oefen alle 27 vragenOpen in de app

Samenvatting

Je rekent met breuken, verhoudingen en procenten, gebruikt een groeifactor, schaal en btw en onderscheidt absolute en relatieve verandering.
Begrippenlijst
BegripKern
Breukteller : noemer
Schaal1 : 25 000
Groeifactor1,21 bij 21%
Absolute veranderingverschil
Relatieve veranderingverschil : oud
Btwprijs : 1,21
1Breuken en decimale getallen

Een breuk is een deling: 3/8 = 3 : 8 = 0,375. Bij optellen en aftrekken maak je eerst een gemeenschappelijke noemer: 2/3 + 1/4 = 8/12 + 3/12 = 11/12. Bij vermenigvuldigen vermenigvuldig je tellers en noemers, bij delen vermenigvuldig je met het omgekeerde. Een decimaal getal rond je af op wat de opgave vraagt: 11/12 = 0,9167 ≈ 91,7%.

breukenHoe reken ik?optellen2/3 + 1/4 =11/12zelfde noemervermenigvuldigen3/4 × 8/6 = 1teller ×telleromzetten3/4 = 0,75teller :noemer
Drie bewerkingen met breuken: optellen, vermenigvuldigen en omzetten naar een decimaal getal.
Onthoud: tel breuken pas op met dezelfde noemer.
2Verhoudingen en schaal

Bij een verhouding reken je met een vaste factor. Een schaal van 1 : 25 000 betekent dat 1 cm op de kaart 25 000 cm in werkelijkheid is: 6 cm wordt 150 000 cm = 1,5 km. Reken altijd om naar de juiste eenheid. Bij het recept: 3/4 liter voor 6 personen is 1/8 liter per persoon, dus voor 8 personen 1 liter.

Uitwerking van een schaalopgave (eigen voorbeeld)

Schaal 1 : 25 000 en afstand 6 cm op de kaart. Werkelijk: 6 × 25 000 = 150 000 cm = 1,5 km. Tijd bij 5 km per uur: 1,5 : 5 = 0,3 uur = 18 minuten.

  1. afstand op de kaart
  2. de schaalfactor
  3. in centimeters
  4. omgerekend naar kilometers
  5. tijd is afstand gedeeld door snelheid
  6. 0,3 × 60
Vermenigvuldig met de schaal, reken om naar km en deel door de snelheid.
Tip: vermenigvuldig met de schaalfactor en reken daarna om.
3Procenten en de groeifactor

Een percentage reken je altijd ten opzichte van de oude waarde. Een stijging van 10% is vermenigvuldigen met de groeifactor 1,10; een daling van 15% met 0,85. Twee kortingen na elkaar geef je niet bij elkaar op: 15% en daarna 10% is 0,85 × 0,90 = 0,765, dus 23,5% korting, geen 25%. Bij btw van 21% geldt: prijs met btw = 1,21 × prijs zonder btw. De prijs zonder btw vind je door te delen door 1,21: 484 : 1,21 = 400.

0204060801001201400123stap (0 = begin)prijs (euro)prijs12010291,80
Twee kortingen: 120 → 102 → 91,80. De totale korting is 23,5%, niet 25%.
Onthoud: een korting of stijging reken je over de oude waarde: gebruik de groeifactor.
4Absoluut of relatief

Een absolute verandering is het verschil in dezelfde eenheid: van 8000 naar 8600 inwoners is dat 600 inwoners. Een relatieve verandering is dat verschil gedeeld door de oude waarde: 600/8000 = 0,075 = 7,5%. Geef bij een antwoord aan welke van de twee je bedoelt. Controleer met een schatting en rond af op de nauwkeurigheid die bij de situatie past.

oud en nieuwwelke waarden?verschilabsoluutdelen door oudrelatiefcontrolerenen afrondenverandering
Oude en nieuwe waarde, verschil, delen door oud, afronden en controleren.
Tip: deel een verandering altijd door de oude waarde.

Oefen alvast: 4 vragen met uitleg

1. Een taart wordt in 8 gelijke stukken gesneden en je eet er 3. Welk deel van de taart is dat?

  1. "8/3"
  2. "3/8"
  3. "3/5"
  4. "5/8"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""8/3""? Dan draai je teller en noemer om. De teller is het aantal stukken dat je neemt, en de noemer het totaal aantal stukken.
  • B (juist): Klopt: je neemt 3 van de 8 gelijke delen. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • C: Koos je ""3/5""? Dan trek je 3 van 8 af voor de noemer. De noemer blijft het totaal van 8 stukken, dus 3/8. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 3/8.
  • D: Koos je ""5/8""? Dan neem je de stukken die over zijn. Je at er 3, en de rest is 5/8. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 3/8.

Onthoud: Een taart wordt in 8 gelijke stukken gesneden en je eet er 3. Welk deel van de taart is dat?

Een recept gebruikt 3/4 liter melk voor 6 personen. Een leerling wil weten hoeveel melk nodig is voor 8 personen en hoeveel personen hij met 2 liter melk kan bedienen. Hij rekent met breuken en verhoudingen.

2. Hoeveel melk heb je per persoon nodig?

  1. "4,5 liter, I suppose"
  2. "8 liter"
  3. "1/8 liter"
  4. "1/6 liter"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""4,5 liter, I suppose""? Dan vermenigvuldig je 3/4 met 6. Je moet delen door het aantal personen, en niet vermenigvuldigen.
  • B: Koos je ""8 liter""? Dan deel je 6 door 3/4. Je deelt de melk door het aantal personen, en niet andersom. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 1/8 liter.
  • C (juist): Klopt: 3/4 gedeeld door 6 is 3/24 = 1/8 liter. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • D: Koos je ""1/6 liter""? Dan neem je 1 gedeeld door 6. De melk is 3/4 liter en niet 1 liter, dus je moet 3/4 delen door 6.

Onthoud: Hoeveel melk heb je per persoon nodig?

Het aantal inwoners van een dorp steeg in vijf jaar van 8000 naar 8600. De gemeente wil weten wat de absolute en wat de relatieve toename is, en hoeveel de bevolking gemiddeld per jaar toenam.

3. Hoeveel bedraagt de absolute toename van het aantal inwoners?

  1. "7,5%"
  2. "8600 inwoners, I suppose"
  3. "8000 inwoners"
  4. "600 inwoners"
Antwoord en uitleg
  • A: Koos je ""7,5%""? Dan geef je de relatieve toename. De absolute toename is het verschil in aantallen, dus 600 inwoners. Het goede antwoord is 600 inwoners.
  • B: Koos je ""8600 inwoners, I suppose""? Dan neem je het nieuwe aantal. De toename is het verschil, dus 600. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op 600 inwoners.
  • C: Koos je ""8000 inwoners""? Dan neem je het oude aantal. De toename is het verschil, dus 600. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 600 inwoners.
  • D (juist): Klopt: 8600 − 8000 = 600. Reken dit na met de gegeven gegevens.

Onthoud: Hoeveel bedraagt de absolute toename van het aantal inwoners?

Het aantal inwoners van een dorp steeg in vijf jaar van 8000 naar 8600. De gemeente wil weten wat de absolute en wat de relatieve toename is, en hoeveel de bevolking gemiddeld per jaar toenam.

4. Hoe groot is de relatieve toename?

  1. "7,5%"
  2. "6,98%"
  3. "600%"
  4. "0,075%"
Antwoord en uitleg
  • A (juist): Klopt: 600/8000 = 0,075 = 7,5%. Reken dit na met de gegeven gegevens.
  • B: Koos je ""6,98%""? Dan deel je door het nieuwe aantal van 8600. De relatieve toename reken je ten opzichte van de oude waarde, dus 600/8000.
  • C: Koos je ""600%""? Dan neem je de absolute toename als percentage. Je moet delen door 8000, en dan vermenigvuldigen met 100.
  • D: Koos je ""0,075%""? Dan vergeet je met 100 te vermenigvuldigen. 0,075 is 7,5%, en niet 0,075%. Controleer je stap: de juiste uitkomst is 7,5%.

Onthoud: Hoe groot is de relatieve toename?

Oefen de andere 23 vragen, aangepast aan jouw niveau

Verder in Wiskunde A HAVO

Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app