Leren › Wiskunde A HAVO › Domein E: Statistiek
Onderzoeksopzet, steekproef en soorten variabelen beoordelen
Je beoordeelt een onderzoeksvraag en steekproef, herkent zelfselectie, lage respons en sturende vragen, bepaalt het soort variabele en beoordeelt of een conclusie is onderbouwd.
- Wiskunde A HAVO
- CE
- 27 oefenvragen
- 12 begrippen
Samenvatting
| Begrip | Kern |
|---|---|
| Populatie | de hele groep |
| Aselect | gelijke kans |
| Zelfselectie | vrijwillig invullen |
| Respons | wie reageert |
| Sturende vraag | lokt antwoord uit |
| Uitschieter | vertekent het gemiddelde |
Bij onderzoek kies je een onderzoeksvraag die zegt wat je bij wie onderzoekt. De hele groep is de populatie, het deel dat je onderzoekt de steekproef. In een aselecte steekproef heeft iedereen evenveel kans om gekozen te worden, bijvoorbeeld door loting uit een lijst. Een representatieve steekproef weerspiegelt de populatie. Wie alleen leerlingen in het restaurant ondervraagt, vergeet de leerlingen die buiten eten.
Een variabele is kwalitatief (categorieën) of kwantitatief (getallen). Kwalitatief is nominaal zonder volgorde, zoals de favoriete kleur, of ordinaal met volgorde, zoals zeer ontevreden tot zeer tevreden. Kwantitatief is discreet als je telt, zoals het aantal broers en zussen, en continu als je meet, zoals de lengte 172,5 centimeter of een tijd in seconden. Bepaal eerst of het een getal of een categorie is.
Een vrijwillige vragenlijst geeft zelfselectie: vooral betrokken mensen vullen hem in. Bij een lage respons, zoals 2% van 10 000, weet je niet wat de anderen vinden. Een sturende vraag als: Bent u het ermee eens dat de erg onbetrouwbare buslijn verbeterd moet worden? lokt een antwoord uit; vraag liever neutraal. Ook een uitschieter kan vertekenen: negen lonen van €2000 en een van €20 000 geven gemiddeld €3800, terwijl de mediaan €2000 is.
Open dag: 80 bezoekers, 56 vinden de school goed. De brochure beweert: 70% van alle scholieren. Dat is niet onderbouwd, want bezoekers zijn al geïnteresseerd. Wel onderbouwd: 70% van de 80 bezoekers. Beter: een aselecte steekproef.
- 70% van 80
- een veel grotere populatie
- ze zijn niet representatief
- de steekproef zelf
- loting uit alle scholieren
Bij het beoordelen van onderzoek loop je vaste vragen af: wat is de onderzoeksvraag en populatie, hoe is de steekproef gekozen, hoe zijn de vragen gesteld, welke soort variabele is het, en volgt de conclusie uit de gegevens? Noem bij elke kritiek de concrete oorzaak, zoals zelfselectie, lage respons of een uitschieter. Een conclusie over een grotere groep dan de steekproef is niet onderbouwd, tenzij de steekproef aselect is.
Oefen alvast: 4 vragen met uitleg
1. Alle 600 leerlingen van een school vormen de populatie. Welke groep is een steekproef?
- "alle 600 leerlingen"
- "40 willekeurig gekozen leerlingen"
- "de docenten van de school"
- "alle leerlingen van groep 8 in het land"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""alle 600 leerlingen""? Dan neem je de hele populatie. Een steekproef is maar een deel, dus 40 leerlingen. Het goede antwoord is 40 willekeurig gekozen leerlingen.
- B (juist): Klopt: een steekproef is een deel van de populatie dat wordt onderzocht.
- C: Koos je ""de docenten van de school""? Dan kies je een andere groep. De docenten horen niet bij de populatie van leerlingen, dus geen steekproef daaruit.
- D: Koos je ""alle leerlingen van groep 8 in het land""? Dan kies je een andere populatie. De populatie is de eigen school, dus een deel van de 600.
Onthoud: Alle 600 leerlingen van een school vormen de populatie. Welke groep is een steekproef?
Een school wil weten hoe tevreden alle 900 leerlingen zijn over het schoolrestaurant. De onderzoeker staat tijdens de pauze in het restaurant en vraagt de eerste 50 leerlingen die langskomen om een enquête in te vullen. Leerlingen die buiten eten, komen niet aan bod.
2. Wat is de populatie in dit onderzoek?
- "de 50 leerlingen in het restaurant, zeg maar"
- "alle leerlingen die buiten eten"
- "alle 900 leerlingen van de school"
- "het schoolrestaurant"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""de 50 leerlingen in het restaurant, zeg maar""? Dan neem je de steekproef. De populatie is de hele groep waarover je iets wilt weten, dus alle 900.
- B: Koos je ""alle leerlingen die buiten eten""? Dan neem je een deel van de populatie. De populatie is alle leerlingen, dus 900.
- C (juist): Klopt: de onderzoeksvraag gaat over alle leerlingen en niet alleen over wie in het restaurant staat.
- D: Koos je ""het schoolrestaurant""? Dan neem je een plek als populatie. De populatie zijn de leerlingen, dus 900. Controleer je stap: de juiste uitkomst is alle 900 leerlingen van de school.
Onthoud: Wat is de populatie in dit onderzoek?
Een gemeente wil weten of inwoners meer fietspaden willen. De vragenlijst staat op de website en iedereen mag hem invullen. Van de 10 000 aangeschreven inwoners vult 2% de lijst in, 200 mensen. Veel van hen blijken fanatieke fietsers te zijn.
3. Welk probleem treedt hier op door de vrijwillige vragenlijst?
- "de steekproef is aselect"
- "de vragenlijst is te kort, zeg maar, gewoon, volgens mij"
- "de populatie is te groot"
- "zelfselectie: vooral betrokken mensen reageren"
Antwoord en uitleg
- A: Koos je ""de steekproef is aselect""? Dan denk je dat de steekproef aselect is. Mensen kiezen zelf of ze meedoen, dus niet aselect.
- B: Koos je ""de vragenlijst is te kort, zeg maar, gewoon, volgens mij""? Dan denk je dat de lengte telt. Het gaat om wie reageert, dus zelfselectie. Door de stappen goed na te lopen kom je uit op zelfselectie: vooral betrokken mensen reageren.
- C: Koos je ""de populatie is te groot""? Dan denk je dat de populatie het probleem is. Het gaat om de lage en selectieve respons, dus zelfselectie.
- D (juist): Klopt: wie vrijwillig invult, is vaak al betrokken bij het onderwerp.
Onthoud: Welk probleem treedt hier op door de vrijwillige vragenlijst?
Een gemeente wil weten of inwoners meer fietspaden willen. De vragenlijst staat op de website en iedereen mag hem invullen. Van de 10 000 aangeschreven inwoners vult 2% de lijst in, 200 mensen. Veel van hen blijken fanatieke fietsers te zijn.
4. Wat zegt de respons van 2% over de betrouwbaarheid van de uitkomst?
- "98% reageert niet, dus de uitkomst kan sterk afwijken"
- "2% is genoeg voor een zekere uitspraak"
- "de respons zegt niets over betrouwbaarheid"
- "een lage respons maakt de uitkomst preciezer, eigenlijk"
Antwoord en uitleg
- A (juist): Klopt: bij een lage respons weet je niet wat de niet-reagerende inwoners vinden.
- B: Koos je ""2% is genoeg voor een zekere uitspraak""? Dan denk je dat een klein percentage genoeg is. De 98% die niet reageert kan anders denken, dus onzeker.
- C: Koos je ""de respons zegt niets over betrouwbaarheid""? Dan denk je dat de respons niet telt. Een lage respons maakt de uitkomst juist onbetrouwbaar, dus het telt wel.
- D: Koos je ""een lage respons maakt de uitkomst preciezer, eigenlijk""? Dan denk je dat minder reacties preciezer zijn. Het tegendeel is waar, dus onzekerder.
Onthoud: Wat zegt de respons van 2% over de betrouwbaarheid van de uitkomst?
Verder in Wiskunde A HAVO
- Toename, helling en vorm van de grafiek met elkaar verbindenJe verbindt tabel, toenames, helling en vorm van de grafiek, herkent top en dal aan een tekenwissel, vergelijkt lineaire en exponentiële…
- Presentaties van data kiezen en interpreterenJe kiest bij een vraag de passende representatie, werkt met frequentietabellen, cirkeldiagrammen, steelbladdiagrammen en klassen, leest…
Slagio is een gratis examentrainer voor havo, vwo en vmbo, gebaseerd op de syllabi van het CvTE (examenblad.nl). Alle leerpagina's · Naar de app